{"id":563,"date":"2015-05-21T04:04:42","date_gmt":"2015-05-21T04:04:42","guid":{"rendered":"http:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=563"},"modified":"2016-10-03T04:05:51","modified_gmt":"2016-10-03T04:05:51","slug":"turkiye-endonezya-iliskileri-uzerine-bir-rapor-ve-gercekler-a-report-and-facts-upon-the-relations-between-turkeyindonesia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/turkiye-endonezya-iliskileri-uzerine-bir-rapor-ve-gercekler-a-report-and-facts-upon-the-relations-between-turkeyindonesia\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye-Endonezya \u0130li\u015fkileri \u00dczerine Bir Rapor ve Ger\u00e7ekler \/ A Report and Facts Upon the Relations Between Turkey&Indonesia"},"content":{"rendered":"

USAK\u2019a ba\u011fl\u0131 \u2018Asya-Pasifik \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Merkezi\u2019nin 2011 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda tamamlanan \u201cT\u00fcrkiye ve Endoneya Karde\u015flikten Partnerli\u011fe\u201d (Turkey and Indonesia From Friendship to Partnership<\/em>) ba\u015fl\u0131kl\u0131 22 sayfal\u0131k \u0130ngilizce rapor \u00fczerinde durulmay\u0131 hak ediyor. \u00c7al\u0131\u015fma, USAK\u2019\u0131n bu biriminin ba\u015f\u0131nda bulunan Do\u00e7. Dr. Sel\u00e7uk \u00c7olako\u011flu ile Bilkent Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc doktora \u00f6\u011frencisi Arzu G\u00fcler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n konusu T\u00fcrkiye-Endonezya oldu\u011funda akademisyenlerin bu alanda uzman olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekir do\u011fal olarak. Ancak giri\u015fte \u00e7al\u0131\u015fmaya katk\u0131 yapan iki akademisyenin Endonezya \u00f6zelinde ve de ASEAN genelinde bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7inde olduklar\u0131na referans yapan bir a\u00e7\u0131klamaya rastlam\u0131yoruz. Aksine, Do\u00e7. Dr. \u00c7olako\u011flu\u2019nun Kuzeydo\u011fu Asya\u2019y\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, doktora \u00f6\u011frencisi G\u00fcler\u2019in ise y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131 \u2018Avrupa \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\u2019 ba\u011flam\u0131nda tamamlad\u0131\u011f\u0131na dair ifadeler yer al\u0131yor sadece. Oysa Endonezya, co\u011frafi olarak G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da bulunan bu anlamda ASEAN\u2019a \u00fcye \u00fclkelerden biri.<\/p>\n

Giri\u015f B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn sadece iki paragraftan ibaret olmas\u0131 ve birinci paragraf\u0131n A\u00e7e ba\u011flam\u0131na, ikinci paragraf\u0131n da iki \u00fclkenin ne t\u00fcrden rol oynad\u0131klar\u0131 ve bu rollerin iki \u00fclke ili\u015fkilerine pozitif etkisi epeyce \u015f\u00fcpheli birtak\u0131m uluslararas\u0131 birliklere hasredildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Giri\u015f\u2019inde \u201cT\u00dcB\u0130TAK\u201d destekli yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, Asya-Pasifik b\u00f6lgesinin g\u00f6rece \u00f6nemli \u00fclkelerinden Endonezya ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki tarihsel ba\u011fdan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ko\u015fullar \u00e7er\u00e7evesinde jeo-politik geli\u015fmeler ba\u011flam\u0131ndaki \u2018siyasi ve ekonomik ili\u015fkiler\u2019 a\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc konu al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 akla getiriyor. B\u00f6ylesi bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin akla gelmesinde, \u00fclkemizde kimi resmi ve gayri resmi \u00e7evrelerin \u015fu veya bu ba\u011flamda \u201cT\u00fcrkiye-Endonezya ili\u015fkileri\u201d derken at\u0131fta bulunduklar\u0131 s\u00f6zde tarihi referanslar temelde tarihde olup bitenlerle uyu\u015fmayacak bir nitelik arz ediyor. Nedir bu referans? Osmanl\u0131 Devleti ile A\u00e7e \u0130slam Sultanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda geli\u015fen ili\u015fkiler… Ancak burada iki \u00fclke aras\u0131nda, belki de siyasi soruna yol a\u00e7abilecek bir ba\u011fdan s\u00f6z edildi\u011fine ifade etmeliyiz. Modern Endonezya Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015fundan bu yana, ad\u0131na A\u00e7e Eyaleti denilen toprak par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayan halkla ve bu halk\u0131n tarihiyle sorunlu bir merkezi h\u00fck\u00fcmetin oldu\u011fu bu \u00fclke \u00fczerine kalem oynatan hemen hemen t\u00fcm akademyan\u0131n ortak kanaati. Burada hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, kimi \u00e7evrelerce \u201c\u00f6nemli de\u011fil, Cakarta ile ili\u015fkileri temellendirme ad\u0131na b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131mda bulunuyoruz\u201d savunusu yap\u0131labilir. Ancak bunun Cakarta\u2019da bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu iddia etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? \u00d6te yandan, vak\u0131a \u015fu ki, Cakarta\u2019da veya Ankara\u2019da resmi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde de s\u00f6z konusu bu tarihi ba\u011fdan s\u00f6z a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yetkililer \u201cA\u00e7e\u201d ad\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a zikretmiyorlar. Zikretmeleri halinde ise konuya vak\u0131f olanlarca Cakarta makamlar\u0131n\u0131n nas\u0131l tepki verece\u011fi tahmin edilebilir. Tam da bu noktada bir B\u00fcy\u00fckel\u00e7imizle genel bir sohbet ortam\u0131nda ge\u00e7en bir anektodu aktarmakta fayda var. Bir vesile ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmede Cakarta makamlar\u0131 B\u00fcy\u00fckel\u00e7iye \u201cSiz -yani T\u00fcrkler- A\u00e7e\u2019yle \u00e7ok ilgileniyorsunuz\u201d bab\u0131nda bir c\u00fcmle sarf etmi\u015f. B\u00fcy\u00fckel\u00e7imizde \u201cSiz de tarihte A\u00e7e gibi bizden yard\u0131m isteseydiniz sizinle de ili\u015fkiye ge\u00e7irdik\u201d \u015feklinde bir kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015f. Cakarta makamlar\u0131n\u0131n serzeni\u015flerine sebep ise ger\u00e7ekte tsunami sonras\u0131nda geli\u015fti\u011fi varsal\u0131yan ili\u015fkiler. Oysa bu d\u00f6nem de bile \u2018ili\u015fkinin\u2019 boyutu \u201cinsani yard\u0131m\u201d\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7medi\u011fi bilinmekle birlikte Cakarta makamlar\u0131 buna bile tahamm\u00fcl edemiyorsa, acaba siyasi, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flamlar\u0131 ile A\u00e7e nezdinde yap\u0131lacak giri\u015fimler acaba nas\u0131l bir tepki al\u0131r diye sormak gerekiyor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye taraf\u0131nda ise Endonezya\u2019ya yakla\u015f\u0131m ba\u011flam\u0131nda arac\u0131 rol\u00fc oynayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek tarihin kadim d\u00f6nemlerine, bug\u00fcn Endonezya denilen topraklar\u0131n (Adalar\u2019\u0131n) bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f birtak\u0131m etkile\u015fimlerden hareket ediliyor ve bunlarun modern Endonezya Cumhuriyeti\u2019nin \u2018damar\u0131na\u2019 ula\u015fmada referans olmas\u0131 beklentisi var. Bu raporda da benzer bir hususun dile getirildi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz. Her ne kadar i\u00e7indekiler b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6zel bir b\u00f6l\u00fcm a\u00e7\u0131lmasa da, Giri\u015f\u2019te bu tarihi referansa dair baz\u0131 at\u0131flar var.<\/p>\n

