Endonezya\u2019da genel se\u00e7imlere az bir s\u00fcre kald\u0131. Se\u00e7im kampanyas\u0131 yerel ve ulusal d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu olarak s\u00fcrerken, as\u0131l haz\u0131rl\u0131klar 16 Mart-5 Nisan tarihleri aras\u0131ndaki resmi kampanyaya yo\u011funla\u015f\u0131yor. Se\u00e7imlere kat\u0131lmas\u0131 kesinle\u015fen 12 siyasi parti, bir yandan se\u00e7im komisyonlar\u0131na se\u00e7im b\u00fct\u00e7eleri dahil t\u00fcm ba\u015fvurular\u0131n\u0131 tamamlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, adaylar da se\u00e7im b\u00f6lgelerinde boy g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Ba\u015fkanl\u0131k sistemiyle y\u00f6netilen \u00fclkede \u00f6nce 9 Nisan\u2019da 550 sandalyeli ulusal parlamentonun (Majlis Perwakilan Rakyat-MPR) belirlenece\u011fi se\u00e7imler yap\u0131lacak. Ard\u0131ndan, Haziran\u2019da yeni devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imi i\u00e7in halk yeniden sand\u0131k ba\u015f\u0131na gidecek. Bu s\u00fcre\u00e7te oylar\u0131n %20\u2019sini alan siyasi partiler devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in adaylar\u0131n\u0131 il\u00e2n edecekler. Bu nedenle, parlamento se\u00e7imleri \u00f6nemli bir e\u015fik. G\u00fc\u00e7 dengeleri g\u00f6zetilerek kimi partiler se\u00e7im \u00f6ncesi ittifak yaparken, kimileri de ittifak s\u00fcrecini parlamento se\u00e7imleri sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacak siyasi haritaya g\u00f6re belirlemeyi tercih ediyor.<\/p>\n
Bu se\u00e7imleri \u00f6nemli k\u0131lan unsur, iki d\u00f6nemdir devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Susilo Bambang Yudhoyono\u2019nun (SBY) bir daha se\u00e7ilemeyecek olmas\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fclke y\u00f6netimine yeni bir ismin gelecek olmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli olu\u015fturuyor. Bu sadece i\u00e7 siyaset a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel etkile\u015fimler ba\u011flam\u0131nda da \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u0130\u00e7 siyasette halen bitmemi\u015f \u2018reform\u2019 s\u00fcreci yeni Ba\u015fkanla \u00f6nce analiz edilip ard\u0131ndan kayda de\u011fer bir mecra takip etmesi bekleniyor. \u00d6te yandan, ASEAN\u2019dan ba\u015flayarak, Avustralya-\u00c7in-ABD-AB ekseninde uluslararas\u0131 siyasal akt\u00f6rlerin g\u00f6z\u00fc de bu \u00f6nemli siyasi geli\u015fmeye odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
\u00dclke demokrasisi i\u00e7in s\u00f6ylenebilecek ilk husus, iki y\u00f6nelimli bir b\u00f6l\u00fcnmenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam ediyor olu\u015fu. Bunlardan ilki, toplam n\u00fcfusun %60\u2019\u0131na ev sahipli\u011fi yapan Cava Adas\u0131; ikincisi ise \u00e7e\u015fitli etnik yap\u0131lardan olu\u015fan di\u011fer \u00e7evre adalardaki n\u00fcfus. Hemen burada Ba\u015fkan adaylar\u0131ndan Prawobo Subianto\u2019nun \u201c\u00fclke siyaseti elitlerin tehdidi alt\u0131nda\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlamak gerekiyor. Bu tehdidin demokrafik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yukar\u0131daki b\u00f6l\u00fcnmede g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
