G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da \u00f6nemli geli\u015fmeler olurken, T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi D-8 olu\u015fumunun yeniden harekete ge\u00e7irilece\u011fi haberi kimi \u00e7evrelerde heyecan kayna\u011f\u0131 olmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 baz\u0131 nedenlere ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn. Aradan ge\u00e7en on alt\u0131 y\u0131lda, \u00f6zellikle bu olu\u015fumun fikir babal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan T\u00fcrkiye\u2019deki geli\u015fmeler, di\u011fer \u00fcye \u00fclkelerde i\u00e7 ve b\u00f6lgesel hesapla\u015fmalar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak bu olu\u015fuma y\u00f6n ve \u00e7er\u00e7eve \u00e7izme kabiliyetinden uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcm, neredeyse iki y\u0131lda bir yemekli toplant\u0131lar\u0131n \u00f6tesinde bir anlam ifade etmeyen bir olu\u015fuma evrildi\u011fi izlenimi olu\u015fturdu.<\/p>\n
D-8 d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ikinci defa T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7mesi, gene kurulu\u015fundan \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ortaya \u00e7\u0131kan ulusal\/b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel de\u011fi\u015fimlere benzer yap\u0131la\u015fmalar\u0131n g\u00fcndemde oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7te konu\u015fuluyor olmas\u0131 \u00f6nemli. Bununla birlikte, s\u00f6z konusu bu s\u00fcrecin \u2018D-8\u2019de reform\u2019 ad\u0131yla tan\u0131mlama \u00e7abas\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a erken. \u2018Reform\u2019 olgusu \u00e7er\u00e7evesinde baz\u0131 niyetler olsa da, e\u015fit \u00fcyeler aras\u0131nda bir konsens\u00fcsden bahsetmeden olu\u015fumun nas\u0131l bir reforma y\u00f6neltilece\u011fi \u015f\u00fcphesi ortada duruyor. Nijerya\u2019dan, M\u0131s\u0131r\u2019a, \u0130ran\u2019dan Banglade\u015f\u2019e kadar ulusal ve b\u00f6lgesel sorunlar\u0131n farkl\u0131 y\u00f6nleriyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler ve T\u00fcrkiye\u2019nin bu \u00fclkelerle ili\u015fkisindeki y\u00f6nelimler bu s\u00fcre\u00e7te hassas incelemelere tabii tutulmay\u0131 bekliyor. \u0130kinci kez T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda yeni bir d\u00f6neme ad\u0131m atmas\u0131n\u0131n arefesinde D-8\u2019e G\u00fcneydo\u011fu Asya \u00f6zelinde dikkat \u00e7ekmekte fayda var. Bu ba\u011flamda, ku\u015fkusuz ki, iki \u00fcye \u00fclke yani Endonezya ve Malezya\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek \u00f6neme sahip.<\/p>\n
Siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zelliklerinin \u00f6nemine ku\u015fku olmayan bu iki \u00fclke, b\u00f6lgenin insan sto\u011funu, yani Malay toplumunun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ev sahipli\u011fi yapmas\u0131yla dikkat \u00e7ekerken, ASEAN\u2019\u0131n da iki \u00f6nemli kurucu \u00fclkesi s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Ekonomik yap\u0131lanmalar\u0131 noktas\u0131nda birbirine yak\u0131nl\u0131k sergilese de, siyasi etkile\u015fimleri farkl\u0131 co\u011frafyalara y\u00f6nelmelerine neden oluyor. Bu noktada, T\u00fcrkiye\u2019nin bu iki \u00fclke ile ili\u015fkilerinin 20. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131ndan itibaren nas\u0131l \u015fekillendi\u011fi \u00fczerinde durulmay\u0131 hak ediyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin bu iki \u00fclke ile ili\u015fkilerinde, \u00f6zellikle de Endonezya ile ba\u011f\u0131n\u0131 1955 y\u0131l\u0131ndaki Bandung Konferans\u0131\u2019na endeksleyen g\u00f6r\u00fc\u015fler olsa da, bu konferansda T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7izdi\u011fi y\u00f6nelim, ili\u015fkileri geli\u015ftirmeye de\u011fil, aksine T\u00fcrkiye\u2019yi So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde i\u00e7inde bulundu\u011fu siyasi sistemin gere\u011fi olarak dondurmaya neden oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Malezya ile ili\u015fkiler de ise, ucu s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemine yani \u0130ngiliz ba\u011flam\u0131n\u0131n, modern ulus-devlet s\u00fcrecinde de devam\u0131, buna il\u00e2ve olarak, \u00fclkenin \u00e7ok etnikli\/dinli\/k\u00fclt\u00fcrl\u00fc yap\u0131s\u0131ndan ne\u015fet eden sosyo ekonomik problemlerle ba\u015f etme zorunlulu\u011fu T\u00fcrkiye ile ba\u011flar\u0131 geli\u015ftirmede k\u0131s\u0131rl\u0131\u011fa neden oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bununla birlikte, 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren, T\u00fcrkiye\u2019de \u00d6zall\u0131 y\u0131llar, Malezya\u2019da da benzer eko\/politik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131yla g\u00fcndeme gelen Dr. Mahathir d\u00f6nemiyle \u00f6rt\u00fc\u015fmesiyle dikkat \u00e7eker. Bu y\u0131llar, ayn\u0131 zamanda iki \u00fclkenin benzeri \u00fclkelere modelliklerinin de giderek y\u00fcksek sesle dile getirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
