{"id":5596,"date":"2024-12-16T07:53:06","date_gmt":"2024-12-16T07:53:06","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=5596"},"modified":"2024-12-16T07:53:07","modified_gmt":"2024-12-16T07:53:07","slug":"osmanli-reform-surecinde-suriye-syria-during-the-reform-era-in-the-ottomans","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/osmanli-reform-surecinde-suriye-syria-during-the-reform-era-in-the-ottomans\/","title":{"rendered":"Osmanl\u0131 reform s\u00fcrecinde Suriye \/ Syria during the reform era in the Ottomans"},"content":{"rendered":"\n

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            16.12.2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Suriye\u2019de, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan geli\u015fmeler, bize tarihin \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri olan, 19. y\u00fczy\u0131l ikinci yar\u0131s\u0131nda, ayn\u0131 co\u011frafyada, ne t\u00fcr geli\u015fmelerin oldu\u011funa bakmam\u0131z\u0131 gerekli k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, kar\u015f\u0131m\u0131zda istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla dikkat \u00e7eken bir co\u011frafya, siyasal bilincini olu\u015fturmada zorlanan bir toplum, farkl\u0131 etnik ve dini yap\u0131lar\u0131n biraradal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ve birlikte ya\u015fama konusunda zaaflar\u0131 olan bir sosyal ve siyasal ger\u00e7eklik bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, bir \u00f6nceki yaz\u0131da dile getirdi\u011fi, k\u0131sa d\u00f6nemli g\u00f6zlem ve tecr\u00fcbeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak kadar, ayn\u0131 b\u00f6lgeyi ve toplumu uzun d\u00f6nemli olarak ele alman\u0131n da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin merkezinde ba\u015flat\u0131lan ve ard\u0131ndan, Bat\u0131 Avrupa g\u00fc\u00e7lerinin siyasal, toplumsal ve dini gerek\u00e7elerle Osmanl\u0131\u2019y\u0131, Avrupa sistemine tabi olmaya veya \u2018davete\u2019 y\u00f6nelik talepleri oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda, s\u00f6z konusu reform s\u00fcrecinin nereye evrildi\u011fi veya evrilmedi\u011fi kadar, bu uzun d\u00f6nemli reform s\u00fcrecinin 20. y\u00fczy\u0131l ikinci yar\u0131s\u0131ndan bug\u00fcne kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te Suriye \u00f6rne\u011fi gibi \u00fclkelerde nas\u0131l bir sonu\u00e7 do\u011furdu\u011fu da \u00f6nemle ele al\u0131nmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

1839 ve 1856<\/strong><\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131lda, Osmanl\u0131 Devleti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, g\u00f6rece d\u0131\u015f\/uzak bir eyalet olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilecek olan Suriye\u2019ye y\u00f6nelik merkezin yani, Pay-i Taht<\/em>\u2019\u0131n siyasi ilgisi, 1839 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan, 1856\u2019da g\u00fc\u00e7lendirilme iddias\u0131yla devam ettirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Osmanl\u0131 Tanzimat\/Reform s\u00fcrecinin do\u011frudan bir etkisidir.<\/p>\n\n\n\n

Temelde, bu iki reform s\u00fcrecinin, Osmanl\u0131 siyasi ve b\u00fcrokratik elitinin \u2018de\u011fi\u015fim\u2019 y\u00f6n\u00fcndeki istek ve arzular\u0131 olsa da, bu de\u011fi\u015fim belirli kurumsal alanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenledir ki, s\u00fcre\u00e7te ortaya konulmak istenen ve i\u00e7erden y\u00f6netilmek istenen de\u011fi\u015fim veya b\u00f6ylesi bir de\u011fi\u015fimin ortaya konulmas\u0131 hususunda, d\u0131\u015f akt\u00f6rlerin ve fakt\u00f6rlerin s\u00f6z konusu bu de\u011fi\u015fimi y\u00f6nlendirme, hatta y\u00f6netme i\u015finin, Bat\u0131 Avrupal\u0131 devletlerin g\u00fcd\u00fcm\u00fcne girmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Cevdet\u2019in \u201cTevarih\u2019in de a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konur.<\/p>\n\n\n\n

