{"id":6354,"date":"2026-03-07T18:27:01","date_gmt":"2026-03-07T18:27:01","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6354"},"modified":"2026-03-07T18:27:03","modified_gmt":"2026-03-07T18:27:03","slug":"iran-musluman-toplumlar-ve-travma-iran-muslim-societies-and-trauma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/iran-musluman-toplumlar-ve-travma-iran-muslim-societies-and-trauma\/","title":{"rendered":"\u0130ran, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar ve travma \/ Iran, Muslim societies and trauma"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;07.03.2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019a y\u00f6nelik ortaya konulan askeri sald\u0131r\u0131lar\u0131n salt, ABD ve \u0130srail eksenli bir geli\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019la ilgili baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerimi, daha \u00f6nceki yaz\u0131larda dile getirmi\u015ftim&#8230; Bu yaz\u0131da, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan sorunun farkl\u0131 bir y\u00f6n\u00fcne de\u011finece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n, 2025 Haziran ay\u0131nda, ABD-\u0130srail i\u015fbirli\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015fen n\u00fckleer tesislere y\u00f6nelik bombalama s\u00fcrecinde de g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere, ulusal g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda sessiz kalmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131nda siyasal bir bl\u00f6f yapmad\u0131\u011f\u0131 ve bu anlamda, ne denli ciddi oldu\u011fu, bug\u00fcn kendini gayet a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Travma<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n ortaya koymakta oldu\u011fu ciddi askeri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n sadece, ABD ve \u0130srail ittifak\u0131na y\u00f6nelik ve bununla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayan bir duruma i\u015faret etti\u011fine de ku\u015fku bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla kast etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m husus, \u0130ran\u2019\u0131n hedef olarak belirledi\u011fi \u00fclkeler ve topraklar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00fclkelerin ve bu \u00fclkelerde ya\u015fayan toplumlar\u0131n kendilerini \u0130slam\u2019la, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kla ili\u015fkilendirmi\u015f olmalar\u0131n\u0131n bug\u00fcn k\u00fcresel anlamda M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, ne denli derin bir travma i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131n fiili g\u00f6stergesini olu\u015fturuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan travma sadece, \u0130ran\u2019la, \u0130ran siyasal yap\u0131s\u0131yla, \u0130ran toplumuyla ilgili de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u00f6tesinde, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ve bu toplumlar\u0131 temsil etti\u011fi iddias\u0131ndaki y\u00f6netimlerin de i\u00e7inde oldu\u011fu, daha k\u00fcresel bir sorun bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tekrarlanan s\u00fcre\u00e7ler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yine, sadece bug\u00fcne bak\u0131p, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6z konusu k\u00fcresel sorunun, bug\u00fcn\u00fcn eseri oldu\u011funu s\u00f6ylemek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6nemlerine ku\u015fku olmamakla birlikte, \u00f6nceki d\u00f6nemler bir yana, Geni\u015f Ortado\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda, 20. y\u00fczy\u0131l \u015fartlar\u0131n\u0131n do\u011furdu\u011fu ulus-devletlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, birbirleriyle ikili ve kollektif ili\u015fkilerini yap\u0131land\u0131rmada ya\u015fanan sorunlar\u0131n, d\u00fcn Filistin\u2019de ya\u015fananlarda oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de, \u0130ran\u2019da ya\u015fanmakta olanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndaki rol\u00fc \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada, bir iki soruyu g\u00fcndeme getirebiliriz&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ve bu toplumlar\u0131 temsil etti\u011fi iddias\u0131ndaki ulus-devlet y\u00f6netimlerinin, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 sorunlar, \u2018modern ulus-devlet yap\u0131la\u015fmas\u0131\u2019yla s\u0131n\u0131rl\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, \u00e7e\u015fitli \u00e7evrelerce ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, sorunun temelinde M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ruhuna uymayan \u2018ulus-devlet yap\u0131s\u0131 m\u0131\u2019 bulunmaktad\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>Yoksa, bu sorunlar, s\u00f6z konusu bu ulus-devletleri olu\u015fturan halklar\u0131n, siyasal ve askeri elitlerin ve bunlara eklemlenen \u00f6zellikle, \u0130slam bilimlerinin \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131n\u0131 b\u00fcnyelerinde ta\u015f\u0131yan \u00e7evrelerin yani alimlerin, tarihin de\u011fi\u015fik evrelerinden tevar\u00fcs ettikleri teolojik sorunlarla m\u0131 ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisine verilecek \u2018Evet, ulus-devlet yap\u0131la\u015fmas\u0131 b\u00fcnyemize uymuyor\u2019 cevab\u0131 travmadan kurtulabilmenin a\u00e7\u0131k bir yolu olarak kabul edilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak, ikinci soruya y\u00f6nelik olarak, \u2018Tarihsel olarak tevar\u00fcs eden ve teolojik boyutu derin bir \u015fekilde i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir ba\u011flam\u2019 cevab\u0131 hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 zor bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olundu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sorgulama s\u00fcrecinin, ne \u0130ran\u2019a yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar\u0131 ne de, ABD-\u0130srail i\u015fbirli\u011finin sadece Geni\u015f Ortado\u011fu\u2019yu de\u011fil, k\u00fcresel yap\u0131lar\u0131 sarsan \u2018kararl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131\u2019 g\u00f6z ard\u0131 etmeyi gerektiriyor. Bunun \u00f6tesinde bir ba\u011flama dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Siyasal ittifak \u2013 Dini ayr\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>ABD-\u0130srail siyasal ve askeri ittifak\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u00f6zellikle, Geni\u015f Ortado\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda var olan \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerle -ki, bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu Arap