Peki se\u00e7imler kimleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yor? Adaylar aras\u0131nda son bir y\u0131ld\u0131r ad\u0131 ulusal siyasetin oda\u011f\u0131na oturan Joko Widowo (Jokowi) siyasetin yeni parlayan y\u0131ld\u0131z\u0131 h\u00fcviyetinde. Ancak Jokowi\u2019nin tek ba\u015f\u0131na hareket etmedi\u011fini, arkas\u0131nda \u00fclkenin milliyet\u00e7i, kimilerine g\u00f6re ise \u2018sosyalist-milliyet\u00e7i\u2019 partisi olan \u201cEndonezya Demokratik M\u00fccadele Partisi\u201d (PDI-P) bulunuyor. PDI-P\u2019nin iki \u00f6nemli hedefi oldu\u011fu g\u00f6zleniyor. \u0130lki, Jokowi\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, ikincisi de ulusal parlamento\u2019da yani MPR\u2019da \u00e7e\u015fitli koalisyon hesaplar\u0131yla ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcstlenmek. Bu iki yap\u0131, PDI-P\u2019nin \u2018k\u00f6klere d\u00f6n\u00fc\u015f\u2019, yani 1945 Anayasa ruhuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olu\u015fturuyor. PDI-P\u2019nin bir t\u00fcr \u2018i\u00e7 devrim\u2019 kabul edilebilecek bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde hi\u00e7 ku\u015fku yok ki iki siyasi parametre \u015fu veya bu \u015fekilde katk\u0131da bulunuyor. Birincisi, reformun bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan Demokrat Parti\u2019nin sosyo-siyasi a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 hakk\u0131yla yerine getirememi\u015f olmas\u0131; ikincisi ise s\u00f6zde \u2018\u0130slamc\u0131\u2019 s\u00f6ylemle ortaya \u00e7\u0131kan siyasi yap\u0131lar\u0131n birer birer etkinliklerini yitirmeleri ve kurulu\u015f temellerinin dolay\u0131m\u0131ndan uzakla\u015fmalar\u0131 geliyor. Bu ortam, \u00f6rne\u011fin liberallerin ve s\u00f6zde \u0130slamc\u0131 siyasetin gerilemesi ile milliyet\u00e7i alg\u0131n\u0131n yeniden n\u00fcksetmesi olarak yorumlan\u0131yor. Bunu da Sukarno\u2019nun k\u0131z\u0131 Megawati\u2019nin \u00f6nderli\u011findeki PDI-P\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
\u0130slamc\u0131 partiler \u00fczerinde biraz daha durmakta fayda var. \u0130\u00e7 siyasette \u00f6nemli bir potansiyele sahip olan ve arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131 \u0130slamc\u0131 s\u00f6yleme dayand\u0131ran partilerin varl\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle 1998 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan \u00f6nemli de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinde, dikkat \u00e7ekiyordu. Birbiri ard\u0131na kurulan ve say\u0131s\u0131 40\u2019\u0131 ge\u00e7en bu siyasi unsurlar\u0131n halk\u0131n taleplerine ne denli kar\u015f\u0131l\u0131k verebildi\u011fi \u015f\u00fcpheli. Asl\u0131nda halk\u0131n beklentileri, daha Suharto\u2019nun 22 May\u0131s 1998\u2019de g\u00f6revi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Ba\u015fkanl\u0131k koltu\u011funa oturan \u2018\u00fcvey o\u011flu\u2019 B.J. Habibie\u2019nin sivil ya\u015fam\u0131nda \u0130slami kimli\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131ndan hareketle yap\u0131lan yorumlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. O d\u00f6nem, geni\u015f kitleler \u2018Tamam, sek\u00fcler lider Suharto\u2019dan sonra \u0130slamc\u0131 bir liderimiz oldu\u2019 s\u00f6ylemini dillendiriyordu. Ancak ge\u00e7en on be\u015f y\u0131l sonras\u0131nda bu siyasi e\u011filimin \u00fclke siyasal zemininde kayda de\u011fer bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Bunu insan hak ve ihl\u00e2lleri, ekonomik de\u011ferlerin payla\u015f\u0131m\u0131, yolsuzluk ve adalet kurumunun tesisi, e\u011fitim\/sa\u011fl\u0131k gibi can al\u0131c\u0131 konularda yerel ve ulusal politika yap\u0131c\u0131l\u0131k noktas\u0131nda beklenen performans\u0131 sergileyemedikleri a\u015fik\u00e2r. Bu noktada milliyet\u00e7i partilerden ayr\u0131lmad\u0131klar\u0131 gibi, vaad edilen \u00fcmitler noktas\u0131nda da sosyal enerjiyi heba ettiklerini iddia etmek m\u00fcmk\u00fcn. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, mevcut ulusal koalisyonda yer alan b\u00f6ylesi bir partinin \u00fcst d\u00fczey kadrolar\u0131n\u0131n bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yolsuzluklar partinin \u2018ilkeli\u2019 duru\u015funa verilen zararlar olarak de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n
