{"id":5479,"date":"2024-10-05T13:55:04","date_gmt":"2024-10-05T13:55:04","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=5479"},"modified":"2024-10-06T04:30:40","modified_gmt":"2024-10-06T04:30:40","slug":"ac-toplumlarla-tok-toplumlarda-siyasal-iktidar-savasi-the-struggle-for-political-power-between-hungry-and-well-fed-societies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/ac-toplumlarla-tok-toplumlarda-siyasal-iktidar-savasi-the-struggle-for-political-power-between-hungry-and-well-fed-societies\/","title":{"rendered":"A\u00e7 toplumlarla tok toplumlarda siyasal iktidar sava\u015f\u0131 \/ The struggle for political power in hungry and well-fed societies"},"content":{"rendered":"\n

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            05.10.2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da derdimi anlatmak i\u00e7in, \u2018sava\u015f\u2019 kelimesini istemeyerek kullan\u0131yorum…<\/p>\n\n\n\n

Son d\u00f6nemin ba\u015fat geli\u015fmelerinden hareketle de, bu kavram\u0131 kullanmay\u0131 tercih etmi\u015f de\u011filim.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, konuyu do\u011frudan ve anlaml\u0131, belki de \u00e7arp\u0131c\u0131, bir \u015fekilde dile getirmenin bir ifadesi olarak bu kavram\u0131n i\u015flevsel oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar olgusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sosyolojik bir kavram olarak iktidar olgusu, toplumlarda siyasal g\u00fc\u00e7 tesisi ile birlikte ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

Genelde ad\u0131na toplumsal hareketler denilen yap\u0131lar ve bunlar\u0131n siyasalla\u015fm\u0131\u015f hali veya bir ba\u015fka ifadeyle, kurumsalla\u015fm\u0131\u015f hali siyasi partiler olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Bir toplumda veya daha do\u011fru bir ifadeyle ulus-devlette -bu monar\u015fik parlamenter yap\u0131s\u0131 veya demokratik parlamenter sistem olarak da an\u0131ls\u0131n-, iktidar olmak do\u011fal bir siyasal s\u00fcrece tekab\u00fcl eder.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, a\u00e7 toplumlar ile tok toplumlarda var olan iktidar sava\u015flar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n birbirinden ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olunur.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, belki aradaki fark\u0131 bir nebze olsun ortaya koyma ad\u0131na a\u00e7 toplumlarda \u2018iktidar sava\u015f\u0131\u2019ndan, tok toplumlarda \u2018iktidar rekabeti\u2019nden s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Kan\u0131mca, bu ifade derdimizi ifade etmeye yarar g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Ni\u00e7in siyaset ve iktidar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toplumsal hareketler, ni\u00e7in siyasi hareketlere ve siyasi hareketler kurumsalla\u015farak ni\u00e7in siyasi partilere d\u00f6n\u00fc\u015fmek ister?<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, iktidar olman\u0131n, varolu\u015fsal bir normmu\u015f gibi kabul edildi\u011fi izlenimi uyand\u0131ran bir s\u00fcre\u00e7le kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Toplumlar\u0131 olu\u015fturan ve farkl\u0131 ideolojik, dini, k\u00fclt\u00fcrel, siyasal ayr\u0131\u015fmalara konu olan kesimlerin iktidar olmak suretiyle toplumu y\u00f6netme arzular\u0131n\u0131n, s\u00f6z konusu ilgili toplumlar\u0131n a\u00e7 toplum ve tok toplum olmalar\u0131 aras\u0131nda kayda de\u011fer bir farkl\u0131la\u015fma oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irmek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7 toplumlarda, siyasi ara\u00e7lar\u0131n ve mekanizlar\u0131n, salt ve sadece ilgili tekil siyasal hareketin iktidar olmas\u0131na ve b\u00f6ylece, iktidar\u0131n salt ve sadece ilgili siyasi hareket ve partinin menfaatlerine y\u00f6nelik mekanizma olarak alg\u0131lan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ve bu a\u00e7 toplumlarda, birbirinden \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015f, bak\u0131\u015f, ideolojilerle ayr\u0131\u015fan gruplar\u0131n, mevcut ulus-devletin tamam\u0131n\u0131 kendi egemenlikleri alt\u0131na alma arzusu, -ki, bu nedenle ortada bir \u2018sava\u015f\u2019 konumundan bahsediyoruz-, bizatihi bu g\u00f6r\u00fc\u015f, bak\u0131\u015f ve ideolojilerinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ziyade, ilgili kesimlerin a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tatmine y\u00f6nelik mekanizmalara evrilir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylesi bir yakla\u015f\u0131m\u0131n temelde, yanl\u0131\u015fa do\u011fru iz s\u00fcren bir y\u00f6nelimi oldu\u011fu her hal\u00fck\u00e2rda anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Tok toplumlarda, iktidar m\u00fccadelesinin do\u011fall\u0131\u011f\u0131, en az a\u00e7 toplumlarda ki kadar belirgindir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, ortada bir \u2018sava\u015f\u2019 yerine \u2018m\u00fccadele\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 bize, temel bir ayr\u0131\u015fman\u0131n oldu\u011funu da g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