y\u00f6netimleri te\u015fkil ediyor- olan yak\u0131n i\u015fbirliklerinin, bug\u00fcn ya\u015fananlar\u0131 do\u011furan en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biri oldu\u011funa ku\u015fku bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Hadd\u0131 zat\u0131nda, \u2018Bat\u0131l\u0131\u2019 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m bu iki g\u00fcc\u00fcn yan\u0131nda yer alan Geni\u015f Ortado\u011fu\u2019daki s\u00f6z konusu bu siyasal yap\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, yeni bir olgu da de\u011fildir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Geni\u015f Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131ndaki bu b\u00f6lgesel ger\u00e7eklik bize, 20. y\u00fczy\u0131l \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u2019 s\u00fcre\u00e7lerinin, bu s\u00fcre\u00e7lerin sonras\u0131nda ilgili \u00fclkelerde olu\u015fan siyasal sistemlerin, siyasal \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k\u2019 olgusunun san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine kendinde, i\u00e7ten, ilgili toplum ve siyasal yap\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikte, ayn\u0131 yap\u0131lar\u0131n \u00f6zellikle, 1948 y\u0131l\u0131ndan itibaren, Filistin topraklar\u0131nda olan biten geli\u015fmelerin 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda ald\u0131\u011f\u0131 boyut kar\u015f\u0131s\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu ulus-devletlerin, o d\u00f6nem ya\u015fanmakta olan soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 amac\u0131yla biraraya geli\u015fleri bir t\u00fcr, \u2018yeniden dirilme umudu\u2019 alg\u0131s\u0131n\u0131 do\u011furmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemliydi.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada kastedilen ulus-devletler \u00f6tesi kurumun, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 oldu\u011fu herkesce malumdur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak, s\u00f6z konusu bu yap\u0131la\u015fmadan bu yana ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131ndan, -di\u011ferleri bir yana, Geni\u015f Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fanan travmalar\u0131n birbiri ard\u0131na yenilenerek ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sadece \u00e7at\u0131\u015fma, sava\u015f, ekonomik kay\u0131plar gibi maddi anlamlarla anla\u015f\u0131labilecek bir boyuta tekab\u00fcl etmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u00f6tesinde, ilgili kuruma \u00fcye ulus-devletlerin siyasal kurumlar\u0131n\u0131n, mekanizmalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bu devletlerde ya\u015fam s\u00fcren M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ve bu toplumlara dini h\u00fcviyetini, kimli\u011fini, devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131ran akademi kurumlar\u0131n\u0131n, dini yap\u0131lar\u0131n\u0131n, her nevinden sivil ve toplumsal liderlerinin ne t\u00fcr bir varolu\u015fsal sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durum, temelde Filistin meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ile M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n \u2018yeniden dirili\u015fi umudu\u2019nu hayata ge\u00e7irmeyi hedefleyen yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en kurumun, bug\u00fcn i\u015flevini yitirmi\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz etmesi, salt kurumsal bir erozyon anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Haddi zat\u0131nda, s\u00f6z konusu bu kurumun fiziki varl\u0131\u011f\u0131, kurumsal anlam\u0131 ve i\u00e7eri\u011finde ya\u015fanan k\u0131r\u0131lmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n k\u00fcresel anlamda gayet \u00f6nemli bir varolu\u015f sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Sorunun gelip dayand\u0131\u011f\u0131 nokta, b\u0131rak\u0131n Filistin konusundaki olas\u0131 beklentilerle M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda \u2018yeniden dirili\u015f umudunu\u2019 ye\u015fertmeyi, bu kurumun mensubu olan \u00fclkelerin ABD-\u0130srail ittifak\u0131 i\u00e7erisinde yer alma ve almama gibi tar\u00fcmar edici bir cephele\u015fmenin i\u00e7inde yer almalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131da ortaya koydu\u011fum hususlarla \u00e7eli\u015fme ad\u0131na, t\u00fcm ya\u015fanmakta olanlar\u0131n bir \u2018din sava\u015f\u0131\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylesem bile, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131 temsil eden ulus-devletlerin Ortado\u011fu ger\u00e7ekli\u011finde i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durum bize hi\u00e7 de, anlaml\u0131 bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durumda, ABD ve \u0130srail ikilisiyle, bu iki \u2018Bat\u0131\u2019l\u0131 g\u00fc\u00e7 yan\u0131nda ve kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alanlar\u0131n ne t\u00fcr ili\u015fkilere konu olduklar\u0131n\u0131, sadece bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmelere de\u011fil, bunun \u00f6tesinde tarihsel ba\u011flamda &nbsp;derinlemesine ara\u015ft\u0131rmak ve anlamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015fanmakta olan travma\u2019y\u0131 a\u015fabilmenin \u00f6nemli yollar\u0131ndan biri bu olsa gerek&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;07.03.2026 \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik ortaya konulan askeri sald\u0131r\u0131lar\u0131n salt, ABD ve \u0130srail eksenli bir geli\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131 ortadad\u0131r. \u0130ran\u2019la ilgili baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerimi, daha \u00f6nceki yaz\u0131larda dile getirmi\u015ftim&#8230; Bu yaz\u0131da, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan sorunun farkl\u0131 bir y\u00f6n\u00fcne de\u011finece\u011fim. \u0130ran\u2019\u0131n, 2025 Haziran ay\u0131nda, ABD-\u0130srail i\u015fbirli\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015fen n\u00fckleer tesislere y\u00f6nelik bombalama s\u00fcrecinde de g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere, ulusal g\u00fcvenli\u011fine [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6355,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,59],"tags":[],"class_list":["post-6354","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-ortadogumiddle-east"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6354","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6354"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6356,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6354\/revisions\/6356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}