Adaylar aras\u0131nda asker k\u00f6kenlilerin varl\u0131\u011f\u0131, kimi g\u00f6zlemcilerce Suhartolu y\u0131llar\u0131n son neslinin varl\u0131\u011f\u0131 olarak yorumlan\u0131yor. Bu anlamda \u201cB\u00fcy\u00fck Endonezya Hareketi Partisi\u201d (Gerindra) lideri Prabowo Subianto ve \u201cHalk\u0131n Vicdan\u0131 Partisi\u201d (Hanura) lideri Wiranto\u2019nun adayl\u0131klar\u0131n\u0131 Suharto\u2019nun siyasal dizayn\u0131 i\u00e7inde ordu mensuplar\u0131na bi\u00e7ti\u011fi rol, k\u00f6y temelli yerel temsil kurumlar\u0131ndan ba\u015flayarak \u00fclkede kayda de\u011fer rol oynam\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn, iki eski generalin adayl\u0131klar\u0131n\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede okumak gerekir. Ancak bu iki ordu k\u00f6kenli siyaset\u00e7iyi birle\u015ftiren bir di\u011fer unsur ise aktif g\u00f6revleri s\u0131ras\u0131nda insan haklar\u0131\u00a0 konusunda sab\u0131kalar\u0131n\u0131n olmas\u0131. Bu nedenle, \u00f6zellikle ABD\u2019nin bu iki isme yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n mesafeli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. \u00d6zellikle, Jokowi ad\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131ndan \u00f6nce ad\u0131 Ba\u015fkan adaylar\u0131 aras\u0131nda ilk s\u0131rada ge\u00e7en Prabowo ABD\u2019nin Do\u011fu Timor\u2019daki icraatlar\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fi\u00a0 ge\u00e7en y\u0131l Kas\u0131m ay\u0131nda verdi\u011fi bir deme\u00e7te asker olman\u0131n \u2018zorunluluklar\u0131na\u2019 vurgu yap\u0131yordu.<\/p>\n
Bu ba\u011flamlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, Endonezya ulusal politikas\u0131nda halk\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde temsil edilebildi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Bunun somut g\u00f6stergelerinden biri, 2009 se\u00e7imleri dikkate alarak s\u00f6ylersek se\u00e7menlerin %30\u2019u a\u015fk\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sand\u0131\u011f\u0131na gitmemesinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani reform ve demokratikle\u015fme s\u00f6ylemlerinin epeyce reva\u00e7ta oldu\u011fu bir d\u00f6nemde se\u00e7menlerin \u00fc\u00e7te bire yak\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fc oy kullanmamay\u0131 tercih etmi\u015fti. Bununla birlikte bu oran \u00f6nemli bir potansiyel g\u00fcc\u00fc olu\u015fturuyor. \u00d6yle ki, 2011 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin toplam n\u00fcfusunun yani 241.13 milyonunun %.25.69\u2019unu 16-30 ya\u015f grubu olu\u015fturuyordu. Gen\u00e7lerin bu se\u00e7imde nas\u0131l rol oynayacaklar\u0131 ise \u015fimdilik belirsizli\u011fini koruyor.<\/p>\n
