Bir ABD Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n 48 y\u0131l aradan sonra ilk defa ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Malezya ziyareti \u00fclkenin g\u00fcndemi belirledi. Neredeyse t\u00fcm medya organlar\u0131n\u0131n \u2018Obama\u2019n\u0131n pop\u00fclerli\u011finden hareketle i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ziyaret ger\u00e7ekle\u015fti. Yar\u0131m y\u00fczy\u0131l sonra bir ABD Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n ziyaretinin sembolik anlam\u0131n\u0131n medyada \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ziyaret oldu… \u00d6zellikle iki liderin beden dili ve birbirlerine hitaplar\u0131, Sultan Abd\u00fclhalim\u2019in Obama onuruna verdi\u011fi yemek ve Obama\u2019n\u0131n Pazar g\u00fcn\u00fc Kuala Lumpur\u2019daki Ulusal Cami\u2019yi ziyareti \u00f6nemliydi. Bu sembolik boyutlarla Malezya halk\u0131na da a\u00e7\u0131k\u00e7a bir mesaj vard\u0131. N\u00fcfusunun y\u00fczde 60\u2019a yak\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcman olan \u00fclkede, \u00f6zellikle bu kitleye verilen bir mesaj g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde hissedildi. Buradan hareketle ABD-Malezya ili\u015fkilerinde umutlar biraz da gelece\u011fe ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Eski ba\u015fbakan Dr. Mahathir Muhammed d\u00f6neminde Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylemiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u2018siyasi dil\u2019in yerini, son d\u00f6nemde ABD\u2019yle neredeyse sonuna kadar i\u015fbirli\u011fine a\u00e7\u0131k bir siyasetin izleri var. Bunun ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131n Ba\u015fbakan Necib Bin Razak\u2019\u0131n 3 Nisan 2009 tarihinde g\u00f6reve gelmesiyle ba\u015flad\u0131. 2009 y\u0131l\u0131 Obama\u2019n\u0131n da Ba\u015fkanl\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla dikkat \u00e7ekici. Ba\u015fbakan Necib\u2019in ABD ile ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirme konusundaki \u00e7abalar\u0131 \u00f6zellikle 2010 ve 2011 y\u0131llar\u0131nda \u00fcst d\u00fczey b\u00fcrokratlar\u0131n ziyaretleriyle g\u00fcndeme geldi. Ba\u015fbakan Necib\u2019in Amerika gezisinde \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc dinli bir toplum yap\u0131s\u0131na sahip Malezya\u2019da \u201cK\u00fcresel Il\u0131ml\u0131lar Hareketi\u201d ad\u0131yla bir olu\u015fumu g\u00fcndeme getirmesi ve bunu ba\u015fta Obama olmak \u00fczere ABD\u2019li yetkililerle payla\u015fmas\u0131 ABD ile ili\u015fkilerde bir avantaj olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\u0130ki \u00fclke ili\u015fkilerinin G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019n\u0131n g\u00fcvenlik ve jeo-stratejik, jeo-ekonomik ba\u011flam\u0131n\u0131 ilgilendiren g\u00f6r\u00fc\u015fmelere konu olaca\u011f\u0131na ku\u015fku yoktu. Ziyaret \u00f6ncesinde Trans-Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 (TPPA) g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, g\u00fcvenlik ve savunma konular\u0131 gibi akla gelen birka\u00e7 ana konu vard\u0131. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ard\u0131ndan, iki \u00fclke ili\u015fkilerinde yeni bir safhaya girildi\u011fi mesaj\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n
Bu yeni d\u00f6nemi tan\u0131mlayan kavram ise \u201cKapsaml\u0131 \u0130\u015fbirli\u011fi\u201d. Bu i\u015fbirli\u011fi ile ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcnde g\u00fcvenlik, ekonomi, e\u011fitim, bilim ve teknoloji alanlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Genel itibar\u0131yla ili\u015fkilerin s\u00f6z konusu bu alanlar \u00e7er\u00e7evesinde giderek art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u201cKapsaml\u0131 i\u015fbirli\u011fi\u201dnin en \u00f6nemli unsurunu g\u00fcvenlik alan\u0131 olu\u015fturuyor. Ba\u015fkan Obama, bu i\u015fbirli\u011fine at\u0131fla, \u201cg\u00fcvenlik i\u015fbirli\u011finin\u201d art\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken, buna bilgi ve enformasyon ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n da dahil oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n
