Filipinler\u2019in g\u00fcneyinde modern d\u00f6nemde dikkat \u00e7eken \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketlerinden birine sahne olan Mindanao b\u00f6lgesinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc hareket ile merkezi h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda bar\u0131\u015fa bir ad\u0131m daha yakla\u015f\u0131ld\u0131. Son bir bu\u00e7uk y\u0131ld\u0131r, Malezya\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde her iki taraf 25 Ocak\u2019ta Mindanao\u2019da yeni bir siyasi yap\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 konusunda ana bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131na gidecek yolda \u00f6nemli bir a\u015famay\u0131 daha geride b\u0131rakt\u0131. Buna g\u00f6re, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki iki y\u0131l i\u00e7erisinde MILF ordusunun silahlar\u0131n\u0131n teslimi konusu ile Mindanao b\u00f6lgesinde g\u00fcvenlik kosununda al\u0131nacak tedbirler de kesinlik kazanm\u0131\u015f oldu. E\u015f zamanl\u0131 olarak genel af il\u00e2n edilecek. \u201cNormalle\u015fme S\u00fcreci\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu s\u00fcre\u00e7, 2016 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda yap\u0131lacak Ba\u015fkanl\u0131k Se\u00e7imleri \u00f6ncesinde hayata ge\u00e7irilmesi pl\u00e2nlanan bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bir a\u015famaya tekab\u00fcl ediyor. Manila y\u00f6netimi ad\u0131na bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine kat\u0131lan Miriam Coronel Ferrer, bu son g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde ortaya \u00e7\u0131kan durumu Mindanao\u2019da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bar\u0131\u015f i\u00e7in bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak tan\u0131mlad\u0131. Silahlar\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131 konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131lmas\u0131, devlet ba\u015fkan\u0131 Aquino\u2019nun ge\u00e7en y\u0131l sonlar\u0131ndaki kongre se\u00e7imlerinden sonra elinin g\u00fc\u00e7lendi\u011finin de bir ifadesi.<\/p>\n
Bug\u00fcne kadar MILF lider kadrosu, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen \u2018silahlar\u0131n devredilmesi\u2019 \u015fart\u0131n\u0131, Manila\u2019daki ultra milliyet\u00e7i \u00e7evrelerin olas\u0131 bir m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 garanti olarak kabul etmemi\u015flerdi. Ve \u2018silahlar\u0131n devri\u2019 nihai anla\u015fma \u00f6ncesinde d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015famaya tekab\u00fcl ediyor. MILF\u2019in yukar\u0131da zikredilen \u0131srar\u0131n\u0131n ard\u0131nda, Manila y\u00f6netiminin Mindanao b\u00f6lgesinde \u2018ba\u015f\u0131na buyruk\u2019 silahl\u0131 gruplar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutumamas\u0131 oldu\u011fu da biliniyor. Bu anlamda, bug\u00fcne kadar b\u00f6lgedeki bu ger\u00e7eklikten hareketle, durumu bir t\u00fcr pozitif yakla\u015f\u0131mla kendi lehlerine kulland\u0131lar.<\/p>\n
Silahlar\u0131n devri anla\u015fmas\u0131nda ayr\u0131ca, b\u00f6lgede g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayacak polis g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tesisinin de yer ald\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, -detaylar bug\u00fcne kadar ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa da- 2012 y\u0131l\u0131nda imzalanan anla\u015fma tasla\u011f\u0131na g\u00f6re, MILF\u2019in kontrol\u00fcne ge\u00e7ece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bu s\u00fcre\u00e7, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, MILF y\u00f6netiminin \u015fu veya bu \u015fekilde b\u00f6lgede varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Moro Ulusal Kurtulu\u015f Cephesi (MNLF), Bangsamoro \u0130slami \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi (BIFM) ve Abu Sayyaf ile de bir \u2018i\u00e7 pazarl\u0131k\u2019 s\u00fcrecine girece\u011fi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Ge\u00e7en y\u0131l sonlar\u0131na do\u011fru Zamboanga \u015fehrinde bir silahl\u0131 grubun giri\u015fimini hat\u0131rlatmak gerekir. Bu anlamda, MILF ordusunun varl\u0131\u011f\u0131, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini tehlikeye atabilecek \u00e7e\u015fitli \u2018serbest\u2019 silahl\u0131 unsurlara kar\u015f\u0131 oldu\u011fu kadar, b\u00f6lgede her t\u00fcrl\u00fc anar\u015fik olaylar\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6nelik de bir i\u015flev g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc biliniyor. Ocak sonundaki anla\u015fma ile taraflar aras\u0131nda g\u00fcvenilirli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde yorumlanmal\u0131.<\/p>\n