Mevcut h\u00fck\u00fcmet d\u00f6neminde \u00f6zellikle son birka\u00e7 y\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lan yolsuzluk ba\u011flamlar\u0131n\u0131 hesaba katacaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse Nisan ve Haziran\u2019da gen\u00e7lerin \u00f6nemli bir kesiminin yine sand\u0131k ba\u015f\u0131na gitmemeyi tercih edeceklerini s\u00f6yleyebiliriz. Gen\u00e7leri sand\u0131ktan uzakla\u015ft\u0131ran nedenlerden birinin de Suhartolu y\u0131llar\u0131 tecr\u00fcbe etmemi\u015f olmalar\u0131nda aramak gerekir. Asl\u0131nda burada, bu kitlenin \u2018politik e\u011fitimi\u2019 ile siyasi partilerin bu kitleyi verimli bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrememesi hi\u00e7 de az\u0131msanmayacak bir kitlenin \u00fclke siyasal ya\u015fam\u0131na \u015fu veya bu \u015fekilde katk\u0131s\u0131 imk\u00e2n\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Buna il\u00e2ve olarak, \u00fclke siyasetinin \u2018merkeze\u2019 s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmas\u0131n\u0131n da bir fakt\u00f6r olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Bunda kimilerinin iddia etti\u011fi \u00fczere, tek se\u00e7men-tek oy uygulamas\u0131n\u0131n da bir rol\u00fc oldu\u011fu yads\u0131namaz. Bu nedenledir ki, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan bu yana \u00fclke y\u00f6netim yap\u0131s\u0131n\u0131 ve ba\u015fkan\u0131 Cava Adas\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve \u00e7\u0131kmaya devam etmektedir. Son on be\u015f y\u0131ld\u0131r neredeyse her se\u00e7im \u00f6ncesi tart\u0131\u015f\u0131lan, \u201cBu sefer ba\u015fkan Cava d\u0131\u015f\u0131ndan olabilir mi?\u201d sorusuna olumlu kar\u015f\u0131l\u0131k verilemiyor. Bu s\u00fcreci, sadece ulusal parlamento ve ba\u015fkanl\u0131k aya\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f. Ulusal partilerin yani \u201cCava\u201d merkezli siyasi olu\u015fumlar\u0131n di\u011fer adalara uzanan yap\u0131s\u0131, \u00fclkenin 33 eyaleti\u2019ndeki yerel parlamentolar\u0131n \u015fekillenmesinde de merkezin g\u00fcd\u00fcm\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Tabii burada A\u00e7e fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatmakta fayda var. S\u00f6z konusu 33 eyalet i\u00e7erisinde A\u00e7e\u2019nin otonom stat\u00fcs\u00fc ba\u011flam\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 yerel siyasi partiler ba\u011flam\u0131ndaki temsili hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00fclkenin modern tarihinde bir kilometre ta\u015f\u0131. Kimi di\u011fer eyaletlerin de A\u00e7e\u2019nin sahip oldu\u011fu bu \u2018me\u015fru siyasi hakka\u2019 benzer talepleriyle merkezin kap\u0131s\u0131n \u00e7ald\u0131klar\u0131 biliniyor.<\/p>\n
\u00dclke siyasetinde 1998 May\u0131s\u2019\u0131nda Suharto\u2019yla yollar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131nda \u201cyolsuzlukla ve nepotizmle\u201d m\u00fccadele \u00f6ncelleniyordu. Ancak aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda bu konular\u0131 a\u015f\u0131p, \u00fclkede arzu edilen sosyal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel refah\u0131 sa\u011flama konusunda ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lamam\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. 1999\u2019da bu ve benzeri hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla kurulan partilerin s\u00fcre\u00e7te geni\u015f se\u00e7men kitlelerine kendilerini kabul ettirmedeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kurulan Demokrat Parti de liderinin iki d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ve \u00f6nemli \u2018sivil\u2019 deste\u011fe ra\u011fmen, gelip t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 gene ayn\u0131 noktalar oldu.<\/p>\n
<\/p>\n