Myanmar son \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r bir yandan demokrasi vaadinin \u00f6te yandan yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131n g\u00f6zde \u00fclkesi olarak dikkat \u00e7ekiyor. Siyasi reformlar, \u00e7e\u015fitli etnik az\u0131nl\u0131klara mensup siyasi tutuklular\u0131n sal\u0131verilmesi ve Suu Kyi gibi bir muhalefet liderine parlamento yolunu a\u00e7mas\u0131yla dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Bununla birlikte, \u00fclkede siyasi y\u00f6netim, sivil g\u00f6r\u00fcn\u00fcme b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f eski askerlerin \u00f6n pl\u00e2nda oldu\u011fu, ancak perde arkas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir askeri b\u00fcrokratik karar mekanizmas\u0131n\u0131n da i\u015flerli\u011fini devam ettirdi\u011fi bir yap\u0131 hakimiyetini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Siyasi de\u011fi\u015fime dair baz\u0131 g\u00f6stergelerin \u00fclkenin \u00e7o\u011fulcu etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu toplumsal d\u00fczende neye tekab\u00fcl etti\u011fi ise belirsizli\u011fini koruyor. Bunu \u00fclkenin s\u0131n\u0131r boylar\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen irili ufakl\u0131 etnik az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n uluslararas\u0131 standartlar denilebilecek temel ya\u015fam haklar\u0131na anayasada yer alan ve de almayan boyutlar\u0131na ne kadar ula\u015f\u0131p ula\u015fmad\u0131klar\u0131yla test etmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
De\u011fi\u015fime matuf olarak ortaya kondu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen baz\u0131 uygulamalar, temelde Bat\u0131\u2019n\u0131n demokratikle\u015fme y\u00f6n\u00fcndeki ilkelerini yerine getirmeye kafi gelmese de, d\u00f6nemin ekonomik ko\u015fullar\u0131n\u0131n bir zorlamas\u0131 olarak Myanmar\u2019\u0131 \u2018te\u015fvik\u2019 edecek sinyaller \u00e7e\u015fitli Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin \u00f6nde gelen siyasi \u00e7evrelerince ve de akabinde i\u015f \u00e7evrelerince \u201ctatmink\u00e2r\u201d bulunmu\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Peki bu yakla\u015f\u0131mlar \u201cMyanmar nereye gidiyor?\u201d sorusuna sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir cevap vermeye kafi mi? Evet Myanmar, 2015\u2019de genel se\u00e7ime gidiyor. \u00d6yle bir genel se\u00e7im ki, en son benzerini 1990 y\u0131l\u0131nda tan\u0131k olmu\u015f ve ard\u0131ndan merkezdeki askeri-b\u00fcrokratik elitin kap\u0131lar\u0131 muhalefete ve de d\u00fcnyaya kapatmas\u0131yla sonlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle 2015 se\u00e7imleri \u00fclkenin modern tarihinde \u00f6nemli bir test imk\u00e2n\u0131 olaca\u011f\u0131na ku\u015fku yok. Bat\u0131l\u0131 \u00e7evrelerde s\u00f6z konusu se\u00e7imlerin favori ismi ku\u015fkusuz ki, neredeyse \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l \u00f6nce o d\u00f6nem yap\u0131lan se\u00e7imde en \u00e7ok oyu alan Suu Kyi.<\/p>\n
Bat\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcm yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n Suu Kyi \u00fczerine oldu\u011fu a\u015fik\u00e2r. Belki bu nedenledir ki, yukar\u0131da dile getirdi\u011fimiz husus ba\u011flam\u0131nda, yani Myanmar\u2019\u0131n mevcut siyasi y\u00f6netiminin, ad\u0131na demokratikle\u015fme denilen ad\u0131mlar\u0131n\u0131n t\u00fcm kifayetsizli\u011fine ra\u011fmen, \u00fclkede aralar\u0131nda Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi etnik yap\u0131lar \u00fczerinde s\u00fcr git devam eden siyasi ve toplumsal ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cg\u00f6rmezden gelmeyi\u201d tercih etmesi de yakla\u015fan genel se\u00e7imler nedeniyle olmal\u0131. Bunu s\u00f6ylerken, uluslararas\u0131 medyaya zaman zaman deme\u00e7 veren kimi Bat\u0131l\u0131 liderlerin \u201cArakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara da \u00f6yle davranma ama…\u201d y\u00f6nl\u00fc \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n siyasi erk \u00fczerinde karar de\u011fi\u015ftirtecek bir yapt\u0131r\u0131m boyutunda olmad\u0131\u011f\u0131na vurgu yap\u0131yoruz. Yani bir temenni ile sorunu savu\u015fturma ba\u011flam\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7medi\u011fi en az\u0131ndan 2012 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131 sonlar\u0131ndan itibaren ya\u015fananlardan belli.<\/p>\n