Kapsaml\u0131 i\u015fbirli\u011finde g\u00fcvenlik ve savunma ili\u015fkilerinin \u00f6zel bir yeri olmas\u0131na ra\u011fmen Malezya\u2019n\u0131n genel d\u0131\u015f politikas\u0131na uygun olarak \u00fclke topraklar\u0131n\u0131 herhangi bir \u00fclkenin askeri varl\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131lmas\u0131na hi\u00e7 de s\u0131cak bak\u0131lm\u0131yor. Ancak, Malay ordusunun modernizasyon ve e\u011fitiminde ABD ile i\u015fbirli\u011fi yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Bir ba\u015fka \u00f6nemli husus ise,ABD askeri gemilerinin Malezya limanlar\u0131n\u0131 ziyaretlerinin son d\u00f6nemde artm\u0131\u015f olmas\u0131. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ter\u00f6rl\u00fc m\u00fccadelede de iki \u00fclkenin yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde. Bu anlamda, ABD\u2019den g\u00fcvenlikle ilgili baz\u0131 fonlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kapasite geli\u015ftirme programlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Ve bu ili\u015fki iki \u00fclke aras\u0131nda siyasi ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirecek baz\u0131 uzmanlarca \u00fczerine basa basa ifade ediliyor.<\/p>\n
\u2018Kapsaml\u0131 \u0130\u015fbirli\u011fi\u2019 i\u015fbirli\u011finin, sadece iki \u00fclke ili\u015fkilerinde yeni bir boyuta tekab\u00fcl etmedi\u011fi a\u00e7\u0131k. ABD\u2019nin, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da olu\u015fturmak istedi\u011fi yeni denklemle yak\u0131ndan ili\u015fkili. \u00c7in fakt\u00f6r\u00fcnden dolay\u0131 da bir t\u00fcr tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131 i\u015fletmek ve buradan hareketle yeni bir \u2018ittifak grubu\u2019 olu\u015fturma y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba i\u00e7erisinde oldu\u011fu g\u00f6zleniyor. \u0130ttifak olu\u015fumunun bir aya\u011f\u0131n\u0131 \u2018g\u00fcvenlik\u2019, di\u011ferini de \u2018ekonomik\u2019 birliktelik bulunuyor. Bu konular konu\u015fulurken \u00c7in\u2019in ad\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a zikredilmedi\u011fi gibi, TPPA konusunda da \u00f6yle kararl\u0131 olundu\u011fu konusunda bir ima ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131.<\/p>\n
Bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda Malezya\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019le olan hem kendi n\u00fcfusu hem de d\u0131\u015f politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131nda \u00f6zel konumu nedeniyle bu \u00fclkenin ad\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a an\u0131lmad\u0131. Ayr\u0131ca son d\u00f6nemde giderek artan ticari ili\u015fkileri kadar kay\u0131p u\u00e7ak konusunda \u00c7in’den gelen \u00f6nemli serzeni\u015f ve ele\u015ftirilerin pay\u0131 unutulmamal\u0131. Malezya\u2019n\u0131n G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde anla\u015fmazl\u0131\u011fa taraf olan \u00fclkelerden biri olmas\u0131 ve bu anlamda \u00c7in\u2019le hen\u00fcz restle\u015fmeye girmek istememesi de eklenmeli.<\/p>\n