Modern d\u00f6nem ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bile, Endonezya Devleti\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019den esinlenmelerin g\u00fcndeme getirilmesi gerekiyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Endonezya Cumhuriyeti tam da Modern T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f temellerini ans\u0131tan \u2018pancasila\u2019s\u0131z[1]<\/a> anla\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Rapor, Modern d\u00f6nem So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131; So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 y\u0131llarda \u0130kili \u0130li\u015fkilerin Yeniden \u015eekillendirilmesi; T\u00fcrk-Endonezya \u0130li\u015fkilerinde \u00c7oklu Boyut Yakla\u015f\u0131mlar\u0131; T\u00fcrkiye-Endonezya Ekonomik \u0130li\u015fkileri alt ba\u015flar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. Buna il\u00e2ve olarak Sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u2018tavsiyeler\u2019e yer veriliyor.<\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK gibi \u00f6nemli bir devlet kurumundan fon alm\u0131\u015f bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ancak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u2018masa ba\u015f\u0131\u2019 literat\u00fcr taramadan \u00f6te gitmedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunun detaylar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6rece\u011fiz…<\/p>\n

\u2018Rapor\u2019 ad\u0131 verilen \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n daha ilk c\u00fcmlesi \u2018dipnotlu\u2019 verilmesi, \u00e7al\u0131\u015fmaya katk\u0131da bulunan akademisyenlerin konuya dair bir genel yakla\u015f\u0131ma sahip olmad\u0131klari izlenimini veriyor. Kald\u0131 ki, daha ilk c\u00fcmleden \u2018dipnotlu\u2019 bir giri\u015fin akademik yaz\u0131mda muteber olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015fabiliriz. Bakal\u0131m bu dipnotlu giri\u015f c\u00fcmlesinde \u00f6zetle ne s\u00f6ylenmi\u015f: \u201cA\u00e7e Sultanl\u0131\u011f\u0131, 16. y\u00fczy\u0131ldan 19. y\u00fczy\u0131la kadar uzanan tarihin de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerinde Portekiz, Hollanda, Fransa ve \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fine kar\u015f\u0131 Osmanl\u0131\u2019dan yard\u0131m istedi.<\/em>\u201d Ve bu c\u00fcmleye referans, T\u00fcrk-A\u00e7e ili\u015fkilerini 1994 y\u0131l\u0131nda Doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na konu yapan Prof. Dr. \u0130smail Hakk\u0131 G\u00f6ksoy\u2019un 2007 y\u0131l\u0131nda 1. A\u00e7e-Hint Okyanusu \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Konferans\u0131 (ICAIOS)\u2019unda sundu\u011fu tebli\u011f olmu\u015f. Frans\u0131zlarla \u0130ngilizlerin A\u00e7e ile herhangi siyasi ve askeri etkile\u015fimi olmad\u0131\u011f\u0131, aksine \u00f6zellikle \u0130ngilizler\u2019in daha Hint Okyanusu\u2019nun do\u011fusuna ge\u00e7tikleri andan itibaren ilk siyasi ve ekonomik ili\u015fkiye girdikleri devlet A\u00e7e\u2019dir. \u0130ngilizlerle siyasi m\u00fcl\u00e2hazalar ba\u011flam\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar veaskeri kampla\u015fmalar bir tarafa, 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Thomas Stamford Raffles A\u00e7e Sultan\u0131 ile y\u00fczy\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve yaz\u0131\u015fmalarla A\u00e7e ile bir \u2018ittifak\u2019 ili\u015fkisi geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.[2]<\/a> Gene ayn\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde A\u00e7e topraklar\u0131na Hollanda istilas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Penang \u00fczerinden A\u00e7e\u2019ye silah g\u00f6nderilmesi konusunda \u0130ngilizlerin bir \u2018himayesinden\u2019 bahsetmek bile m\u00fcmk\u00fcn… Bu metni kaleme al\u0131rken, t\u00fcm belgelerim A\u00e7e\u2019deki evimde oldu\u011fundan G\u00f6ksoy Hoca\u2019n\u0131n konferans metnini bir kez daha kontrol etme imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131m. Ancak o konferansta sunum yapan G\u00f6ksoy Hoca\u2019y\u0131 bizzat dinleyen ve de metnini elden ge\u00e7irmi\u015f biri olarak Frans\u0131z[3]<\/a> ve \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin A\u00e7e\u2019de varl\u0131k g\u00f6stermesi ve bunun askeri bir vecheye b\u00fcr\u00fcnmesi \u00fczerine A\u00e7e siyasi elitinin Osmanl\u0131\u2019dan yard\u0131m talebine dair herhangi bir c\u00fcmle hat\u0131rlam\u0131yorum.<\/p>\n

\u0130kinci paragraf ise, modern d\u00f6neme s\u0131\u00e7rama yaparak T\u00fcrkiye-Endonezya\u2019n\u0131n ne denli \u2018sa\u011fl\u0131kl\u0131\u2019 ve \u2018yak\u0131n\u2019 ili\u015fkilere sahip oldu\u011funa dair baz\u0131 at\u0131flar yap\u0131l\u0131yor. Bu at\u0131flar\u0131n ba\u015f\u0131nda 1945\u2019den itibaren geli\u015ftirildi\u011fi, i\u00e7inde \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131 (\u0130KT), D-8, G-20 ve ASEAN gibi uluslararas\u0131 birliklerde bulunmalar\u0131 \u00f6rnek g\u00f6steriliyor. Temelde iki \u00fclke aras\u0131nda siyasi etkile\u015fimden bahsedilecekse bunun ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131 Endonezya kurucu babas\u0131 Sukarno\u2019nun Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn laiklik uygulamalar\u0131 ve devrimleri \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dikkatlere sunulmal\u0131d\u0131r. Burada hemen rahat ula\u015f\u0131labilecek bir akademik \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6rnek verebilirim: Ibnu Anshori. (1994). Mustafa Kemal and Sukarno: A Comparison of Views regarding Relations Between State and Religion<\/em>, Master of Arts, Institute of Islamic Studies McGill University, Montreal.<\/p>\n