Bug\u00fcne kadar M\u00fcsl\u00fcman Mindanao Otonom B\u00f6lgesi ad\u0131yla bilinen idari yap\u0131, 2016 y\u0131l\u0131nda Bangsamoro Otonom B\u00f6lgesi ad\u0131n\u0131 alacak. Bu y\u00f6nde Moro \u0130slami Kurtulu\u015f Hareketi (MILF) ile Manila y\u00f6netimi aras\u0131nda imzalanmas\u0131 beklenen \u201cBangsamoro \u00c7er\u00e7eve Anla\u015fmas\u0131\u201d ad\u0131 verilen kapsaml\u0131 bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131klar\u0131 devam ederken, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, bu s\u00fcrecin en \u00f6nemli a\u015famalar\u0131ndan biri, olas\u0131 anla\u015fma metninin merkezi parlamentoda kabul edilmesi olacak. T\u0131pk\u0131 A\u00e7e Bar\u0131\u015f\u0131\u2019nda oldu\u011fu gibi, devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile y\u00f6netilen Filipinler\u2019de de devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n iradesiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin ulusal parlamentoda onaylanmas\u0131 gerekiyor. Tabii ordu fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc de g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir. Aksi taktirde, anla\u015fmalar\u0131n pratikte herhangi bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur.<\/p>\n
1996 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nemin \u00f6nde gelen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc hareketi Moro Ulusal Kurtulu\u015f Hareketi (MNLF) lideri Nur Musairi ile Manila y\u00f6netimi aras\u0131nda imzalanan anla\u015fma, Nur Musairi\u2019nin b\u00f6lgede vali olarak g\u00f6rev yapmaya ba\u015flamas\u0131na ra\u011fmen, anla\u015fma maddelerinin hayata ge\u00e7irilememesi dolay\u0131s\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman Bangsamoro halk\u0131n\u0131n taleplerinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi \u00fczerine b\u00f6lge halk\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc hareket i\u00e7inde huzursuzluk MILF\u2019in inisayitifi ele almas\u0131na neden olmu\u015ftu. \u00d6te yandan, merkezi g\u00fc\u00e7lerin \u00f6zellikle de ordu i\u00e7erisindeki unsurlar\u0131n Mindanao b\u00f6lgesindeki faaliyetlerini devam ettirmeleri de bar\u0131\u015f\u0131n sadece ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmas\u0131na neden olmu\u015ftu. Kald\u0131 ki, bu s\u00fcre\u00e7te uluslararas\u0131 g\u00f6zlemci ekibinin g\u00f6revlendirilmesine karar verilmesine ra\u011fmen, uygulanmam\u0131\u015f olmas\u0131 da \u00f6nemli bir stratejik hatayd\u0131.<\/p>\n
Kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz MILF yetkilileri \u00f6nceki d\u00f6nemde yap\u0131lan bar\u0131\u015f anla\u015fmalar\u0131ndaki hatalar\u0131 tekrar etmeyeceklerini ve bu anlamda \u00e7ok dikkatli hareket ettiklerini belirtiyorlar. Bu ba\u011flamda, devam eden bar\u0131\u015f s\u00fcrecinde sorumluluk sadece MILF y\u00f6netiminin hareket i\u00e7erisindeki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yanl\u0131s\u0131 kesimleri kontrol alt\u0131nda tutmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Geli\u015fmelerin Manila aya\u011f\u0131nda Devlet Ba\u015fkan\u0131 Benigno Aquino\u2019nun ulusal parlamento\u2019yu iknas\u0131 da bir o kadar \u00f6nemli. Bu \u00e7er\u00e7evede, bug\u00fcne kadar, Mindanao Bar\u0131\u015f\u0131\u2019na y\u00f6nelik e\u011filimlerin Aquino\u2019nun \u00fclke genelindeki pop\u00fcler deste\u011fi sayesinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi de biliniyor. \u00d6zellikle, ge\u00e7en y\u0131l sonlar\u0131na do\u011fru yap\u0131lan ve devlet ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in bir t\u00fcr g\u00fcven oylamas\u0131 anlam\u0131na da gelen kongre se\u00e7imlerinde Aquino\u2019nun kayda de\u011fer ba\u015far\u0131 sergilemesi \u015fimdilik i\u015flerin yolunda gitti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Ancak olas\u0131 bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n, Aquino\u2019nun bireysel politik g\u00fcc\u00fcne de\u011fil de, kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir yap\u0131ya dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece Mindanao halk\u0131na \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri vermeme konusunda diren\u00e7 g\u00f6steren gruplar de\u011fil, bunlar ve benzerlerinin Aquino ile olan siyasi hesapla\u015fmalar\u0131 da potansiyel tehlike olarak ortada duruyor. \u00d6rne\u011fin, bu ba\u011flamda, eski ba\u015fkanlardan ve \u015fu an Manila Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Joseph Estrada ile senato eski ba\u015fkanlar\u0131ndan Jan Ponce Enrile\u2019nin ad\u0131 bug\u00fcnlerde g\u00fcndemde. Estrada\u2019n\u0131n iki y\u0131l gibi (1998-2000) k\u0131sa s\u00fcren ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Mindanao sorununu silah marifetiyle k\u00f6kten \u00e7\u00f6zme niyetini ger\u00e7ekle\u015ftirme konusundaki icraatlar\u0131 biliniyor. Yolsuzluk soru\u015fturmalar\u0131na maruz kalmasayd\u0131, bu sorunu \u2018k\u00f6kten\u2019 halletmi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen de Estrada\u2019n\u0131n kendisi. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, se\u00e7imlere iki y\u0131l kala, bu iki siyaset\u00e7inin Aquino\u2019nun yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan Jejomar Binay ile yak\u0131nla\u015famas\u0131 da yabana at\u0131lacak bir geli\u015fme de\u011fil.<\/p>\n
\u00d6zellikle, 2016 ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri yakla\u015ft\u0131k\u00e7a bu iki \u00f6rnekte g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ultra milliyet\u00e7i \u00e7evrelerin Aquino \u00fczerinden Mindanao bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 sabotaj olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor. Yukar\u0131da zikredilen \u00e7evrelerin bar\u0131\u015f kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktalar\u0131ndan biri do\u011fal kaynaklar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 konusu oldu\u011funa ku\u015fku yok. Bir yanda G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ne, \u00f6te yanda Endonezya Tak\u0131madalar\u0131\u2019na a\u00e7\u0131lan \u00f6nemli su yollar\u0131 \u00fczerinde bulunan Mindanao b\u00f6lgesinin 300 milyar Dolar olarak tahmin edilen yer alt\u0131 rezervlerinin de Manila \u00e7evrelerince dikkate al\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek safl\u0131k olur. \u00dclke n\u00fcfusunun y\u00fczde be\u015fini bar\u0131nd\u0131ran bu b\u00f6lgede, bu denli \u00f6nemli\u00a0 kaynaklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 potansiyel \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 olarak da g\u00fcndeme gelebilir. Her ne kadar, 2013 y\u0131l\u0131nda %7\u2019lik bir b\u00fcy\u00fcme kaydetse de, ekonomisi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yap\u0131ya oturmayan Filipinlerde, Mindanao M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131na verilecek haklar bir anda ulusalc\u0131 kayg\u0131larla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefet r\u00fczg\u00e2r\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bu anla\u015fman\u0131n uluslararas\u0131 arenada ne gibi yans\u0131malar\u0131 olaca\u011f\u0131 da \u00f6nemli. Burada Bangsamorolular\u0131n M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fine vurgular\u0131 k\u00fclt\u00fcrel bir olgu olman\u0131n \u00f6tesinde \u0130slam Hukuku\u2019nu hayat\u0131n oda\u011f\u0131nda yer verme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmakta fayda var. Bir yanda anla\u015fmaya ev sahipli\u011fi yapan Malezya ve i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 ASEAN \u00f6te yanda muammalarla dolu G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ne yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 Mindanaou Bar\u0131\u015f\u0131\u2019n\u0131n zamanla farkl\u0131 zeminlerde g\u00fcndeme gelebilece\u011fini tahmin edebiliriz. Bu nedenle, 1976 ve 1996 anla\u015fmalar\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir d\u00f6nemde yeni bir anla\u015fmaya do\u011fru gidildi\u011fi ve bug\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda Bangsamoro halk\u0131n\u0131n hakl\u0131 taleplerinde bir kez daha umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015fmemeleri i\u00e7in uluslararas\u0131 \u00e7evrelerin de b\u00f6lgede yap\u0131c\u0131 rol oynamas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
<\/p>\n