D\u00fcne kadar ne siyasi \u00e7evrelerde ne de bas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen kalemlerince ad\u0131 a\u011f\u0131zlara al\u0131nmayan ve yemekli toplant\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir anlam ifade etmeyen D-8\u2019e yeniden d\u00f6nmek, kal\u0131c\u0131 bir devlet politikas\u0131 olarak m\u0131 belirleniyor, yoksa g\u00fcn\u00fcn getirdi\u011fi ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olarak son derece paltayif bir a\u00e7\u0131l\u0131m ba\u011flam\u0131nda m\u0131 de\u011ferlendiriliyor sorusunu cesaretle y\u00f6neltmek gerekiyor. Bu soruya cevap vermek, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 \u015fekillendirdi\u011fini s\u00f6yleyenlerin \u00fcstlenmesi gereken bir sorumluluk. \u00d6te yandan, ilgili \u00fclkelerin s\u00f6z konusu birli\u011fin neresinde durdu\u011fu, ne t\u00fcr gelecek projeksiyonu sundu\u011fu, hangi y\u00f6nelimlerle D-8 olu\u015fumunu h\u00fck\u00fcmetlerine ve de en \u00f6nemlisi halklar\u0131na anlatt\u0131klar\u0131 \u00fczerinde de durulmal\u0131. Bug\u00fcn, \u00f6rne\u011fin ASEAN dendi\u011finde ve G\u00fcney Asya \u00fclkeleri birli\u011fi denilen yap\u0131n\u0131n aradan ge\u00e7en on y\u0131llara ra\u011fmen, halen ilgili birli\u011fe mensup \u00fclke halklar\u0131nca dahi yeterince tan\u0131mlanamad\u0131\u011f\u0131 ve \u2018birlik ad\u0131na\u2019 toplumlar\u0131n nerede konu\u015fland\u0131\u011f\u0131 probleminin giderek \u00e7ok daha ciddi bir \u015fekilde hissedildi\u011fi bir ortamda D-8\u2019in sadece \u2018b\u00fcrokratlararas\u0131\u2019 bir etkile\u015fimle s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir sonuca ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
Diyelim ki, D-8\u2019in bir ideolojik alt yap\u0131s\u0131 yok, sadece ekonomik bir uzan\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. O zaman \u00fcye \u00fclkelerin s\u00f6m\u00fcrgecilik sonras\u0131 modernle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinde hangi ekonomik modelleri \u00f6ncelledikleri, yapt\u0131\u0131mlara maruz kald\u0131klar\u0131, siyasi ve akademik elitin bu yapt\u0131r\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir tav\u0131r geli\u015ftirdi\u011fi; halklara tepeden inmeci\/hiyerar\u015fik kalk\u0131nmac\u0131 modernle\u015fme modelleri yerine \u00e7ok daha do\u011fal ve geleneksel yap\u0131la\u015fmalar\u0131 destekleyen bug\u00fcn\u00fcn Bat\u0131l\u0131 modernle\u015ftirmeci babalar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri \u00f6rne\u011fin \u2018geleneksel tar\u0131msal y\u00f6ntemlere d\u00f6nmeliyiz\u2019 \u015feklinde beliren s\u00fcrecin neresinde bulunduklar\u0131 iyi hesap edilmeli. Buna il\u00e2ve olarak, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zellikle de ABD\u2019nin Asya y\u00fczy\u0131l\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan G\u00fcneydo\u011fu Asya a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131ndaki yeri, Endonezya ve Malezya\u2019n\u0131n bu a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n neresinde bulunduklar\u0131n\u0131, bu iki \u00fclkenin siyasi ve de ekonomik hareket kabiliyetleri de D-8 \u2018yeniden olu\u015fumu\u2019 ba\u011flam\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
D-8 i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye\u2019nin ve Malezya\u2019n\u0131n ge\u00e7en on y\u0131llar boyunca \u0130slam -neye tekab\u00fcl etti\u011fi konusunda siyasi irade ile sosyal ak\u0131l aras\u0131nda derin u\u00e7urumlar olan bir kavram oldu\u011fu unutulmadan- ile demokrasi denilen y\u00f6netim \u015feklini \u2018meczetmede\u2019 ve kalk\u0131nma yar\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli at\u0131l\u0131mlar yapmakla \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya denilen \u00fclkeler b\u00fct\u00fcn\u00fcne modelliklerini \u00f6rnek alal\u0131m. Bu iki \u00fclke aras\u0131nda di\u011ferlerine modelliklerinden