\u00d6te yandan, iki \u00fclkenin ad\u0131 ge\u00e7en uluslararas\u0131 birliklerde \u00fcye olarak bulunmalar\u0131 her zaman i\u00e7in yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmeleri anlam\u0131na gelmiyor. Bu ili\u015fkilerden D-8\u2019i farkl\u0131 bir ba\u011flamda almakta fayda var. Kald\u0131 ki, D-8\u2019in de b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilere etki edebilecek bir boyuta gelmesinin nas\u0131l engellendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu birlik i\u00e7erisinde olmakla her iki \u00fclkenin ne t\u00fcrden bir yak\u0131nla\u015fma sergiledi\u011fi \u015f\u00fcphelidir. G-20\u2019de ba\u015fat akt\u00f6rlerin T\u00fcrkiye ve Endonezya olmad\u0131\u011f\u0131 da biliniyor… Fazla s\u00f6ze hacet yok… ASEAN\u2019daki birli\u011fe ni\u00e7in at\u0131fta bulunuldu\u011funu anlamak zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u2018raporun\u2019 kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarihte T\u00fcrkiye\u2019nin ASEAN\u2019a akredite olmas\u0131 ve Endonezya B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi\u2019ni, ayn\u0131 zamanda ASEAN\u2019dan sorumlu b\u00fcy\u00fckel\u00e7i atamas\u0131n\u0131n \u00fczerinden a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir y\u0131l ge\u00e7mi\u015fti. Geriye kal\u0131yor \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131… Bu Birlik\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 konusunda ve Endonezya\u2019daki faaliyetleri ba\u011flam\u0131nda bug\u00fcne kadar epeyce ipucu verdik…<\/p>\n

Ayr\u0131ca sarf edilen bir c\u00fcmle var ki, bunun ne t\u00fcr bir siyasi ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler terminolojisine ve teorisine oturdu\u011fu sorgulanmay\u0131 hak ediyor. Her iki \u00fclkenin n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funun M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131, benzer politikalar g\u00fctmesi ve iki \u00fclkenin yak\u0131nla\u015fmas\u0131na sebep g\u00f6steriliyor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti kurulu\u015f temelleri itibar\u0131yla laik bir \u00fclkedir; Endonezya Cumhuriyeti kurulu\u015f temelleri bak\u0131m\u0131ndan bizzat T\u00fcrkiye laikli\u011fini \u00f6rnek alm\u0131\u015f sek\u00fcler bir devlettir. Her iki \u00fclke halk\u0131n\u0131n kahir ekseriyetinin \u2018M\u00fcsl\u00fcman\u2019 olmas\u0131n\u0131n bu \u00fclkelerin politikalar\u0131 ve siyasi hedeflerinin benzerli\u011fine \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m yapacak ne t\u00fcrden bir etkisi oldu\u011fu anla\u015f\u0131lam\u0131yor. Her iki \u00fclke kurucu babalar\u0131 ve nihayetinde on y\u0131llarca y\u00f6netimde bulunmu\u015f siyasi elitinin siyasi ideolojiler noktas\u0131nda \u0130slam\u2019a ne t\u00fcrden bir pay verip vermediklerini Suharto\u2019yu ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Endonezya siyasetini konu alan metinlerimizde dile getirmi\u015ftik…<\/p>\n

Birinci B\u00f6l\u00fcm\u2019\u00fcn giri\u015f c\u00fcmleleri So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n \u00e7etrefil zaman\u0131nda \u2018Demokrasiye\u2019 \u00e7ok\u00e7a ihtiya\u00e7 duyan Endonezya\u2019n\u0131n \u00e7areyi T\u00fcrkiye\u2019yi model almakta buldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. Buna kan\u0131t olarak da \u00f6nce 1952 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nemin Endonezya Ba\u015fbakan\u0131\u2019n\u0131n ve ard\u0131ndan da Devlet Ba\u015fkan\u0131 Sukarno\u2019nun 1959 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye ziyaretleri g\u00f6steriliyor. Sukarno\u2019nun An\u0131tkabir\u2019de Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn mozolesini ziyareti ve orada yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada gen\u00e7li\u011finde Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kendisine nas\u0131l ilham kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu ve bu anlamda ona kar\u015f\u0131 besledi\u011fi derin sayg\u0131 ve h\u00fcrmete vurgu yap\u0131l\u0131yor. Bu giri\u015f c\u00fcmleleri ile \u00e7eli\u015fen paragraf ise hemen ard\u0131ndan geliyor. Bu \u00e7er\u00e7evede Endonezya\u2019n\u0131n \u2018T\u00fcrkiye\u2019yi sadece demokratikle\u015fme konusunda\u00a0 \u00f6rnek almad\u0131\u011f\u0131, \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck 2000\u2019li y\u0131llara kadar ordunun siyasetteki rol\u00fc ba\u011flam\u0131nda da bir model oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. O zaman \u015funu sormak gerekmiyor mu? T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f ba\u011flam\u0131 demokratikle\u015fme midir? Devrimler d\u00f6nemi demokratikle\u015fmenin hangi ba\u011flam\u0131na oturmaktad\u0131r? Tam da burada, y\u0131llar \u00f6nce lisede Inkil\u00e2p Tarihi dersi hocam\u0131z\u0131n \u201cAtat\u00fcrk \u00e7ok zekiydi… Baz\u0131 \u00e7evrelerle nas\u0131l ba\u015f edece\u011fini \u00e7ok iyi biliyordu. Devrimleri yapt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7evreler kar\u015f\u0131 yapmas\u0131 gerekiyordu\u201d \u015feklindeki c\u00fcmlesi akl\u0131ma geliyor. Her iki devletin daha kurulu\u015fundaki militarist unsurlar ortadayken, hangi demokratik uygulamalardan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Kald\u0131 ki, Sukarno\u2019nun 1959 Nisan ay\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerinde T\u00fcrkiye ziyaretinden hemen k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Temmuz ay\u0131nda \u00fclkede 1950 y\u0131l\u0131ndan itibaren uygulanagelen ve ad\u0131na liberal denilebilecek anayasay\u0131 ilga etti\u011fi ve bunun yerine g\u00fcc\u00fcn Devlet Ba\u015fkan\u0131\u2019nda topland\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6netime ge\u00e7i\u015f yapt\u0131. Ad\u0131na \u2018Denetimli Demokrasi<\/em>\u2019 denilen rejimdeki bu de\u011fi\u015fim hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, d\u00f6nemin en \u00f6nemli \u0130slamc\u0131 olu\u015fumu Masyumi<\/em>\u2019nin kapanmas\u0131na neden oldu. Bu s\u00fcre\u00e7te \u2018Pancasila<\/em>\u2019y\u0131 sorgulayan b\u00fct\u00fcn \u0130slamc\u0131 tart\u0131\u015fmalar da sona erdirilmi\u015f oldu.[4]<\/a> Bu konuda bir de yerli bir kayna\u011fa kulak verelim. Takdir Alisjahbana Endonezya\u2019n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi en \u00f6nemli entellekt\u00fcel ve akademisyenlerinden biri olan Takdir Alisjahbana \u00a0bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda,[5]<\/a> Anayasa\u2019da yer almakla birlikte halkla payla\u015f\u0131lmayan haklara at\u0131fta bulunaras \u015f\u00f6yle der: \u201cAnayasan\u0131n 131. Madde\u2019sinde yer alan b\u00f6lgesel otonom s\u00f6z\u00fcn\u00fc yerine getiremedi\u011fimiz gibi, \u00fcniter devlet sloganlar\u0131n\u0131, g\u00fc\u00e7, refah ve stat\u00fc elde etmek gibi ki\u015fisel h\u0131rs ve ihtiraslar\u0131m\u0131za kurban verdik.\u201d Herhalde bu iki at\u0131f Sukarno\u2019nu ne t\u00fcr bir demokratikle\u015fmeyi hayata ge\u00e7irdi\u011fini k\u0131saca anlat\u0131yordur.<\/p>\n

