Malezya, d\u00f6rt ay i\u00e7erisinde ikinci b\u00fcy\u00fck u\u00e7ak kazas\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yor. Boeing 777 MH-17 Sefer say\u0131l\u0131 u\u00e7ak, Amsterdam-Kuala Lumpur seferini yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Ukrayna\u2019n\u0131n do\u011fusunda, Rusya s\u0131n\u0131r\u0131na 50 km. mesafede d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi sadece Malezya\u2019da de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma ekipleri \u015fu ana kadar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na tam anlam\u0131yla ba\u015flamam\u0131\u015f olsa da, ortak kan\u0131 u\u00e7a\u011f\u0131n Rus yanl\u0131s\u0131 milislerce d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6n\u00fcnde. Bu durum kesinlik kazand\u0131\u011f\u0131nda Malezya tarihinde Malezya Havayollar\u0131n\u0131n ikinci kez ter\u00f6rist eyleme konu olmas\u0131 anlam\u0131na gelecek. 1977 y\u0131l\u0131nda korsan\/larca ka\u00e7\u0131r\u0131lan MAS u\u00e7a\u011f\u0131 Cohor\u2019da Tanjong Kapang b\u00f6lgesinde d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak ne korsan\/lar ne de u\u00e7a\u011f\u0131n nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne dair bulguya ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131. Tarihe ge\u00e7en bir ba\u015fka husus ise, bir havayolunun \u00e7ok k\u0131sa aral\u0131klarla iki u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 birden kaybetmesi oldu.<\/p>\n
8 Mart\u2019ta Kuala Lumpur-Beijing Seferi\u2019ni yaparken kaybolan ve bug\u00fcne kadar yap\u0131lan t\u00fcm aramalara ra\u011fmen bulunamayan u\u00e7ak kazas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ikinci bir fel\u00e2ketle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya Malezya. MH-17\u2019iyle ilgili haberlerin ajanslarda ge\u00e7mesinden sonra Ba\u015fbakan Necib Bin Razak ilk demecini Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc gece yar\u0131s\u0131nda twitter \u00fczerinden \u201c\u015eoktay\u0131m\u201d ifadesiyle verdi. Ba\u015fbakan\u2019\u0131n bu ifadesi asl\u0131nda Ba\u015fbakan ve bir Malezya vatanda\u015f\u0131 olarak kendisinin de\u011fil, aradan ge\u00e7en \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede tepkiler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda neredeyse t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n benzer bir \u2018\u015fok\u2019 i\u00e7inde oldu\u011funu ortaya koyuyor. ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama ise t\u0131pk\u0131 birinci u\u00e7ak kazas\u0131nda oldu\u011fu gibi Malezya\u2019n\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan deme\u00e7leri ile g\u00fcndemde. Obama, u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u2018k\u00fcresel bir trajedi\u2019 olarak yorumlad\u0131.<\/p>\n
Birinci u\u00e7ak vak\u2019as\u0131n\u0131n ard\u0131ndan i\u00e7 kamuoyunda ciddi ele\u015ftiriler alan Malezya h\u00fck\u00fcmeti, bu ikinci kazan\u0131n ard\u0131ndan bir kez daha sorgulanmaya ba\u015fland\u0131. Cuma g\u00fcn\u00fc gazetecilerin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan, hen\u00fcz g\u00f6reve yeni atanan, Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 Liow Tiong Lai\u2019ya y\u00f6neltilen sorular MAS\u2019\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesi hava sahas\u0131nda u\u00e7mas\u0131yla ilgiliydi. Asl\u0131nda Necib Bin Razak, bu soru daha sorulmadan \u00f6nce verdi\u011fi ilk deme\u00e7lerde, \u2018Uluslararas\u0131 Hava Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 Kurumu\u2019nun (IATA) ve \u2018Uluslararas\u0131 Sivil Havac\u0131l\u0131k Organizasyonu (ICAO)\u2019nun verilerine dayanarak MAS\u2019\u0131n bu rotada u\u00e7u\u015funda bir sak\u0131nca olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Ancak Avrupa, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da ve Avustralya\u2019da \u00e7e\u015fitli hava yolu \u015firketleri aylard\u0131r Ukrayna\u2019n\u0131n do\u011fusundaki \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle bu rotay\u0131 kullanmad\u0131klar\u0131 biliniyor. Bu nedenle tart\u0131\u015fmalar\u0131n bir yerinde de s\u00f6z konusu bu iki havac\u0131l\u0131k organizasyonu bulunuyor. Bu noktada herhalde, Rusya yanl\u0131s\u0131 milislerin u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015fmesinden sonraki ses kay\u0131tlar\u0131nda ge\u00e7en \u201cMalezya Havayollar\u0131\u2019n\u0131n Ukrayna hava sahas\u0131nda ne i\u015fi var? Burada sava\u015f var. Buradan u\u00e7mamal\u0131yd\u0131.