hareketle, acaba \u201cne t\u00fcr bir ili\u015fki a\u011f\u0131 olu\u015fmu\u015ftur\u201d sorusunu sormadan, bu soruya hakk\u0131yla cevap vermeden b\u0131rak\u0131n D-8\u2019i, iki \u00fclke ili\u015fkilerinin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak bile zordur. Yukar\u0131daki sorulara ve benzerlerine cevap vermesi beklenen akedamyan\u0131n genel itibar\u0131yla siyaset\u00e7ilerin ve b\u00fcrokratlar\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131n i\u00e7ine bakan bir yakla\u015f\u0131m de\u011fil, aksine bu iki siyasi ve idari gruba yol haritas\u0131 \u00e7izecek ara\u015ft\u0131rmalarla \u00f6ne \u00e7\u0131kmalar\u0131 gerekir. Daha ge\u00e7en Ocak ay\u0131nda Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n Malezya ziyaretinde \u201cMalezya hakk\u0131nda ne biliyoruz ki, soru soral\u0131m\u201d diyen bas\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda irkilmek gerekmiyor a\u00e7\u0131kcas\u0131. \u00d6yle ki, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n daha vahimini akademi \u00e7evrelerinde bulmak m\u00fcmk\u00fcn. Kimi gruplar\u0131n, s\u00f6zde \u2018karde\u015flik masallar\u0131yla\u2019 bir grup akademyay\u0131 p\u0131\u015fp\u0131\u015flamas\u0131ndan iki \u00fclke ili\u015fkilerinin geli\u015ftirilmesini \u00f6ng\u00f6rmek de akademya d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ruhuna yap\u0131lacak ihanetle e\u015f de\u011ferdir.<\/p>\n
Endonezya \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden gidersek, b\u0131rak\u0131n halk\u0131 Endonezya b\u00fcrokrasisinde D-8\u2019in neye tekab\u00fcl ediyorun cevab\u0131n\u0131 almak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131nda fayda var. D-8 kurulu\u015f temelleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1996 y\u0131l\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131 yani Suhartolu y\u0131llar\u0131n sonu, reform hareketinin b\u00fcy\u00fck bir heyecanla g\u00fcndeme getirili\u015fi ile bug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131n\u0131 yerli yerince irdilemek gerekir.<\/p>\n
D-8 gibi bir uluslararas\u0131 birli\u011fi yeniden ele alacaksak, bug\u00fcn dahi her iki \u00fclkede ya\u015fanan genel se\u00e7imler noktas\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de ka\u00e7 k\u00f6\u015fe yazar\u0131, entellekt\u00fcelin g\u00f6r\u00fc\u015f beyan\u0131nda bulundu\u011fu; ka\u00e7 tart\u0131\u015fma program\u0131nda ASEAN\u2019\u0131n bu iki \u00f6nemli \u00fcye \u00fclkesinin geli\u015fmeleri enine boyuna tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ASEAN\u2019a akretide b\u00fcy\u00fckel\u00e7i atam\u0131\u015f olan T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi irade gere\u011fi bu se\u00e7imler sonras\u0131 geli\u015fmeleri nas\u0131l de\u011ferlendirdi\u011fi; varsa bu geli\u015fmeleri kendi ili\u015fkisel boyutlar\u0131 i\u00e7in yap\u0131la\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fitmek gerekirdi. D-8\u2019i konu\u015facaksak, bunun \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131n ekonomi g\u00fcd\u00fcml\u00fc bir yap\u0131la\u015fmaya dikkat \u00e7ekilmekte oldu\u011funa hi\u00e7 kimsenin ku\u015fkusu olmasa gerek. Ancak, bunun \u00f6ncesinde ve de \u00f6tesinde ihtiya\u00e7 duyulan \u2018sivil\u2019 olu\u015fumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00f6lgeyi anlamaya, anlamland\u0131rmaya, ili\u015fkileri bug\u00fcnle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir vecheye de\u011fil orta ve uzun vadeli hedeflere y\u00f6nelik olarak yap\u0131la\u015ft\u0131rmaya matuf oldu\u011funa g\u00f6re D-8\u2019e nas\u0131l ruh verilebilece\u011fini \u00fczerinde kafa yormak gerekir.<\/p>\n
Bug\u00fcn Malezya ve Endonezya dendi\u011finde akla naif bir yakla\u015f\u0131mla \u201cg\u00fcler y\u00fczl\u00fc insanlar toplumu\u201d akla geldi\u011fini s\u00f6ylemekten vazge\u00e7ip b\u00f6lgenin k\u00fclt\u00fcr-psikolojisini \u00e7al\u0131\u015fmak, bu toplumlar\u0131n s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminden has\u0131l olan sosyo-politik sorunlar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak ve 20. y\u00fczy\u0131l boyunca d\u00f6nemin ko\u015fulland\u0131rmalar\u0131na epeyce maruz kalan, kendinde politikalar \u00fcretemeyen siyasi yap\u0131lar\u0131n bug\u00fcn geldi\u011fi noktay\u0131 analiz etmek i\u00e7in insan kayna\u011f\u0131na, kurumlara ihtiya\u00e7 var. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u2018reform\u2019 bunu gerektiriyor.<\/p>\n
<\/p>\n