Burada \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki sek\u00fclerle\u015fme\u201dye k\u0131sa bir at\u0131f varsa da, ger\u00e7ek o ki, T\u00fcrkiye\u2019de sek\u00fclerlik de\u011fil, \u2018laiklik\u2019 hakimdi. Laiklik ve sek\u00fclerlik iki farkl\u0131 terminoloji oldu\u011funu f\u0131rsat bulduk\u00e7a Endonezya\u2019daki ve Malezya\u2019daki dostlara ve \u00f6\u011frencilere aktarma imk\u00e2n\u0131 buluyorum. Bu iki siyasi kavram\u0131n anla\u015f\u0131lamamas\u0131 diyelim ki, bu rapor \u00f6rne\u011finden hareket edecek olursak T\u00fcrkiye ve Endonezya \u201cdemokratikle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerini\u201d, \u201c\u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil eden M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n ve temsilcilerinin i\u00e7 politikadaki kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n neye tekab\u00fcl etti\u011fini\u201d pek de alg\u0131layamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonucunu do\u011furur.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc dipnota konu olan c\u00fcmle \u00fczerinde durmak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019deki sivil demokrasinin i\u015flevselli\u011fine ve ordunun m\u00fcdahalelerinin ise ancak \u201cAnayasal d\u00fczeni tehdit eden\u201d bir siyasi partinin ne\u015fet etmesi halinde g\u00fcndeme geldi\u011fini vurgulanarak Endonezya\u2019n\u0131n bu uygulamay\u0131 kendine model ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Dipnotun nereden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak edenler i\u00e7in hemen iletiyorum: \u201cT\u00fcrk Ordusu Modelimiz Olacak<\/em>\u201d, Milliyet, 25 Kas\u0131m 1998. Bu c\u00fcmleyi kimin s\u00f6yledi\u011fine dair bir at\u0131f yok. Ancak metinde ge\u00e7en ifadeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Endonezyal\u0131 bir yetkilinin s\u00f6yledi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Demecin tarihi neye tekab\u00fcl ediyor bir de ona bakal\u0131m. Cakarta\u2019daki dev g\u00f6sterilerin ard\u0131ndan 21 May\u0131s 1998\u2019de Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan ayr\u0131lmak zorunda kalan Suharto\u2019dan sonra ge\u00e7ici Ba\u015fkanl\u0131k g\u00f6revini \u00fcstlenen \u00fcvey o\u011flu makam\u0131ndaki Prof. J.B. Habibie\u2019nin d\u00f6nemi. Herhalde demeci veren Endonezya ordusunda \u00fcst r\u00fctbeli bir subay olmal\u0131. Peki o zaman, Suharto\u2019nun 30 Eyl\u00fcl 1965\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Askeri darbeyi nas\u0131l a\u00e7\u0131klayacaks\u0131n\u0131z?<\/p>\n

T\u00fcrkiye-Endonezya ili\u015fkileri \u2018Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar\u2019 konusunda da ele al\u0131nm\u0131\u015f. Ancak ne tuhaft\u0131r ki, me\u015fhur 1955 Bandung Konferans\u0131 yerine, 1965\u2019de (!) Cezayir\u2019de yap\u0131lan toplant\u0131da K\u0131br\u0131s konusunda aranan deste\u011fe de\u011finilmi\u015f. Acaba Cezayir\u2019deki topland\u0131 1965 yerine, 5-9 Eyl\u00fcl 1973 olmas\u0131n… \u00d6te yandan, Bandung Konferans\u0131 T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir giri\u015fim olarak hesaplanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu konferansa i\u015ftirak eden T\u00fcrkiye\u2019nin -ki heyetin ba\u015f\u0131nda d\u00f6nemin T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 bulunuyordu- NATO\u2019nun, dolay\u0131s\u0131yla Amerikan yanl\u0131s\u0131 olarak konferansa i\u015ftirak etti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclerek konferans boyunca maruz kald\u0131klar\u0131 ele\u015ftirilere hi\u00e7 de\u011finilmemi\u015f! Acaba bunun T\u00fcrkiye-Endonezya ili\u015fkilerinin geli\u015ftirilmesinde bir rol\u00fc olmu\u015f mudur?<\/p>\n

Rapor\u2019un ana ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7eli\u015fen ifadelere de yer veriliyor. Bu anlamda iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin \u201cgeli\u015ftirilememesine\u201d \u00f6rnek, 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n sonundan veriliyor. 1979\u2019da d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 B\u00fclent Ecevit, Endonezya Ba\u015fbakan\u0131 Adam Malik\u2019i resmen davet etmesine ra\u011fmen, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere heri ki \u00fclkenin kayda de\u011fer ekonomik g\u00fc\u00e7leri olmad\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7 ve d\u0131\u015f sorunlarla bo\u011fu\u015fmak zorunda kalmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ekonomik ve politik ili\u015fkilerde bir geli\u015fme olmuyor. Bununla birlikte iki \u00fclkenin uluslararas\u0131 arenada birbirine verdi\u011fi destek K\u0131br\u0131s ve Do\u011fu Timor meselelerinde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yani T\u00fcrkiye d\u00f6nemin y\u00f6netiminin icraat\u0131 olarak Suharto\u2019nun 7 Aral\u0131k 1975 tarihinden itibaren Do\u011fu Timor\u2019u istilas\u0131 ve akabinde gelen \u015fiddet ve zulme destek vermi\u015f mi denmek isteniyor acaba? Bir di\u011fer giri\u015fimin Cumhurba\u015fkan\u0131 Kenan Evren\u2019in 1982 y\u0131l\u0131 Aral\u0131k ay\u0131nda Endonezya ziyareti olarak dikkat \u00e7ekiyor. Bu vesile ile iki \u00fclke devlet ba\u015fkan\u0131 konusunda hem fikir olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken, her t\u00fcrl\u00fc \u201cter\u00f6r faaliyetini\u201d k\u0131nad\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u201ckaynaklar\u0131 ne olursa olsun\u201d bu t\u00fcrden faaliyetlere kar\u015f\u0131 ortak i\u015fbirli\u011fi yapma karar\u0131 al\u0131yorlar. Suharto\u2019nun o d\u00f6nemki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde \u2018ter\u00f6r\u2019den kast\u0131 \u2018A\u00e7e \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi\u2019 midir diye soral\u0131m. Bu anla\u015fmaya imza atan her iki liderden Suharto yarg\u0131lanmaktan \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde olmas\u0131 kurtard\u0131; Kenan Evren ise halen yarg\u0131lan\u0131yor…<\/p>\n

