{"id":6351,"date":"2026-03-05T13:24:06","date_gmt":"2026-03-05T13:24:06","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6351"},"modified":"2026-03-05T13:24:50","modified_gmt":"2026-03-05T13:24:50","slug":"iran-haklar-ve-doguda-demokratik-baglam-iran-rights-and-democratic-context-in-the-east","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/iran-haklar-ve-doguda-demokratik-baglam-iran-rights-and-democratic-context-in-the-east\/","title":{"rendered":"\u0130ran, haklar ve Do\u011fu\u2019da demokratik ba\u011flam \/ Iran, rights and democratic context in the East"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;05.03.2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131n\u0131n, \u201cBat\u0131\u2019da &#8230;\u201d ve \u201cDo\u011fu\u2019da &#8230;\u201d \u015feklinde ba\u015flayacak iki temel a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2018Bat\u0131\u2019dan &#8230; diyerek ba\u015flayan s\u00f6ylem, Bat\u0131\u2019n\u0131n ni\u00e7in \u0130ran\u2019a&nbsp; y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131y\u0131 desteklemeye veya desteklememesine dair s\u00f6ylemleri olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, son geli\u015fmelerin akt\u00f6r\u00fc olarak merkezde yer almas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, Trump\u2019a at\u0131fla konuyu a\u00e7\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l Trump<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Trump, daha Obama\u2019l\u0131 y\u0131llarda ve 2016 ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri \u00f6ncesinde kendisini k\u00fcresel evrene bar\u0131\u015f ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak tan\u0131mlamas\u0131ndan ve bunu, ge\u00e7ti\u011fimiz ay yani, \u015eubat ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131ndaDonald J. Trump Bar\u0131\u015f Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde a\u00e7\u0131mlanan Bar\u0131\u015f Kurulu (<em>Board of Peace<\/em>) yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n mucidi olarak kendisini k\u00fcresel kamuoyuna takdim etmesine de\u011fin, k\u00fcresel ili\u015fkileri \u2018bar\u0131\u015f\u2019 kavram\u0131 \u00fczerinden yap\u0131land\u0131rma amac\u0131 ta\u015f\u0131yan bir siyaset\u00e7i rol\u00fc oynuyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn ise, Trump\u2019\u0131n, \u0130ran\u2019a sald\u0131r\u0131da en \u00f6n safda yer almas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, Amerikan toplumundan ba\u015flayarak Bat\u0131 kamuoyunda \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131ya taraftar olmayan, gayet \u00f6nemli bir kesimin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bat\u0131 kamuoyu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0131pk\u0131, di\u011fer benzeri konularda oldu\u011fu gibi, Bat\u0131 kamuoyunun ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, siyasal \u00e7evrelerinin -konumuz \u00e7er\u00e7evesinde, Do\u011fu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan- \u2018haks\u0131z\u2019 olarak tan\u0131mlanmaya matuf geli\u015fmeler ve s\u00fcre\u00e7ler konusunda sergiledikleri tutumun, zorunlu olarak \u2018haks\u0131zl\u0131\u011fa\u2019 u\u011frayan \u00e7evreleri destekledikleri ve onlarla koalisyon i\u00e7erisinde olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun en iyi \u00f6rne\u011fini, daha d\u00fcne kadar Filistin\u2019de olanlar ile biraz uzak ge\u00e7mi\u015fte yani, 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Irak\u2019a y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015ftirilen sald\u0131r\u0131lara y\u00f6nelik ele\u015ftirilerde tan\u0131k olmu\u015ftuk.<\/p>\n\n\n\n<p>Bat\u0131 kamuoyunun ve -de\u011fi\u015fen oranlarda olmak \u00fczere- siyasal \u00e7evrelerinin, Do\u011fu\u2019daki siyasal ve toplumsal geli\u015fmelere verdikleri refleksi yine, benzer \u015fekilde ilgili \u00fclkelerle ve toplumlarla do\u011frudan ikili ili\u015fkiler, ideolojik benzerlikler vb. s\u00fcre\u00e7lerle anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bunun yerine, ilgili durumlara y\u00f6nelik olarak Bat\u0131\u2019da geli\u015fen ve ortaya konulan tepkilerin bizatihi, Bat\u0131\u2019n\u0131n kendi siyasal bilinci ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayan bunun d\u0131\u015f\u0131nda, k\u00f6kl\u00fc denilebilecek bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, kendini ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken olarak ortaya koymas\u0131 ile anlayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan kast\u0131n, sadece \u00fcst kategoride yani, siyasal \u00e7er\u00e7evedeki s\u00f6ylemlerin \u00f6tesinde, g\u00fcndelik konu\u015fmalar ve s\u00f6ylemlere kadar inen y\u00f6n\u00fcyle \u2018insan haklar\u0131\u2019 kavram\u0131 etraf\u0131nda geli\u015fme g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koymakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kavram\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ise temelde, k\u00f6kl\u00fc bir \u2018demokratik\u2019 bilin\u00e7, tutum ve davran\u0131\u015fla ili\u015fkilili\u011fi s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fu\u2019da olan biten siyasal ve toplumsal geli\u015fmelere y\u00f6nelik Bat\u0131 kamuoyun ve -bir \u00f6l\u00e7\u00fcde- siyasal \u00e7evrelerinde ortaya konulan refleksin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi, hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kadar, bu s\u00fcre\u00e7lerin arzu edilen neticeleri pratikte ne kadar etkileyip etkilemedi\u011fi ise bir ba\u015fka konudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada, bahsini etmekte oldu\u011fum husus, tutum ve davran\u0131\u015flar ile, bunlar\u0131n