Oysa 2012 Nisan\u2019\u0131nda Suu Kyi\u2019nin siyasi gelece\u011finde kilometre ta\u015f\u0131 olarak pl\u00e2nlanm\u0131\u015f 45 sandalyeli k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 se\u00e7imde ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu Ulusal Demokrasi Birli\u011fi (NLD) ile kazand\u0131\u011f\u0131 43 \u00fcyelikle asl\u0131nda \u00fclke demokrasisine yeni bir ivme kazand\u0131rabilecek potansiyele sahipti. Bu potansiyeli, sadece \u015fahs\u0131n\u0131n -ki \u015fahs\u0131n\u0131 \u00f6nemsemedi\u011fini defaatle ifade ediyor- ait oldu\u011fu ve de t\u00fcm\u00fcyle modern Myanmar tarihine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f olan Burma etnik yap\u0131s\u0131, ait oldu\u011fu Budist dini yap\u0131s\u0131na de\u011fil, bunun \u00f6tesinde \u00fclkenin \u00e7ok dilli, dinli ve k\u00fclt\u00fcrl\u00fc toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi kapsayacak te\u015febb\u00fcslere giri\u015fmesi bekleniyordu. Beklenti sadece b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7eken Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 dile getirmesi de\u011fil, aksine H\u0131ristiyan Ka\u00e7in\u2019ler dahil olmak \u00fczere irili ufakl\u0131 t\u00fcm etnik unsurlar\u0131 \u2018bir potada\u2019 birle\u015ftirebilecek \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 sergilemesiydi. Bu yakla\u015f\u0131m, kimi yazarlar\u0131n iddia etti\u011fi \u00fczere Suu Kyi\u2019nin kamusal ya\u015fama maneviyat ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle de \u00f6rt\u00fc\u015fecekti. Buna il\u00e2ve olarak, bu s\u00fcre\u00e7, salt pasif bir \u201cinsan haklar\u0131\u201d deste\u011fi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayacak, aksine, ad\u0131 ge\u00e7en ge\u00e7meyen t\u00fcm etnik unsurlar i\u00e7erisinde de yeni bir siyasi bilin\u00e7 eri\u015fimine olanak tan\u0131yacakt\u0131. Kimilerinin dedi\u011fi gibi belki de ba\u015flat\u0131lacak bir t\u00fcr \u2018demokrasi e\u011fitimi\u2019 s\u00fcerci meyvelerini vermeye ba\u015flayacakt\u0131. Herhalde 1980\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren kendini, \u00fclkesine ve halk\u0131na adad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Suu Kyi gibi bir liderden bunu beklemek son derece hakl\u0131 gerek\u00e7eleri i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Son \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131n ad\u0131na demokratik a\u00e7\u0131l\u0131m denilen s\u00fcrecinde ku\u015fkusuz ki Arakan ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer Eyaletlerde ya\u015fananlar toplumsal bar\u0131\u015f ve birliktelik ad\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek bile abart\u0131. Bu d\u00f6nemle \u00f6rt\u00fc\u015fen geli\u015fme Arakan Eyaleti\u2019nde ya\u015fanan insan k\u0131y\u0131m\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zlerden ka\u00e7mamal\u0131. Yani ortada asl\u0131nda birbirine z\u0131t iki s\u00fcrecin nas\u0131l yanyana i\u015fledi\u011fine tan\u0131kl\u0131k s\u00f6z konusu. Aradan neredeyse iki y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen, Arakan Eyalet y\u00f6netimi ba\u015fta olmak \u00fczere merkezi te\u015fkil eden Nyapyitaw y\u00f6netiminin de evlerinden barklar\u0131ndan olan ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullarda ya\u015famaya maruz b\u0131rak\u0131lan onbinlerce -ki resmi rakamlara g\u00f6re 140.000 civar\u0131nda- Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u0131n hallerini iyile\u015ftirmeye dair siyasi kararl\u0131l\u0131klar\u0131 ortada g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Kald\u0131 ki bu s\u00fcre\u00e7te s\u00f6z konusu bu halk \u00fczerinde devam eden sald\u0131r\u0131lar ve bask\u0131larla hayat\u0131n\u0131 kaybeden y\u00fczlercesine kar\u015f\u0131l\u0131k, bu i\u015fkencelerden kurtulma ad\u0131na solu\u011fu okyanusta alanlar\u0131n akibetinin de zorlu deniz yolculu\u011funu atlatt\u0131ktan sonra ula\u015ft\u0131klar\u0131 \u00fclkelerdeki ya\u015famlar\u0131n\u0131n pek de farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