So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde ili\u015fkilerin nas\u0131l geli\u015fti\u011fine bakal\u0131m… Bu b\u00f6l\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cDo\u011fu Asya\u201d ili\u015fkilerinde geli\u015fmeye at\u0131f yapan c\u00fcmleyle ba\u015fl\u0131yor. Akl\u0131ma Japonya, G\u00fcney veya Kuzey Kore, \u00c7in geliyor do\u011fal olarak. Ancak b\u00f6l\u00fcm Endonezya\u2019ya ilgili. O zaman herhalde bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olmal\u0131 diyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Endonezya Do\u011fu Asya\u2019da de\u011fil, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da… Ancak akademisyen arkada\u015flar \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n 14. ve 17. sayfalarda Do\u011fu Asya ifadesini bir kez daha kullanarak beni bu yanl\u0131\u015fa inanmam konusunda zorluyorlar… Bu \u00fclkenin co\u011frafi konumunun en az\u0131ndan 1950\u2019li y\u0131llardan itibaren Endonezya\u2019y\u0131 kaleme alan akademyadan haberdar olanlar\u0131n bilmesi gerekir.<\/p>\n

Her ikisi \u00fclkenin halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funa g\u00f6re, So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 arenadaki kayda de\u011fer geli\u015fmelerinden birinin D-8 olmas\u0131 gerekir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131m\u0131z buna de\u011finiyorlar elbette. Ancak sadece bir c\u00fcmleyle… Bu c\u00fcmle de dipnotlu. Dipnota bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda nas\u0131l bir akademik bir \u00e7aban\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fine de \u015fahit olabiliriz: \u201cTurkey, Indonesia agree to annual visa requirement<\/em>\u201d, Today\u2019s Zaman, 30 Haziran, 2010\u201d.\u00a0 Bu haberin tarihi, i\u00e7eri\u011fi bize D-8\u2019le ilgili bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor mu? 1996\u2019da kurulmu\u015f D-8\u2019in haz\u0131rl\u0131k toplant\u0131lar\u0131, bu birli\u011fin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015f olan T\u00fcrkiye\u2019deki Ba\u015fbakanl\u0131k ve Meclis vb. kurumlardaki tutanaklar hi\u00e7 g\u00f6zden ge\u00e7irilmedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

D-8 nedir, nas\u0131l yap\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r, hedefleri nelerdir, uluslararas\u0131 \u00e7evrelerden nas\u0131l tepki toplam\u0131\u015ft\u0131r, Endonezya rejiminin\u00a0 katk\u0131s\u0131 ne olmu\u015ftur vb. sorulara cevap vermek yerine, sanki bu birli\u011fe \u00fcye olmakla T\u00fcrkiye ve Endonezya \u00e7ok i\u015fler ba\u015farm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 m\u0131 s\u00f6ylenmek isteniyor?<\/p>\n

Bunun ard\u0131ndan 2010 y\u0131l\u0131 Temmuz ay\u0131nda ASEAN nezdindeki giri\u015fime de\u011finiliyor. T\u00fcrkiye bu giri\u015fimi nedeniyle Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde \u201ckurumsal ili\u015fkilere sahip bir akt\u00f6r\u201d olarak de\u011ferlendiriliyor. ASEAN\u2019\u0131n oda\u011f\u0131nda ve \u00e7eperinde rol alan \u00fclkelerin Asya-Pasifik\u2019e dair neredeyse her nevinden sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ile donan\u0131ml\u0131 oldu\u011funu dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye\u2019nin bu b\u00f6lgeye dair ne t\u00fcr politikalar geli\u015ftiridi\u011fi, daha evvelinde b\u00f6lgede geli\u015ftirilen politikalar\u0131 anlamada ne t\u00fcr mekanizmalara sahip oldu\u011funa dair bir bilgi edinemiyoruz. 2003 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda Endonezya Devlet Ba\u015fkan\u0131 sekreteryas\u0131ndan Husen Adiwisastra\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ziyaretinde verdi\u011fi bir demece dikkat \u00e7ekiliyor. Adiwisastra, Avrupa Birli\u011fi i\u00e7inde bulunan T\u00fcrkiye\u2019nin Endonezya\u2019n\u0131n Avrupa\u2019daki s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak de\u011ferlendirildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor… Avrupa Birli\u011fi\u2019nin ve de tek tek \u00f6nde gelen \u00fclkelerinin Endonezya\u2019daki B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikleri\u2019nin boyutu sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin \u00e7ap\u0131 ve faaliyeti dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Endonezya\u2019n\u0131n AB\u2019de temsil edilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye ihtiyac\u0131 yok zaten. Endonezya AB i\u00e7inde kendi form\u00fclasyonu\u2019nu \u00fclkesinde \u2018izin verdi\u011fi\u2019 Avrupa STK\u2019lar\u0131 marifetiyle ba\u015farabilecek g\u00fc\u00e7te bir \u00fclke oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n

Bu d\u00f6nem ili\u015fkilerinin bir di\u011fer aya\u011f\u0131n\u0131 \u2018tsunami yard\u0131m\u0131\u2019 olu\u015fturuyor. K\u0131z\u0131lay\u2019\u0131n in\u015fa faaliyetleri gene T\u00fcrkiye\u2019den bir gazete k\u00fcp\u00fcr\u00fcyle verilmi\u015f. Oysa, tsunami sonras\u0131nda A\u00e7e\u2019de faaliyete ge\u00e7en Yeniden Yap\u0131land\u0131rma Kurumu\u2019nun (Badan Rehabilitasi dan Rekonstruksi-BRR<\/em>) kapsaml\u0131 raporlar\u0131, Cakarta\u2019daki \u00e7e\u015fitli devlet organlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlar\u0131 k\u00fct\u00fcphane raflar\u0131nda… En az\u0131ndan bir tek Endonezya gazatesinden al\u0131nt\u0131 yap\u0131lmal\u0131yd\u0131 diyoruz. Ya da ne bileyim, Ankara\u2019da yan\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131zdaki K\u0131z\u0131lay genel merkezine u\u011fray\u0131p, o g\u00fcnlerde A\u00e7e\u2019de bulunmu\u015f baz\u0131 yetkililerle r\u00f6portaj veya bu faaliyetlerin kayda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 raporlara ula\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131. Evet A\u00e7e de olmasa nas\u0131l geli\u015fecek T\u00fcrkiye-Endonezya ili\u015fkileri diye sorman\u0131n zaman\u0131…<\/p>\n

