Batı’da yeni oluşuma doğru: Avrupa Birliği-Kanada yakınlaşması / Towards a new alignment in the West: European Union-Canada rapprochement

Mehmet Özay                                                                                                            18.09.2026

Yaşadığımız günler, Avrupa açısından oldukça önemli gelişmelere konu oluyor.

16 Eylül günü Avrupa’dan gelen haberler, AB’nin Kanada’yı “ortak üye” (associate member) kavramıyla tanımlanan bir ortaklık önerisini ortaya koyuyor.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in, “ilk” sıfatıyla andığı Kanada’nın, ‘associate member’ tanımlaması, diğer ülkelerin geleceğini yani, ikinci ve üçüncü sırada yer alan ülkelerin olduğunu açıkça gösteriyor.

Yeni bir süreç (mi?)

Bu gelişmenin devamı olarak gündeme, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın gelmesi gayet önemli bir sürecin varlığına işaret ediyor.

Bir anlamda, sürpriz kabul edilebilecek bu gelişmeye karşın, AB içerisinde bazı diplomatların yaptıkları açıklamalardan oldukça temkinli oldukları anlaşılıyor.

Öyle ki, AB ve Kanada arasında on yıl önce imzalanan ticaret anlaşmasına ve bu gelişmenin AB üyesi on ülke tarafından henüz onaylanmamış olması, AB liderliğinde bazı görüş ayrılıklarının olduğunu da ortaya koyuyor.

Bir diğer husus ise, ‘üyelik’ konusunda İngiltere’nin tercih ettiği kopuş sonrasında alternatif arayışları arasında, ‘yarı üyelik’ vb. kavramların olmadığı bugün yine hatırlatılmasıdır.

AB-Kanada yakınlaşması

Söz konusu “yakınlaşma” söylemi geçtiğimiz Çarşamba günü AB devleti yıllık toplantısında gündeme geldi.

Toplantıya davetli olarak katılan ve AB Parlamentosu’nda bir konuşma yapan Kanada başbakanı Mark Carney, AB ile siyasi yakınlaşmaya neden olarak Donald Trump’ın dikte ettirdiği gümrük tarifeleri boyunduruğundan ve Kanada’yı ABD’nin 51. Eyaleti yapma iddiasını gündeme getirdi.

Başbakan Carney’in bu açıklaması, Kanada’nin içinde bulunduğu ekonomik ve siyasal açmazı gayet açık bir şekilde ortaya koyuyor.

Bunun devamı olarak, Kanada’dan bir resmi sitede yer alan bilgi dikkate alınacak olursa, AB ve Kanada arasında yaşanan yakınlaşmanın temelinde “pek çok ortak değer ve politika önceliği” olgusuna dikkat çekiliyor.

Benzer bir durum, yine AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen tarafından Kanada’ya yapılan teklifin rasyonel gerekçesi olarak, “AB ve Kanada dünyaya aynı açıdan bakıyor” şeklinde ifade edebileceğimiz, gayet yakın bir siyasal bilinç ve yaklaşıma atıfta bulunuyor.

Niçin şimdi?

Bununla birlikte, her ne kadar yukarıda kısmen açıklanmış gibi gözükse de, böylesi ekonomik ve siyasi yakınlaşmanın ‘Niçin şimdi?’ gerçekleşmekte olduğu sorusuna cevap vermeye kafi gelmeyen bu açıklama bizi, detayları bulmaya sevk ediyor.

Bu noktada, özellikle son on yıllık süre zarfında ABD ve AB arasında yaşanan gerilimler, Batı bloğunun iki güçlü ekseni arasında kopuşu getirmekle kalmamış, aynı zamanda ABD başkanı Donald Trump’ın söylemleri dikkate alındığında, Avrupa’da Batı medeniyetinin tehdit altında olduğuna yönelik açıklamalarla derin bir alana seyretmiştir.

ABD ve AB arasında yaşanan eksen kaymasının yanı sıra, benzeri bir gelişmenin 2005 yılı başlarından itibaren, Trump’ın ikinci başkanlık dönemiyle birlikte ABD yönetiminin Kanada’ya yönelik önce ultra tarif uygulaması ve ardından, ‘teritoryal ilhak’ olgusuna kadar uzanan söylemleri, -ki yukarıda başbakan Carney’in açıklamasına dikkat çekerek ortaya koymuştum-, Kanada’yı siyasal egemenlik arayışlarında kendi sınırlarının dışına çıkmaya ve yeni ve güçlü partnerler aramaya itmiştir.

Bu noktada, Kanada başbakanı Mark Carney’in Çin ziyaretini de, yine bu bağlamda değerlendirmek gerekmektedir.

Avrupa içi krizler

Avrupa Birliği açısından bakıldığında ise, Birlik içinde sarsıntıya yol açan sadece, Trump politikaları değildir.

Avrupa’nın kendi sınırlarında özellikle Rusya’nın, 2023 yılından itibaren, Ukrayna topraklarına yönelik işgal girişiminden kaynaklanan doğrudan tehdide maruz kalması; Çin’le yaşanan ticaret gerilimleri; kendi içerisinde, tek tek üye ülkelerde iktidarların istikrarsızığı ve sağ’a, sol’a evrilişleri yeni arayışları gündeme getirmiştir.

Benzer şekilde, AB’nin öncü ülkeleri Fransa, İngiltere ve Almanya hükümet başkanlarının Çin ziyaretlerini bu arayışların bir parçası olarak görülmelidir.

Yukarıda, hem Kanada ve hem de, AB bağlamında çizilen portrede benzerlikler gayet dikkat çekicidir.

Bir anlamda, tarihi çalkantıların yaşandığı son on, on beş yıllık süre, aynı zamanda yeni ve tarihe mal olacak yeni ittifakların ortaya çıkmakta olduğuna tanık oluyoruz.

AB Komisyonu başkanının Kanada’yı ‘ortak üye’ sıfatıyla birliğe oldukça yakınlaştırma çabasını salt ekonomik kaygıların bir ürünü olarak görmemek gerekir.

Nihayetinde, Avrupa sınırları içinde yer alan Norveç, İzlanda ve İsviçre’nin, AB ile ticari ve ekonomik alanda son derece yakın işbirliklerine rağmen, ‘ortak üye’ sıfatına ‘layık görülmemeleri’, Kanada’nın farklı jeo-politik gelişmelere maruz kalmasıyla anlaşılabilir.

ABD ve AB arasında yaşanan ve medeniyet söylemi eleştirisine değin uzanan sözlü atışmalar bize, Batı bloğunda ciddi bir kırılma yaşanırken, aynı bloğun çeper ülkeleri Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda ile ana eksende yer alan Avrupa arasında, yeni bir Batı bloğu tesisine girişildiği anlaşılıyor.

Öyle ki, Kanada ile görüşmeleri yürüten komisyon üyesi İspanyol Javier Moreno Sanchez yaptığı açıklamada, “Kanadalılar, Avrupa dışındaki en Avrupalı topludur” ifadesi, yukarıda dikkat çekmeye çalıştığım ‘medeniyet’ boyutuna tekabül ediyor.  

Bu durum, Avrupa Birliği’nin Kanada ve ardından, Avustralya ve Yeni Zelanda ile gerçekleştirme ihtimali olan ‘yakınlaşma’ politikası dikkatle incelenmeyi hak ediyor.