1839 ve 1856 reform s\u00fcre\u00e7lerinde, Bat\u0131 Avrupa g\u00fc\u00e7lerinin siyasal, toplumsal ve dini gerek\u00e7elerle Osmanl\u0131\u2019y\u0131 Avrupa sistemine tabi olmaya y\u00f6nelik talepleri -veya \u0131srarlar\u0131, hatta zorlamalar\u0131-, kayda de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcde, ad\u0131na az\u0131nl\u0131klar denilen ve \u2018sek\u00fcler Avrupa\u2019n\u0131n dini ve humanist s\u00f6ylemleriyle \u015fekillenen bir kamuoyu bilincinin de talepleriyle \u015fekillendi\u011fini s\u00f6ylemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, s\u00f6z konusu reform s\u00fcrecinin sesi g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7\u0131kan i\u00e7 yani, Osmanl\u0131 b\u00fcrokrasi elitinin ve de yeni yeni ortaya \u00e7\u0131kmakta olan entellekt\u00fcelle\u015fme yolundaki sivil okur-yazar \u00e7evrelerin ve bunlar\u0131n Suriye co\u011frafyas\u0131nda var olan benzerlerinin rol\u00fcn\u00fc yads\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtelim.<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fim: i\u00e7 kaynakl\u0131 m\u0131 d\u0131\u015f kaynakl\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 merkezinde yani, ba\u015fkentte ortaya \u00e7\u0131kan, resmi ve sivil de\u011fi\u015fim taleplerinin bir benzerinin, i\u00e7inde Suriye\u2019nin de oldu\u011fu Arap topraklar\u0131nda da g\u00fcndeme gelmesini yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen i\u00e7 ve d\u0131\u015f ba\u011flamlar\u0131yla birlikte ela almakta fayda var.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6z konusu reform s\u00fcrecinin y\u00f6netilmesinin ve y\u00f6nlendirilmesinin ara\u00e7lar\u0131ndan biri, ilgili b\u00f6lgelere atanan valiler ba\u015fta olmak \u00fczere, b\u00fcrokratik erkan olurken, di\u011fer bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, ba\u015fta yerel e\u015fraf olmak \u00fczere, b\u00f6lgedeki okur-yazar, sivil, dini ve sek\u00fcler \u00e7evrelerin katk\u0131s\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Suriye\u2019de reform s\u00fcrecinin, k\u0131smen 1839 ancak, daha \u00e7ok 1856 sonras\u0131na tekab\u00fcl eden y\u00f6nelimleri oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. En az\u0131ndan, elimizdeki veriler bize bunu s\u00f6ylemeyi olanakl\u0131 k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, 1864 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Eyalet Reform Yasas\u0131, merkez d\u0131\u015f\u0131nda Eyaletler\u2019deki idari sistemin i\u015flerli\u011fine y\u00f6nelikti ve bu s\u00fcre\u00e7, Suriye\u2019de 1866 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131.[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Benzeri d\u0131\u015f\/\u00f6teki eyaletler i\u00e7erisinde diyelim ki, Libya Hicaz, Arap Yar\u0131madas\u0131, Yemen gibi b\u00f6lgelerden ziyade, reform \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6nceli\u011fin Suriye\u2019ye verilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131r maddi nedenleri bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, Anadolu s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki ilk eyaletin Suriye olmas\u0131 kadar, Suriye\u2019nin M\u0131s\u0131r ve Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019na ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan \u00f6nemli bir co\u011frafi ve toplumsal aktarma organ\u0131 olma rol\u00fcn\u00fc g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130slam hukuku, Avrupa hukuku<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da reform \u00e7abalar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130slam Hukuku (\u015eeriat) temelli yakla\u015f\u0131m yerine, Bat\u0131 Avrupa siyasal sisteminin -ki, bunu Avrupa medeniyet s\u00fcre\u00e7lerine eklemlenen ve bu b\u00fct\u00fcnden bir par\u00e7a olarak kabul etmek gerekir-, unsurlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse,  Eyalet kamu idaresini yeniden \u015fekillendirecek unsurlar, temeller itibar\u0131yla, \u201cmodern devlet aparat\u0131n\u0131n normlar\u0131n\u0131\u201d benimsiyordu.[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu siyasal giri\u015fimde, ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olunup olunmad\u0131\u011f\u0131 konusu bir yana, Suriye\u2019de uygulamaya konulmak istenen de\u011fi\u015fimde, hiyerar\u015fik bir yakla\u015f\u0131m\u0131n benimsenmi\u015f olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluklar kendini ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Hiyerar\u015fik diyoruz, nihayetinde, \u2018merkez eksenli\u2019 bir de\u011fi\u015fim s\u00fcreci kendini ortaya koymas\u0131, asl\u0131nda Osmanl\u0131 siyasi ve b\u00fcrokrasi elitinin \u2018reform\u2019dan kast\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Nedir bu zorluklar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu \u2018zorluklar\u0131n\u2019, iki temel noktada ne\u015fet etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130lki, merkez-\u00e7evre ili\u015fkisindeki kopukluk, zay\u0131fl\u0131k, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemezliktir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, Bat\u0131\u2019dan al\u0131nan kamu idaresi y\u00f6netim \u015fekillerinin yerel toplumun siyasal, toplumsal ve dini nitelikleriyle uyu\u015fmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Toplumsal kesimleri yak\u0131ndan ilgilendiren ve onlar\u0131n g\u00fcnledik ya\u015famlar\u0131n\u0131 \u00e7ekip \u00e7evirecek b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir idari reform s\u00fcrecine y\u00f6nelik tepkilerin ve ard\u0131ndan gelen belli \u00f6l\u00e7\u00fclerdeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n, asl\u0131nda de\u011fi\u015fim taleplerinin toplumun\/toplumlar\u0131n kendilerinden gelmek yerine, d\u0131\u015far\u0131dan dikte ettirilmesi gibi gayet normal ve insani bir y\u00f6n\u00fc bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Burada durup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, Osmanl\u0131 reform s\u00fcrecini ortaya koyan ba\u015fkent \u0130stanbul\u2019daki siyasi ve b\u00fcrokratin elitin, sivil unsurlar\u0131, bilinci, mekanizmalar\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde mobilize etti\u011fi konusu g\u00fcndeme geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Eyalet \u0130dare Reformu\u2019nun belirleyici \u00f6zelliklerinden ilki, idari mekanizman\u0131n i\u015flerli\u011finin yerel parlamenter uygulamayla peki\u015ftirilmesidir.<\/p>\n\n\n\n