Gene deprem, sel vb. do\u011fal afetler sonras\u0131 baz\u0131 icraatlara vurgu devam ediyor. Ediyor etmesine de, gene bu akademik ara\u015ft\u0131rman\u0131n kaynaklar\u0131 konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131 da bitmiyor. Nerede ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini bilemedi\u011fimiz 2007\u2019deki sel fel\u00e2keti, 2009\u2019da Sumatra\u2019daki deprem -Sumatra d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck adas\u0131. Deprem, bu adan\u0131n neresinde olmu\u015ftur acaba?-, T\u00fcrkiye\u2019nin (!) da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 g\u0131da, su ve il\u00e2\u00e7 ile 8 \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc\u201d T\u00fcrk doktorunun insanlara yard\u0131m\u0131… Sumatra Depremi\u2019nden kas\u0131t 30 Eyl\u00fcl 2009\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen, d\u00fcnyan\u0131n Padang Depremi olarak bildi\u011fi ve Bat\u0131 Sumatra Eyaleti ba\u015fkenti Padang ve \u00f6nemli ikinci \u015fehri Pariaman\u2019\u0131 vuran deprem kastediliyorsa bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olsa gerek. Depremin hemen ertesi g\u00fcn\u00fc, yani 1 Ekim\u2019de Padang\u2019a ula\u015fm\u0131\u015f biri olarak orada bulundu\u011fum bir hafta s\u00fcre zarf\u0131nda ortada g\u00f6n\u00fcll\u00fc doktora falan rastlamad\u0131k! Ancak vak\u0131a \u015fuydu… Pariaman\u2019da yard\u0131mlar\u0131n organize edildi\u011fi Belediye Binas\u0131\u2019n\u0131n bah\u00e7esinde A\u00e7e\u2019den tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir K\u0131z\u0131lay \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na denk geldik. K\u0131sa sohbetimizde bize \u015funlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131 bu arkada\u015f\u0131m\u0131z: \u201cBiz de birinci g\u00fcn geldik. Birle\u015fmi\u015f Milletler ekibi bizi Pariaman\u2019a y\u00f6nlendirdi. Ancak Japon ekipleri bizden \u00f6nce gelmi\u015f. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015flar. Biz de bekliyoruz…<\/em>\u201d Ard\u0131ndan ay\u0131p olmas\u0131n diye \u201cAllah Allah d\u00f6rt g\u00fcnd\u00fcr buraday\u0131m, s\u00fcrekli kriz merkezini ziyaret, Belediye Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, BM yetkililerinin briefinglerini takip edip durduk, ni\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131k o zaman\u201d diye sormad\u0131m arkada\u015fa. Dipnotu merak edenler i\u00e7in veriyorum: \u201cT\u00fcrklerin Sevgi Dalgas\u0131<\/em>\u201d, Milli Gazete, 3 Aral\u0131k, 2009. Bu haberin Padang Depremi\u2019nden iki ay sonras\u0131 oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda malum vak\u2019ayla bir al\u00e2kas\u0131 yoktur herhalde… Peki bu dipnot niye?<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u201cbam teli\u201d Adil Yurtkuran\u2019\u0131n Co\u015fkun Aral\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portaja referans verildi\u011fi kaynak. Sayfa 11\u2019de \u201cEndonezya makamlar\u0131n\u0131n her f\u0131rsatta T\u00fcrklerin insani yard\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda memnuniyeti\u201dne de\u011finildikten sonra, tsunami sonras\u0131nda A\u00e7e\u2019de T\u00fcrk K\u0131z\u0131lay\u2019\u0131n\u0131n Lhokgna\u2019da in\u015fa etti\u011fi Lampuuk k\u00f6y\u00fcnde bir soka\u011fa \u201cAtat\u00fcrk\u201d ad\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u201cdonorlar\u0131n\u201d adlar\u0131n\u0131n\u00a0 verildi\u011fi belirtiliyor. Ancak kaynak olarak Adil Yurtkuran\u2019\u0131n 8 \u015eubat 2009\u2019da Co\u015fkun Aral\u2019la Banda A\u00e7e\u2019de Blang Bintang\u2019da bir evde yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portaja dayand\u0131r\u0131l\u0131yor. Can\u0131m ci\u011ferim, biricik\u00a0 karde\u015fim Adil Yurtkuran\u2019\u0131n bu r\u00f6portaj\u0131ndan \u201cbirinci elden\u201d haberdar\u0131m. Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla r\u00f6portajda T\u00fcrk yard\u0131m kurulu\u015funun Lampuuk\u2019da in\u015fa etti\u011fi k\u00f6ydeki sokaklara verilen isimlerden bahis a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u2018Atat\u00fcrk\u2019 ad\u0131 da zikredilmiyor…<\/p>\n

S\u00f6z konusu T\u00fcrk yard\u0131mlar\u0131yla ilgili bir di\u011fer referans Endonezya\u2019da yay\u0131nlanan \u0130ngilizce gazete \u201dThe Jakarta Post\u201d verilmi\u015f. Ancak dipnotta bu gazetenin ilgili n\u00fcshas\u0131 yaz\u0131lmak yerine, 27 Aral\u0131k 2006 tarihli Sabah gazetesinin n\u00fcshas\u0131 verilmi\u015f. Gene \u201cThe Jakarta Post\u201da atfen, bu yard\u0131mlar\u0131n 20 milyor Dolar oldu\u011funu s\u00f6ylenmi\u015f. K\u00fc\u00e7\u00fck bir detay, ancak \u00f6nemine binaen hat\u0131rlatmakta fayda var. Adil Yurtkuran karde\u015fimden duymu\u015ftum vakti zaman\u0131nda… T\u00fcrk K\u0131z\u0131lay\u0131\u2019n\u0131n yard\u0131mlar\u0131 yakla\u015f\u0131k 40 milyon Dolard\u0131… \u0130\u015fte t\u00fcm bunlar \u201cReshaping of the Bilateral Relations in the Post-Cold War Era<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmde yer al\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrk-Endonezya \u0130li\u015fkilerinde \u00c7oklu Boyut Yakla\u015f\u0131mlar\u0131 (Multidimensional Aspects of Turkish-Indonesian Relations<\/em>) ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm Susilo Bambang Yudhoyono\u2019nun 2010 y\u0131l\u0131ndaki T\u00fcrkiye ziyareti ile Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdullah G\u00fcl\u2019\u00fcn 2011\u2019deki Endonezya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretleri konu al\u0131yor. Bu ziyaretler vesilesiyle daha \u00f6nce birka\u00e7 yaz\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan s\u00f6z konusu ziyaretler ba\u011flam\u0131nda ne t\u00fcrden ili\u015fkilerin(!) geli\u015ftirildi\u011fini burada tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131m. \u015eu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle yetineyim. Bu son d\u00f6nem ziyaretlerin en \u00f6nemli getirisi \u201cvisa on arrival\u201d uygulamas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 ile Say\u0131n B\u00fcy\u00fckel\u00e7imiz Zekeriya Ak\u00e7am Bey\u2019in belirtti\u011fi \u00fczere \u2018Endonezya\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye turist say\u0131s\u0131ndaki kayda de\u011fer art\u0131\u015f\u2019 olmu\u015ftur. Bunlar geli\u015fme kabul edilecekse, bir isi s\u00f6z\u00fcm var… \u2018Visa on Arrival\u2019 uygulamas\u0131nda Endonezya\u2019l\u0131 g\u00f6\u00e7men polisinin T\u00fcrkiye\u2019den gelen kimi b\u00fcrokratlar, rekt\u00f6r ve \u00fcniversite hocalar\u0131 gibi ki\u015filerin sahip oldu\u011fu \u00f6zel g\u00f6rev pasaportunu normal pasaportla ayn\u0131 i\u015flemi yapma gibi aymazl\u0131klar\u0131n\u0131n devam ediyor. \u00d6te yandan, asl\u0131nda turist say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f da, ikili ili\u015fkilerden daha \u00e7ok B\u00fcy\u00fckel\u00e7imizin \u2018yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u2019 daha \u00e7ok rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