Bir ba\u015fka neden ise, ku\u015fkusuz ki, kimi uzmanlar\u0131n belirtti\u011fi gibi, Malezya\u2019y\u0131 \u2018\u00c7in mi Amerika m\u0131\u2019 se\u00e7ene\u011finde b\u0131rakacak yakla\u015f\u0131m\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu anlamda Malezya h\u00fck\u00fcmetinin b\u00f6ylesi bir \u00e7\u0131k\u0131\u015fa mani olacak giri\u015fimleri Amerikan makamlar\u0131 nezdinde \u00f6nceden yapm\u0131\u015f olmas\u0131 da olduk\u00e7a rasyonel bir durum. Malezya\u2019n\u0131n ekonomi ve ticari ili\u015fkilerinde ABD\u2019nin yeri kadar, en az\u0131ndan rakamlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00c7in\u2019in daha kayda de\u011fer bir pay\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131. Bug\u00fcn \u00c7in, Malezya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f ticaretinde 40 milyar Dolar\u2019la ilk s\u0131rada yer al\u0131rken, ABD d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer al\u0131yor. Bu anlamda \u00c7in, Malezya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ticari partneri konumunda. \u00c7in\u2019in, ayn\u0131 zamanda Malezya\u2019n\u0131n yat\u0131r\u0131m iklimine s\u0131cak bakt\u0131\u011f\u0131 ve giderek artan say\u0131da \u00c7in \u015firketinin Malezya\u2019da yat\u0131r\u0131mlara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da biliniyor.<\/p>\n
Beklendi\u011fi \u00fczere TPPA konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde ilerleme kaydedilmesi ba\u011flam\u0131nda sadece bir iyi niyet yakla\u015f\u0131m\u0131 ortaya konurken, bu anla\u015fman\u0131n ni\u00e7in ivedilikle imzalanamayaca\u011f\u0131na dair de \u00e7ekinceler payla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle, Ba\u015fbakan Necib Bin Razak, TPPA\u2019n\u0131n avantajlar\u0131n\u0131n dezavantajlar\u0131ndan \u00e7ok olmas\u0131 halinde imzaya a\u00e7\u0131labilece\u011fine dikkat \u00e7ekiyordu. Bu c\u00fcmle, Malezya\u2019n\u0131n hen\u00fcz s\u00f6z konusu anla\u015fmaya imza at\/a\/mayaca\u011f\u0131n\u0131n dolayl\u0131 bir ifadesiydi. Ba\u015fbakan\u2019\u0131n bu s\u00f6ylemde elini g\u00fc\u00e7lendiren ise, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki akademi ve sivil toplum kesimlerinden de s\u00f6z konusu anla\u015fmaya tepki gelmi\u015f olmas\u0131yd\u0131…<\/p>\n
TPPA g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden, insan haklar\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli konularda tabiri caizse yar\u0131m a\u011f\u0131zl\u0131 yakla\u015f\u0131m, Malezya\u2019n\u0131n kendi i\u00e7 siyasi dengelerinden hi\u00e7bir \u015fekilde ba\u011f\u0131ms\u0131z olunamayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyordu. Obama\u2019n\u0131n Ba\u015fbakan Necib Bin Razak\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde ve resmi pl\u00e2nlaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fba\u015fa kald\u0131\u011f\u0131 zaman dilimlerinde neler konu\u015ftuklar\u0131 \u00f6nemli. Ba\u015fbakan Necib\u2019in Obama\u2019ya Malezya\u2019n\u0131n \u00e7ok etnikli, ancak bununla birlikte \u2018olduk\u00e7a problemli\u2019 toplum ve siyasi yap\u0131s\u0131na ve \u00f6zellikle de \u201cBumiputra\u201dn\u0131n, yani \u00fclkenin asli insan varl\u0131\u011f\u0131 olarak Malay M\u00fcsl\u00fcmanlar ve baz\u0131 yerli unsurlar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ekonomik ve de siyasi haklar\u0131na vurgu yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek olanaks\u0131z. Zaten TPPA\u2019ya reddiye getirilmesinin nedenlerinden biri de Butiputra\u2019ya aktar\u0131lan ekonomik kaynaklar\u0131n k\u0131s\u0131lmas\u0131 endi\u015fesidir.<\/p>\n
ABD nezdinde Malezya\u2019n\u0131n ne gibi ekonomik-siyasi i\u015fbirli\u011fine a\u00e7\u0131k olabilece\u011fi sorusu \u00f6nemli. Bu soruya verilebilecek ilk pratik cevap, Malezya\u2019n\u0131n G-20 grubu i\u00e7inde yer al\u0131rken, 2015 y\u0131l\u0131nda ASEAN d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmesi ile de ABD i\u00e7in b\u00f6lgede vazge\u00e7ilmez bir stratejik partner \u00f6nemi kazan\u0131yor. Bu durum dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda s\u00f6z konusu bu ziyaretin, iki \u00fclke ili\u015fkilerinde bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak kabul etmek gerekir. Ki bunun somut g\u00f6stergesi \u2018kapsaml\u0131 i\u015fbirli\u011fi\u2019 konusunda mutab\u0131k kal\u0131nmas\u0131 oldu.<\/p>\n
