Mehmet Özay 08.02.2026
Tuanku Luckman Sinar adıyla karşılaşmamın, yaklaşık on beş yıl öncesine dayandığını söyleyebilirim. T. L. Sinar adını ilk kez, yazarı olduğu ve 1971 yılında yayınlanan Sari Sejarah Serdang isimli eseri Açe’deki kütüphanelerde karşılaşmamla tanıdım.
Bölge tarihi veya görece küçük ölçekli bir sultanlık hakkında kaleme alınan iki ciltlik bu eserin yazarı bir süredir gündemimde bulunuyor.
2011 yılında vefat eden Tuanku Luckman Sinar’la tanışmam mümkün olmadı…
Ancak, eserlerine ulaşmanın, okumanın yanı sıra, bugünlerde ortaya koyduğu düşünce yapısı hakkında çalışma fırsatı bulmaya başladığımı söylemeliyim.
Kuzey Sumatra özelinden başlayan ve giderek, Malay dünyasının ilgili coğrafyalarına değin uzanan kültürel, akademik ve entellektüel ilgisi ile araştırma nesnesi olarak seçtiği Malay toplumuyla hem hal olmasıyla öne çıkan bir şahsiyettir.
Zorlu dönem
1933 yılında yani, Endonezya bağımszlığının -ilk olarak- ilân edildiği 1945 yılından, 11 yıl önce dünyaya gelmesi onu bir yanıyla, şu veya bu yönüyle, sömürge dönemi şartlarına tanıklığa yaklaştırır.
Bu noktada, ulusal bağımsızlığın sadece, bir umut olarak ortaya çıkmadığı, aksine kimi toplum kesimleri için bir tür sosyal travma anlamına gelecek süreçleri de, beraberinde getirdiği hatırlanacak olursa, Luckman Sinar’ın erken çocukluk ve gençlik evrelerinin bu travmanın izlerini taşıdığını söylemek mümkündür.
Sömürge döneminin, doğrudan veya dolaylı olarak ürettiği toplumsal ve siyasal hareketlerin çeşitliliği sadece, bağımsızlığa yol açmamıştır.
Aksine, Kuzey Sumatra örneğinde olduğu gibi, yukarıda sadece belli başlılarının ismini zikrettiğim, kadim Malay sultanlıklarının köklü ve geleneksel yapılarının belki de, o dönem için hesaba kitaba gelmeyecek, söz konusu bu toplumsal ve siyasal hareketlerden nasibini alması gerçeğiyle karşılaşırız.
Tuanku Luckman Sinar’ın bireysel hikâyesinin, böylesi bir toplumsal ve tarihsel gerçeklikle şekillendiğini söylemek yanlış olmayacaktır.
Yıkıcı olduğuna kuşku olmayan yaşanan gelişmelerin ardından, toplumsal yeniden onarım sürecinin başlatılması ve geliştirilmesinde ailesi içerisinde zamanla öne çıkan bir isim olarak Luckman Sinar’ın adı ile karşılaşırız.
Kendini aşma ve toplumsal ilham
Merhum Tuanku Luckman Sinar adı, sadece içinde büyüdüğü ve geliştiği aile yani, Serdang Sultanlığı ailesi ile sınırlı değildir.
Kuzey Sumatra’nın önde gelen dört önemli sultanlığı’ndan yani, Deli, Asahan, Langkat biri olan Serdang Sultanlığı ailesine mensup olan Luckman Sinar, yirminci yüzyıl ikinci yarısı ve bu yüzyılını ilk on yılını kapsayan süreçte ortaya koyduğu kültürel, akademik ve entellektüel çabalarla iz bırakmış bir şahsiyettir.
Evet, Luckman Sinar, içine doğduğu ailenin tarihten yani, 18. yüzyıl ilk çeyreğinden itibaren oluşturduğu siyasal yapının mensubu olmasının, kendinde bir önemi olduğuna kuşku yok.
Bu siyasal yapının, dünkü bağlamı yani, kadim ve geleneksel sultanlık ile bugünkü yani, modern ulus-devlet şartlarının zorlayıcı koşullarının oluşturduğu -şu veya bu şekilde ortaya çıkan- kopuş ile yeniden inşası arasındaki görece azımsanmayacak zaman dilimindeki faaliyetleri ile Luckman Sinar sadece kendisini, ailesini ve Sultanlığı yeniden ihya edici bir sürecin ortaya çıkmasına neden olmauştur.
Sultanlık ile paralel giden bir diğer olgu olarak, hiç kuşku yok ki, ‘Malay etnik yapısı’ adı verilen toplumsal grubun uzun tarihsel geçmişten bu yana bünyesinde barındırdığı geleneksel kodların yeniden anlaşılması, fark edilmesi, kurumsallaştırılması ve yaşanması gibi süreçlerin ortaya konulmasında Luckman Sinar’ın önemli bir yeri ve önemi bulunuyor.
Öyle ki, Sinar, ortaya koyduğu kültürel, akademik ve entellektüel çabalar ile adına, ‘Malay etnik yapısı’ denilen bütünün varlığının yeniden ortaya konulması, kayıplarının onarılması, anlamlandırılması, şekillendirilmesi süreçlerinde belirleyici olmuştur.
Bu önem, hem yerel, hem ulusal hem de ilgili uluslararası çevreler tarafından tanınır ve kabul edilir.
‘Öteki’ ile var olma
Luckman Sinar’ın, ‘Malay etnik yapısı’nı merkeze alan ve nihayetinde, bütüncüllüğe varan farklı çalışma alanlarındaki faaliyetleri, aynı zamanda bir yandan, ‘öteki’ olarak konumlandırılabilecek bölgedeki yani, Kuzey Sumatra’daki diğer etnik yapılar ile öte yandan, modern ulus-devlet yapılaşmasının temel aktörü olan devlet veya merkez ile olan ilişkinin yeniden tesisi hususunda da kapsayıcı ve de belirleyici olmuştur.
Ve bu anlamda, hiç kuşku yok ki, Luckman Sinar, adını modern Endonezya tarihine yazdırdığı gibi, ‘Malay etnik yapısı’nın geleneksel değerleri, kültürel yapısı, kurumsal bütünlükleri içerisinde de kendine önemli bir yer edinmiştir.
Luckman Sinar’ın ortaya koyduğu ve bir yanında bireysel olarak kendisi, sultanlık ailesi ferdi olarak sultanlığı ve geniş toplum yapısının üyesi olarak ‘öteki’ ile ilişkileri bağlamında inşacı bir yönü dikkat çekicidir.
Bu üç aşamalı inşacı sürecin oluşmasındaki ısrarı, onun hayatını bahşettiği araştırma alanının bir sonucu gibidir.
Bu noktada, hayatının erken gençlik dönemlerinden itibaren başladığı ve vefatından (2011) kısa bir süre öncesine kadar devam ettirdiği araştırma ve yayın süreçlerindeki rolüyle ‘Malay etnik yapısı’nın kültürel yapılaşmasında oynadığı kayda değer rol; post-modern dönemin tüm gelişmeleri karşısında ve bunlara rağmen, Serdang Sultanlığı’nın 2002-2011 yılları arasında sultanı olarak atanması; bölge idaresi ve kurumları nezdinde karşılık bulacak şekilde, ‘Malay etnik yapısı’nın çeşitli kültürel unsurlarının kurumsallaştırılarak pratiğe geçirilmesi gibi hususiyetler Luckman Sinar’ın, entellektüel varlığının temel işaretleri olarak dikkat çekiyor.
English and Indonesian versions translated with DeepL AI