\u201cTurkish-Indonesian Economic Relations<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm pek de alan\u0131m olmayan ekonomi konusuna ayr\u0131lm\u0131\u015f. Ancak bir \u015feyler s\u00f6ylemeden ge\u00e7meyeyim. Yukar\u0131da k\u0131smen zikretti\u011fim modern d\u00f6nem boyunca iki \u00fclke aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen resmi ziyaretler neticesinde baz\u0131 ekonomik i\u015fbirliklerinin g\u00fcndeme geldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak bunca \u00e7abalar sonras\u0131nda 2010 y\u0131l\u0131nda iki \u00fclke aras\u0131ndaki ticaret hacminin sadece 1.5 milyar Dolar civar\u0131nda olmas\u0131 nas\u0131l bir ekonomik i\u015fbirli\u011fi performans\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini ortaya koyuyor. Bunun kan\u0131t\u0131 ise, 2000 il\u00e2 2010 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsayan ticaret hacmini konu alan Tabol 1\u2019deki veriler. Bu \u2018resmi verilere\u2019 g\u00f6re T\u00fcrkiye bu ticaret ili\u015fkisinden s\u00fcrekli negatif g\u00f6ren taraf olmu\u015f… Anla\u015f\u0131lan ekonomi alan\u0131nda kat edilecek daha \u00e7ok yol var.<\/p>\n

Sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne geldi\u011fimizde kar\u015f\u0131m\u0131za yeniden iki \u00fclkenin \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olan n\u00fcfusuna at\u0131f dikkat \u00e7ekiyor. Bunca \u201csek\u00fcler\u201d geli\u015fmelere yer veren bir metnin giri\u015f ve sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201chalk\u0131n M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funluk olmas\u0131na\u201d yap\u0131lan at\u0131f bir tezat te\u015fkil etmiyor mu? Bari hi\u00e7 de\u011filse iki \u00fclke aras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlara dair herhangi bir dini, k\u00fclt\u00fcrel, sosyal etkile\u015fime yer verilmesi gerekmez miydi? Dikkatli okuyucular fark edecektir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n hemen giri\u015finde \u201cOsmanl\u0131 Devleti\u2019nin (\u2018\u0130mparatorluk\u2019 deniyor metinde)\u00a0 zaman\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u0130slam devleti oldu\u011fu ve Sultanlar\u0131n (Padi\u015fahlar olmal\u0131 herhalde) Halife unvan\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 ve d\u00fcnyadaki t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n lideri oldu\u011fu belirtiliyor. Bunun sonucu olarak da, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131 da g\u00f6zeten bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirdi\u011fi\u201d s\u00f6yleniyor. Bu anlat\u0131n\u0131n g\u00fcndeme getirilmesine sebep ise, A\u00e7e Sultanl\u0131\u011f\u0131\u2019na yap\u0131lan yard\u0131mlar(!)… Eee art\u0131k ortada A\u00e7e Dar\u00fcsselam Sultanl\u0131\u011f\u0131 falan olmad\u0131\u011f\u0131na ve Osmanl\u0131 da devrini doldurdu\u011funa g\u00f6re, \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck modern d\u00f6nemde Cakarta y\u00f6netimleri A\u00e7e\u2019yi Ortado\u011fu \u00fclkelerine \u201cAman bunlar\u0131n \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131 problemlidir\u201d y\u00f6n\u00fcndeki politikalar\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r ki T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetleri de Endonezya ile dini ba\u011flamda herhangi bir ili\u015fkiye girmemi\u015f olmal\u0131lar.<\/p>\n

Tavsiyeler b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7iyoruz…. Hepsine de\u011finmeyece\u011fim, sadece \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, yani \u201cAkademik \u0130\u015fbirli\u011fi ve K\u00fclt\u00fcrel De\u011fi\u015fimin Art\u0131r\u0131lmas\u0131<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131k alt\u0131ndaki hususa dikkat \u00e7ekece\u011fim. \u0130ki \u00fclkenin birbirini yeterince tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131; \u00fclkeler aras\u0131nda \u00f6\u011frenci de\u011fi\u015f-toku\u015funun yetersizli\u011fi; akademik de\u011fi\u015fim programlar\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n iki \u00fclkenin birbirini tan\u0131yamamas\u0131na sebep oldu\u011fu; bu sorunun bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc de uzak mesafe ve bilet fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u011fi vb. \u00fczerinde durulmu\u015f. Peki bu ara\u015ft\u0131rmaya destek veren kurumun fonuyla Endonezya\u2019ya gidip bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc orada ger\u00e7ekle\u015ftirmeniz ve b\u00f6ylece \u00fclkeki, insan\u0131n\u0131, ili\u015fkileri daha net anlamak ve \u00e7e\u015fitli akademik ba\u011flant\u0131lar kurmak yolunu ni\u00e7in se\u00e7mediniz diye de ben soray\u0131m. \u00d6te yandan Endonezyal\u0131 \u00f6\u011frenciler, Hollanda, Almanya, \u0130ngiltere, Amerika\u2019ya \u00f6\u011frenime giderken \u00e7ok daha fazla mesafa kat ediyor ve \u00e7ok daha fazla para \u00f6d\u00fcyorlar. Tavsiye olarak da T\u00fcrkiye\u2019deki \u00f6zel \u00fcniversitelerin \u0130ngilizce \u00f6\u011fretim veren lisans ve y\u00fcksek lisans programlar\u0131 a\u00e7malar\u0131 g\u00fcndeme getirilmi\u015f. Evet bence bu konu Yurtd\u0131\u015f\u0131 T\u00fcrkler ve Akraba Topluluklar Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019yla payla\u015f\u0131lmal\u0131…\u00a0 Bir de ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ula\u015famad\u0131klar\u0131 kimi kaynaklarda tsunamiden sonra T\u00fcrkiye\u2019nin kimi \u00f6nemli kurumlar\u0131n\u0131n A\u00e7e\u2019den ba\u015flayarak Endonezya\u2019da ve de ASEAN\u2019da ne gibi roller oynayabilece\u011fine dair \u00e7oktan epeyce hususun yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi\u011fini belirteyim.<\/p>\n