\u201d c\u00fcmleleri yabana at\u0131lacak gibi de\u011fil.<\/p>\n
Bundan d\u00f6rt ay \u00f6ncesine gidersek, MH- 370\u2019in kaybolmas\u0131yla u\u00e7a\u011f\u0131n yol alabilece\u011fi olas\u0131 rotalar dikkate al\u0131narak Malezya\u2019n\u0131n 25 \u00fclkeyle birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc arama faaliyetleri havayollar\u0131 tarihinde \u00e7oktan farkl\u0131 bir yer edinmi\u015fti. Ukrayna s\u0131n\u0131rlar\u0131nda meydana gelse de, b\u00f6lgenin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 Rus milislerinin hakimiyetinde olu\u015fu, Rusya\u2019n\u0131n milislere askeri, lojistik, siyasi destek veri\u015fi gibi \u00f6zellikler, kazayla ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131n g\u00fcndeme Ukrayna\u2019dan ziyade Rus yanl\u0131s\u0131 milisleri ve de dolay\u0131s\u0131yla Rusya\u2019n\u0131n hedef al\u0131nmas\u0131na neden oluyor. Bu noktada, Ba\u015fbakan Necib bin Razak\u2019\u0131n Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Viladimir Putin\u2019i telefonla aramas\u0131 \u00f6nemliydi. Putin yard\u0131m s\u00f6z\u00fc verse de hedefinde Ukrayna vard\u0131 gene.<\/p>\n
Genel itibar\u0131yla bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir halk ve h\u00fck\u00fcmet olarak tan\u0131nan Malezya\u2019n\u0131n ulusal havayolu \u015firketinin Ukrayna\u2019n\u0131n do\u011fusunda jeopolitik eksenli geli\u015fmelerin bir sonucu olarak d\u00fc\u015fmesi hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Malezyal\u0131lar kadar Ukrayna sorununa taraf olan ve olmayan t\u00fcm \u00fclkeleri bu sorunun i\u00e7ine \u00e7ekmi\u015f durumda. Bunun sembolik ifadesi ise, Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle ilgili uluslararas\u0131 soru\u015fturma a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 oldu. Elbette MH 17\u2019nin akibetinin nedenleri, d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sorumlu olanlar ve bu ki\u015fi veya gruplar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 gibi hususlar ve de s\u00fcre\u00e7ler Malezya\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na alt\u0131ndan kalkabilece\u011fi bir sorun de\u011fil. Malezya y\u00f6netimi elbette bunun fark\u0131nda. Bu nedenledir ki, gerek Ba\u015fbakan gerekse D\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 yetkilileri u\u00e7a\u011f\u0131n Hollanda Havayollar\u0131\u2019yla ayn\u0131 kodu payla\u015fmas\u0131 nedeniyle Hollanda, u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yer itibar\u0131yla Ukrayna ve yolcular\u0131n vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131 \u00fclkelerle ileti\u015fime ge\u00e7ti. Ancak vak\u2019adan sonraki ilk birka\u00e7 saatte, Ba\u015fbakan Necib Bin Razak\u2019\u0131 arayan liderlerden biri var ki, o da ABD Devlet Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama. Obama\u2019n\u0131n Necib Bin Razak\u2019\u0131 aramas\u0131 bir ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dilemenin \u00f6tesinde Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna s\u0131n\u0131rlar\u0131ndaki etkinli\u011finin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana sorunlar yuma\u011f\u0131n\u0131n sadece \u00fclkenin do\u011fusu ve g\u00fcneydo\u011fusuyla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Ya\u015fanan tehdit ve sava\u015f ortam\u0131 MH-17\u2019nin d\u00fc\u015fmesiyle k\u00fcresel bir boyut kazanm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n