H\u00fck\u00fcmet kanad\u0131nda resmi g\u00f6r\u00fc\u015fmeler nefes kesen bir s\u00fcre\u00e7te ger\u00e7ekle\u015firken, muhalefet de bo\u015f durmad\u0131. Daha ziyaret \u00f6ncesinde \u2018Amnesty International\u2019 taraf\u0131ndan Obama\u2019ya sunulan raporda, Malezya\u2019daki sivil haklarla ilgili endi\u015felerin bizzat Ba\u015fbakan Necib\u2019e iletmesi beklentisi vard\u0131. Tabii b\u00f6yle bir talebin iletilip iletilmedi\u011fi \u015fimdilik bilinmiyor. En az\u0131ndan bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda bir gazetecinin bu konudaki a\u00e7\u0131k sorusuna Obama \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak cevap vermeyi tercih etmesi Malezya h\u00fck\u00fcmetinin hassasiyetlerine dikkat etti\u011fini g\u00f6steriyordu. Bir di\u011fer \u00f6nemli konu, Enver \u0130brahim\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp g\u00f6r\u00fc\u015fmeyece\u011fiydi. Bu konudaki soruya da Obama, her \u00fclkede her muhalefet lideriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmedi\u011fini, ancak bunun ya\u015fanan baz\u0131 durumlar\u0131 yads\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131 da ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek ge\u00e7i\u015ftirdi.<\/p>\n
Ancak resmi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin d\u0131\u015f\u0131nda Obama, Malezya\u2019da \u201cserbest ve adil se\u00e7im koalisyonu (Bersih) \u00fcyeleriyle de bir saate yak\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131. \u015eehir merkezinde kald\u0131\u011f\u0131 Ritz-Carlton otelinde ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6r\u00fc\u015fmede, Bersih Ba\u015fkan\u0131 Mar\u0131a Chin\u2019, 5 May\u0131s 2013 tarihinde yap\u0131lan 13. Genel se\u00e7imlerdeki usuls\u00fczl\u00fcklerin yan\u0131 s\u0131ra, insan haklar\u0131, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131ndaki ilhaklar, dini ve \u0131rklar aras\u0131 kutupla\u015fma, Enver \u0130brahim\u2019in yarg\u0131lanma s\u00fcrecinde resmi \u00e7evrelerin m\u00fcdahalesinden kaynaklanan haks\u0131z yarg\u0131lama s\u00fcreci, medya \u00fczerindeki h\u00fck\u00fcmet bask\u0131s\u0131 gibi ulusal d\u00fczeyde \u00f6nem ta\u015f\u0131yan konular\u0131 g\u00fcndeme getirdi. Toplant\u0131ya ayr\u0131ca, \u2018\u0130slami R\u00f6nesans\u2019, Malezya \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu (Suhakam), Malezya Kiliseler Birli\u011fi, \u201cSisters in Islam\u201d\u2019dan temsilcilerin kat\u0131lmas\u0131, Obama y\u00f6netiminin \u00fclkedeki sivil inisiyatife verdi\u011fi bir de\u011fer olarak kabul edilebilir.<\/p>\n
Bir ABD Ba\u015fkan\u0131\u2019nca yar\u0131m y\u00fczy\u0131l sonra ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu ziyaretin Malezya\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 alanda bir akt\u00f6r olmaya haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde daha da \u00f6nem kazand\u0131. Malezya bir yandan 2015 ASEAN d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ve Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi Ge\u00e7ici \u00dcyelik\u2019e haz\u0131rlan\u0131rken, \u00f6te yandan da 2020 Vizyonu\u2019nu ger\u00e7ekle\u015ftirerek geli\u015fmi\u015f \u00fclke stat\u00fcs\u00fc kazanmak istiyor. T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7lerde ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131 siyasi ve ekonomik deste\u011fi hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00e7\u0131kar ili\u015fkileri g\u00f6zetmek suretiyle ABD gibi bir g\u00fc\u00e7ten alabilece\u011finin fark\u0131nda.<\/p>\n
<\/p>\n