\u201cEndonezya ve T\u00fcrk\u00e7e \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Programlar\u0131n\u0131n Kurulmas\u0131\u201dn\u0131 konu alan 4. tavsiyeye deste\u011fimiz b\u00fcy\u00fck. Bu ba\u011flamda, erken d\u00f6nem yaz\u0131lanlar bir yana, d\u00fcnyab\u00fclteni\u2019nde 21 Ekim 2010 tarihinde kaleme al\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131y\u0131 \u00f6rnek g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n

S\u00f6z konusu bu Rapor, 49 referansa dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Bunlardan 37 tanesi gazete k\u00fcp\u00fcr\u00fc; 1 tanesi konferans makalesi; 1 tanesi \u00f6zel yay\u0131n; 4 tanesi USAK yay\u0131nlar\u0131; 6 tanesi ilgili devlet sitesi; 1 tanesi internet haber; 1 tanesi Haber ajans\u0131. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere bu \u00e7al\u0131\u015fmada modern Endonezya Cumhuriyeti\u2019nin sosyo-ekonomik, siyasi ve askeri yap\u0131s\u0131n\u0131, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel ili\u015fkilerini, \u00fclkedeki farkl\u0131 \u0130slami anlay\u0131\u015flar\u0131, etnik ve dini \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ele alan y\u00fczlerce -belki de binlerce- kitap ve makaleden bir al\u0131nt\u0131 bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. B\u00f6ylesi bir raporun bir lisans, y\u00fcksek lisans veya doktora \u00f6\u011frencisinin \u2018paper<\/em>\u2019\u0131 olarak g\u00f6rmek ve de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Giri\u015f ve sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcmlerindeki sunumlardan bunun devletin baz\u0131 birimlerine y\u00f6nelik haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ancak b\u00f6ylesi bir rapor ile hangi devlet kurumu ne kadar bilgilendirilebilece\u011fi konusunda b\u00fcy\u00fck \u015f\u00fcpheler uyanm\u0131yor de\u011fil. \u015eayet y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencileriminden biri b\u00f6yle \u2018paper<\/em>\u2019la kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kacak olsa diyece\u011fim s\u00f6z \u015fu olur -ki bug\u00fcne kadar dedi\u011fim gibi- \u201cbu olsa olsa lise son s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencisinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir metin olur. Akamedik bir k\u0131ymet-i harbiyesi maalesef yok\u201d.<\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK\u2019tan fonlanm\u0131\u015f bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n akademik \u00e7er\u00e7evesinin son derece k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011funu ve kaynaklar\u0131n\u0131n \u2018gazete k\u00fcp\u00fcrlerine\u2019 indirgendi\u011fi a\u015fik\u00e2r. \u0130\u015fbirli\u011fi olarak vurgu yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, anla\u015fmalar, birliklerin somut, ger\u00e7ek\u00e7i a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131na ve bunlar\u0131n T\u00fcrkiye ve Endonezya ili\u015fkilerinin geli\u015ftirilmesine ne denli katk\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 maalesef \u00f6\u011frenemiyoruz.<\/p>\n

T\u00fcm ele\u015ftirilere ra\u011fmen, her iki akademisyene de te\u015fekk\u00fcrler demek gerekiyor. Bu metin bize, akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, geli\u015ftirilmeye matuf \u00e7abalar oldu\u011funu bir kez daha kan\u0131tl\u0131yor. Umulur ki, ba\u015fka akademisyenler T\u00dcB\u0130TAK fonlar\u0131yla k\u0131ymetli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atarlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Not: Bu metnin orijinal yay\u0131n\u0131 i\u00e7in Bkz.:\u00a0<\/a>Tur\u00e1n<\/em>, \u0130lim-Fiki ve Medeniyet Dergisi, Say\u0131 21, 2013, s. XVI-XXIII.
\n[1]<\/a>Modern Endonezya Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f temellerini oul\u015fturan \u2018Be\u015f ilke<\/em>\u2019 demektir.<\/p>\n

[2]<\/a>Thomas Stamford Raffles\u2019\u0131n A\u00e7e\u2019de ticari ve de siyasi ili\u015fkileri geli\u015fterme noktas\u0131ndaki \u00e7abalar\u0131na \u00f6rnek: Thomas Day and William Day. (2008). Letter for Bencoolen, 1823-1828<\/em>, Scotland: Hardinge Simpole, s.. xli. Ayr\u0131ca, 19. y\u00fczy\u0131l ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0130ngiliz Krali\u00e7esi\u2019nin A\u00e7e Sultan\u0131\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi bir el\u00e7i vas\u0131tas\u0131yla Hollanda Sava\u015f\u0131\u2019nda nas\u0131l bir strateji izlemesi gerekti\u011fine dair bir \u00f6nerisi dikkate de\u011ferdir: The Straits Times<\/em>, \u2018Untitled\u2019, 31 January, 1874, s. 3.<\/p>\n

[3]<\/a>Hint Okyanusu\u2019nda Portekiz, ard\u0131ndan \u0130ngiltere ve Hollanda\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Fransa\u2019n\u0131n pek de esamesinin okundu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. (Bkz.: Anthony Reid. (2005). An Indonesian Frontier -Acehnese and Other Histories of Sumatra<\/em>-, Singapore: Singapore University Press, s. 151-2.) \u00a0\u00d6te yandan, 19. y\u00fczy\u0131lda A\u00e7e ile Fransa aras\u0131nda bir \u2018kap\u0131\u015fmadan\u2019 ziyade \u2018bar\u0131\u015f yollu\u2019 giri\u015fimlerin varl\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. (Bkz.: Aboe Bakar. (1982). Surat-Surat Lepas Yang Berhubungan Dengan Politik Luar Negeri Kerajaan Aceh Menjelang Perang Belanda Di Aceh<\/em>: 1843-1873 (ed.), Banda Aceh: Pusat Dokumentasi dan Informas\u0131 Aceh, s. 1, 3.<\/p>\n

[4]<\/a>Detaylar i\u00e7in Bkz.: Roger M. Smith, (1974). (ed.),\u00a0<\/em>Southeast Asia -Documents of Political Development and Change-<\/em>, Cornell University Press, Ithaca and London, s. 168.<\/p>\n

[5]<\/a>Takdir Alisjahbana. (1957). Jakarta, A Fat Leech Sucking on the Head of a Fish.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

USAK\u2019a ba\u011fl\u0131 \u2018Asya-Pasifik \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Merkezi\u2019nin 2011 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda tamamlanan \u201cT\u00fcrkiye ve Endoneya Karde\u015flikten Partnerli\u011fe\u201d (Turkey and Indonesia From Friendship to Partnership) ba\u015fl\u0131kl\u0131 22 sayfal\u0131k \u0130ngilizce rapor \u00fczerinde durulmay\u0131 hak ediyor. \u00c7al\u0131\u015fma, USAK\u2019\u0131n bu biriminin ba\u015f\u0131nda bulunan Do\u00e7. Dr. Sel\u00e7uk \u00c7olako\u011flu ile Bilkent Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc doktora \u00f6\u011frencisi Arzu G\u00fcler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n konusu T\u00fcrkiye-Endonezya […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":564,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21,6],"tags":[],"class_list":["post-563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-endonezya","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=563"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":565,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/563\/revisions\/565"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}