\u00dclkenin etnik unsurlar\u0131n\u0131n vatanda\u015fl\u0131k stat\u00fclerinin iyile\u015ftirilmesi konusunda Suu Kyi\u2019nin potansiyel etkisinin pek de g\u00f6r\u00fclmemesine paralel olarak, etnik \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan Budist Burma halk\u0131n\u0131n, ulus-devlet \u015femsiyesi alt\u0131nda -belki de sek\u00fcler siyaset\u00e7ilerden daha \u00e7ok- sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flam\u0131nda kendilerini yak\u0131n hissettikleri Budist Rahiplerin etnik farkl\u0131l\u0131klara dayal\u0131 toplumda ortak bir ya\u015fam\u0131 payla\u015fma olgusunun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde katk\u0131lar\u0131na da tan\u0131k olunmuyor. Bu noktada, ad\u0131na ulus-devlet denilen siyasi sistemin genel itibar\u0131yla G\u00fcneydo\u011fu Asya halklar\u0131n\u0131n toplumsal ger\u00e7ekli\u011fiyle \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fi bir kez daha ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bu noktada, Burma etnik \u00e7o\u011funlu\u011funu temsil eden merkezi y\u00f6netim ise Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n \u00fclkenin do\u011fal insan sto\u011fu aras\u0131ndaki yeri oldu\u011funu reddetmekle kalm\u0131yor, \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Burma etnik \u00e7o\u011funlu\u011funun haklar\u0131n\u0131 elinden alma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan \u2018d\u0131\u015farl\u0131kl\u0131lar\u2019 \u015feklinde s\u0131n\u0131fland\u0131rarak ya\u015fam safhalar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde kendilerini Arakanl\u0131lar \u00fczerinde karar mercii konumunda g\u00f6r\u00fcyor. Bunu, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n etnik kimli\u011fini tan\u0131mlada, evlilik ve \u00e7ocuk sahibi olma haklar\u0131n\u0131 belirleme, toplumsal ve siyasi mobilitelerini \u015fekillendirme, ibadethanelerini in\u015fa etme vb. yap\u0131la\u015ft\u0131rmalarla g\u00fcndelik siyasetin oda\u011f\u0131na yerle\u015ftiriyor. Ge\u00e7enlerde \u201cFortify Rights\u201d adl\u0131 bir kurulu\u015fun Myanmar devletinin belgelerine dayand\u0131rarak 25 \u015eubat\u2019ta yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 79 sayfal\u0131k Arakan Raporu\u2019nda t\u00fcm bu hususlara ve de di\u011ferlerine dikkat \u00e7ekiliyor. Myanmar devletinin kamuoyuna a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmedi\u011fi Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara y\u00f6nelik bu \u201c\u00f6zel\u201d politikas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli. Baz\u0131 Burmal\u0131 yetkililer raporun g\u00fcndeme gelmesi \u00fczerine su\u00e7u, ge\u00e7en Temmuz ay\u0131nda kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilen \u00f6zel s\u0131n\u0131r birli\u011fi \u2018Nasaka\u2019ya atarken, Arakan Eyaleti\u2019nde bar\u0131naklarda ya\u015fam m\u00fccadelesi veren Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara y\u00f6nelik sa\u011fl\u0131k hizmeti veren uluslararas\u0131 bir kurulu\u015fun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 derhal sonland\u0131rmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 ise \u00e7eli\u015fkilerin bitmek bilmedi\u011finin en son g\u00f6stergesi. Gelecek y\u0131l yap\u0131lacak se\u00e7imlere haz\u0131rlanan Suu Kyi\u2019nin ana\u00e7 bir fig\u00fcr olarak d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 bile sarmalad\u0131\u011f\u0131 belirtilen bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l tutumu maalesef -en az\u0131ndan \u015fimdilik- Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ve de di\u011fer az\u0131nl\u0131klar\u0131 kapsam\u0131yor.<\/p>\n