Salt ve mutlak bir vali kontrol\u00fc yerine dan\u0131\u015fma s\u00fcre\u00e7lerini y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyacak bir sisteme i\u015flerlik kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n hedeflenmesi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde, makul ve rasyonel bir tutum olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, o d\u00f6neme kadar Eyalet \u0130daresi\u2019nden maksad\u0131n sivil vali, askeri komutan veya sivil ve askeri sorumlulu\u011fu \u00fcstlenen bir tek valinin g\u00f6rev ve sorumlulu\u011funun temelde \u2018vergi toplama\u2019 ve \u2018g\u00fcvenli\u011fi\u2019 tesis merkezinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131n\u0131 a\u015fan bir boyutun eyalet sistemine bir d\u0131\u015f m\u00fcdahale olarak getirildi\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, Suriye ve benzeri b\u00f6lgelerde toplumsal yap\u0131n\u0131n a\u015firet, etnik gruplar, dini gruplar vb. yap\u0131lanmalarla \u015fekillenmi\u015f olmas\u0131, arzu edilen reform s\u00fcrecinin ne y\u00f6nde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclece\u011fi konusunda kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temellerini olu\u015fturdu\u011fu da ortadad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, bir din olarak \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6netim bi\u00e7imini, M\u00fcsl\u00fcman olsun veya olmas\u0131n t\u00fcm toplum kesimlerini i\u00e7erecek \u015fekilde ortaya koyamam\u0131\u015f olman\u0131n do\u011furdu\u011fu sorun b\u00fcy\u00fckt\u00fc(r).<\/p>\n\n\n\n

Bunun \u00f6tesinde, b\u00f6ylesi bir dini\/siyasal kayna\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndan yani, Avrupa\u2019dan gelen siyasal talepler ve hatta bask\u0131lar ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmek istenen de\u011fi\u015fimin ise -t\u00fcm \u00e7abalara ra\u011fmen- ne, merkez\u2019de ne de, -Suriye \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi- \u00e7evrede kabul edilebilirli\u011fi gayet ku\u015fkuluydu. Hem i\u00e7 ve hem de d\u0131\u015f ba\u011falmlar\u0131yla bug\u00fcn Suriye\u2019de toplumsal ve siyasal g\u00f6stergeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 19. y\u00fczy\u0131l son on y\u0131llar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f olanlardan ne t\u00fcr farkl\u0131l\u0131klar\u0131 veya benzerlikleri i\u00e7erdi\u011fini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Rogan, Eugene L. (1999). Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire<\/em>, Cambridge: Cambridge University Press, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a>  A.g.e., s. 12.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            16.12.2024 Suriye\u2019de, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan geli\u015fmeler, bize tarihin \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri olan, 19. y\u00fczy\u0131l ikinci yar\u0131s\u0131nda, ayn\u0131 co\u011frafyada, ne t\u00fcr geli\u015fmelerin oldu\u011funa bakmam\u0131z\u0131 gerekli k\u0131l\u0131yor. Nihayetinde, kar\u015f\u0131m\u0131zda istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla dikkat \u00e7eken bir co\u011frafya, siyasal bilincini olu\u015fturmada zorlanan bir toplum, farkl\u0131 etnik ve dini yap\u0131lar\u0131n biraradal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ve birlikte ya\u015fama konusunda zaaflar\u0131 olan […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5597,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,71],"tags":[],"class_list":["post-5596","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-ortadogu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5596"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5598,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5596\/revisions\/5598"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}