arkas\u0131nda yer alan idealler bir ba\u015fka ifadeyle d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lgin\u00e7tir, Bat\u0131 kamuoyunda ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde siyasal \u00e7evrelerinde Do\u011fu\u2019da olan biten temel siyasal ve toplumsal geli\u015fmeler y\u00f6nelik tepkilerin, reflekslerin varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, Do\u011fu kaynakl\u0131 olark Bat\u0131\u2019daki siyasal ve toplumsal geli\u015fmelere y\u00f6nelik bir refleksin geli\u015fti\u011fini, geli\u015ftirildi\u011fini ve de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde ortaya kondu\u011funu s\u00f6ylemek ise zordur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun, ba\u015fka bir yaz\u0131 konusu oldu\u011funu s\u00f6yleyerek burada sonland\u0131ray\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Do\u011fu\u2019nun kendi hali<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Giri\u015f\u2019te, g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m tart\u0131\u015fman\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, Do\u011fu\u2019nun bizatihi kendisinde olan siyasal ve toplumsal de\u011fi\u015fmelere y\u00f6nelik verdi\u011fi tepkilerin, neye tekab\u00fcl etti\u011fi meselesi olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada iki farkl\u0131 olgu bulunuyor. \u0130lki, Do\u011fu\u2019nun Bat\u0131 ile ili\u015fkilerinden ne\u015fet eden y\u00f6n\u00fc&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi ise, bizatihi Do\u011fu\u2019da, kendi toplumsal ve siyasal ba\u011flamlar\u0131 i\u00e7erisinde var olan unsurlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fu\u2019nun Bat\u0131 ile ili\u015fkilerinde, kendini s\u00fcrekli ma\u011fdur konumunda g\u00f6rme e\u011filimin, bir t\u00fcr insiyaki, bir t\u00fcr duygusal tar\u00fcmarl\u0131k sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki co\u011frafya aras\u0131ndaki tarihsel ve siyasal ili\u015fkilerin bize bu konuda Do\u011fu\u2019nun, pek de haks\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131na kanaat getirmemize neden olacak unsurlarla dolu oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 yabana atm\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak, bu halde bile, kendini s\u00fcrekli ma\u011fdur konumunda g\u00f6rme e\u011filimin bir t\u00fcr kan\u0131ksanm\u0131\u015fl\u0131kla devam etmesinin problemli oldu\u011funa vurgu yap\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci olarak, Do\u011fu\u2019da kamuoyunun ve siyasal \u00e7evrelerinin, kendi toplumlar\u0131na y\u00f6nelik de\u011ferlendirmelerinin, Bat\u0131\u2019daki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, bir anlam -ya da anlams\u0131zl\u0131k!- \u00e7er\u00e7evesiyle y\u00fckl\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2018Haklar\u2019 meselesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, Bat\u0131\u2019daki tepkilerin temel dayana\u011f\u0131n\u0131n bizatihi geli\u015ftirdi\u011fi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ba\u011flam\u0131nda \u2018haklar\u2019 terazisinde konulmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Do\u011fu\u2019da -zengin oldu\u011funa ku\u015fku olmayan entellekt\u00fcel kaynaklara kar\u015f\u0131n-, \u2018haklar\u2019 meselesinin ne anlama geldi\u011fi konusunda belirsizlikler ve bir t\u00fcr zorunlu ka\u00e7amaklarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada, \u2018haklar\u2019\u0131n siyasal ve toplumsal ba\u011flamda, ilgili \u00fclkelerde siyasal ve toplumsal yap\u0131lar \u00fczerinde var olan egemen g\u00fc\u00e7lerin belirleyicili\u011fine terk edilmi\u015fli\u011finin, gayet temel bir sorun oldu\u011funu ifade etmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu hususu, salt modern d\u00f6nem ulus-devlet ba\u011flam\u0131na ve bunun, tarihsel k\u00f6klerle kopukluk \u015fekilde tezah\u00fcr eden s\u00fcreciyle a\u00e7\u0131klamak mant\u0131kl\u0131 bir yakla\u015f\u0131mdan uzak bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Haddi zat\u0131nda, bu husus salt bug\u00fcn\u00fcn meselesi de de\u011fildir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Sorunun varl\u0131\u011f\u0131, epeyce bir ge\u00e7mi\u015fe dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun, halledilmesi gereken acil ve \u00f6nemli bir konu oldu\u011funa ku\u015fku bulunmuyor&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;05.03.2026 \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131n\u0131n, \u201cBat\u0131\u2019da &#8230;\u201d ve \u201cDo\u011fu\u2019da &#8230;\u201d \u015feklinde ba\u015flayacak iki temel a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r. \u2018Bat\u0131\u2019dan &#8230; diyerek ba\u015flayan s\u00f6ylem, Bat\u0131\u2019n\u0131n ni\u00e7in \u0130ran\u2019a&nbsp; y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131y\u0131 desteklemeye veya desteklememesine dair s\u00f6ylemleri olu\u015fturur. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, son geli\u015fmelerin akt\u00f6r\u00fc olarak merkezde yer almas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, Trump\u2019a at\u0131fla konuyu a\u00e7\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcn. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l Trump Trump, daha Obama\u2019l\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6352,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,59],"tags":[],"class_list":["post-6351","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-ortadogumiddle-east"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6353,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6351\/revisions\/6353"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}