\u00c7e\u015fitli \u00fclke y\u00f6neticilerinin tepkileri Rusya ve Ukrayna\u2019n\u0131n G\u00fcneydo\u011fusu\u2019ndaki Rus milislerine y\u00f6nelirken, Malezya kamuoyunda, temelde u\u00e7a\u011f\u0131n nas\u0131l olup da b\u00f6ylesi bir fel\u00e2kete konu oldu\u011fu sorusu sorulmaya devam ediyor. Co\u011frafi olarak uzak say\u0131labilecek ve k\u00fclt\u00fcrel olarak etkile\u015fimin olmad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgede s\u00fcregiden ve b\u00f6lgesel jeopolitik dengelerle do\u011frudan ilintili bir geli\u015fme Malezya\u2019da taraf\u0131 asl\u0131nda olan biteni anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak bu anlama i\u015finin entellekt\u00fcel ve siyasi boyutu bir yana, Ba\u015fbakan bir \u00f6nceki u\u00e7ak kazas\u0131n\u0131n tesirlerini yeniden ya\u015famamak i\u00e7in en az\u0131ndan yolcu yak\u0131nlar\u0131na cesetleri iade etme konusunda ciddi bir \u00e7aba sergilemekte oldu\u011fu g\u00f6zleniyor. Ba\u015fbakan ve h\u00fck\u00fcmet kanad\u0131nda bu durum, sadece yolcu yak\u0131nlar\u0131na de\u011fil, t\u00fcm Malezya halk\u0131na kar\u015f\u0131 hissedilen bir sorumluluk oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n
MH-370 sefer say\u0131l\u0131 u\u00e7a\u011f\u0131n 8 Mart\u2019ta kaybolmas\u0131ndan sonra uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi konusunda bir ilk ya\u015fand\u0131. \u00d6yle ki, Ba\u015fkan Obama Nisan ay\u0131 sonunda Malezya ziyareti \u00f6ncesinde ve s\u0131ras\u0131nda kay\u0131p u\u00e7a\u011f\u0131n bulunmas\u0131n\u0131n \u2018\u00f6ncelikleri\u2019 oldu\u011funu ifade ediyordu. U\u00e7ak -hen\u00fcz- bulunamasa da, 26 \u00fclkenin i\u015fbirli\u011fi, Malezya h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan \u2018dostane ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesine\u2019 zemin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. U\u00e7aktaki yolcular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00c7inli olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bir s\u00fcre \u00c7in makamlar\u0131 ve kamuoyunun bask\u0131s\u0131n\u0131 \u00fczerinde hisseden Malezya h\u00fck\u00fcmeti iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin 40. Y\u0131l\u0131 m\u00fcnasebeti dolay\u0131s\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir efor sarf ederek ekonomik i\u015fbirli\u011finde ilk s\u0131rada bulunan bu \u00fclkeyle aras\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na izin vermedi.<\/p>\n
Ba\u015fbakan Necib Bin Razak jeopolitik hesaplar\u0131 olan \u00fclkelerin i\u015flerine kar\u0131\u015fmak istemediklerini, \u00e7abalar\u0131n\u0131n u\u00e7a\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine sebep olanlar\u0131n bulunarak yarg\u0131 \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylese de, asl\u0131nda bu geli\u015fme genel anlam\u0131yla Bat\u0131 ile Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkileri belirlemeye matuf bir y\u00f6n i\u00e7eriyor. Ge\u00e7en Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015fen u\u00e7ak, Malezya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Do\u011fu-Bat\u0131 aras\u0131nda aylar \u00f6nce ba\u015flayan krizin yeni bir boyuta evrilmesi anlam\u0131na geliyor. Bu noktada, \u015fayet uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma ekibince, u\u00e7a\u011f\u0131n Ukrayna\u2019da Rusya yanl\u0131s\u0131 milislerce d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamas\u0131 halinde nas\u0131l bir s\u00fcre\u00e7 i\u015fleyece\u011fi de merak konusu. Bu ortamda, sorumlular\u0131n yarg\u0131 \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p \u00e7\u0131kart\u0131lmayaca\u011f\u0131, Rusya\u2019n\u0131n milislere verdi\u011fi deste\u011fin sona erip ermeyece\u011fi ve Ukrayna\u2019ya bar\u0131\u015f\u0131n gelmesi gibi bir sonuca yol a\u00e7\u0131p a\u00e7mayaca\u011f\u0131 ise belirsizli\u011fini koruyor.<\/p>\n