O da, iktidar olgusu ve iktidar olundu\u011funda ortaya konulan s\u00fcre\u00e7ler, ilgili siyasi hareketin veya partinin kendi taraftarlar\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015fan bir maddi tatmin s\u00fcreci de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, iktidar ele ge\u00e7irilecek bir olgu\/kurum de\u011fil, ulus-devlet \u00f6zelinde var olan toplumsal yap\u0131y\u0131 y\u00f6netebilmenin vas\u0131tas\u0131 olarak telakki edilir.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7 toplumlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7 toplumlar ile tok toplumlardan neyi kastetti\u011fimi de, k\u0131saca ifade etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7 toplumlar, hen\u00fcz biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 -yani, yeme-i\u00e7me, bar\u0131nma, istihdam gibi gayet maddi ve buna toplumsal g\u00fcven gibi gayet manevi boyutu da eklemek gerekir- tamamlayamam\u0131\u015f veya toplumun kahir ekseriyetinin biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama konusunda ciddi sorunlarla y\u00fczle\u015fmekte oldu\u011fu toplumlar\u0131 kastediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Burada dikkat \u00e7ekilen \u2018a\u00e7l\u0131k\u2019, temelde bu biyolojik temellere dayanmaktad\u0131r…<\/p>\n\n\n\n

Bu toplumlarda bir de \u2018gizli a\u00e7l\u0131k\u2019 (invisible hungriness<\/em>) olgusunu ortaya koymak m\u00fcmk\u00fcn ki, bununla s\u00f6ylenmek istenen, iktidar olma \u015fevki ve azmidir.<\/p>\n\n\n\n

Bunun \u2018gizli\u2019 oldu\u011funu s\u00f6ylemem, iktidar olmak suretiyle, diyelim ki, bir ulus-devleti y\u00f6netmenin, devlete-topluma t\u00fcm iyiliklerin bah\u015fedilecekmi\u015f y\u00f6n\u00fcnde bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin olu\u015fturulaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kas\u0131tl\u0131 bir imaj tesisiyle ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, iktidara a\u00e7 olmak, a\u00e7 toplumlarda yine, -bir genelleme yaparak s\u00f6ylemek gerekiyor- siyaset kurumlar\u0131na yani, siyasi partilere evrilmi\u015f toplumsal hareketlerin kendilerinin bizatihi biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli mekanizmalarla olu\u015fturulmas\u0131 ve garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 m\u00fccadelesi olarak zuhur eder.<\/p>\n\n\n\n

Burada genel bir toplumsal kazan\u0131mdan bahsetmek yerine, siyasi partiler veya siyaset mekanizmas\u0131 \u00fczerinden iktidar ayg\u0131t\u0131n\u0131 ele ge\u00e7iren belirli bir toplumsal k\u00fcmenin sadece kendi taraftarlar\u0131na y\u00f6nelik biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n

Tok toplumlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tok toplumlar ise, \u201ctoklu\u011fu\u201d biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131yla ortaya koyan toplumlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu toplumlar\u0131n, iktidar m\u00fccadelelerinin temelde a\u00e7 toplumlardan ayr\u0131\u015fan y\u00f6n\u00fcn\u00fc, biyolojik a\u00e7l\u0131klar\u0131n\u0131 tatmine y\u00f6nelik bir iktidar aray\u0131\u015f\u0131 olu\u015fturmaz.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, iktidar\u0131 veya iktidar m\u00fccadelelerini, -yine bir genelleme yaparak s\u00f6ylemek gerekirse, ulus-devleti olu\u015fturan t\u00fcm toplumsal kesimlerin, mevcut maddi kaynaklar ve hizmetler ile \u2018ortak ama\u00e7 ve gayeler\u2019 gibi ulvi denilebilecek hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftirme amac\u0131n\u0131 ortaya koyma y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7al\u0131\u015fma azmi ve u\u011fra\u015f\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, tok toplumlarda siyasetin, siyasi mekanizmalar\u0131n, siyasi partilerin ve iktidar olgusunun \u2018sava\u015f\u2019la a\u00e7\u0131klanmas\u0131, tan\u0131mlanmas\u0131 genel itibar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.  <\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, tok toplumlar\u0131n, bu anlamda monoton, homojen olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yani, tok olman\u0131n getirdi\u011fi bir yeksenakl\u0131ktan bahsedilemeyece\u011fini de ifade etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Bir di\u011fer deyi\u015fle, bir toplumun tok olmas\u0131n\u0131n, o toplumu olu\u015fturan ve birbirinden siyasal, ideolojik, dini, k\u00fclt\u00fcrel vb. ba\u011flamlarda ayr\u0131\u015fan toplumsal k\u00fcmeler i\u00e7erisinde ve aralar\u0131nda, siyaset kurumu vas\u0131tas\u0131yla devleti y\u00f6netme talebinin olmayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez.<\/p>\n\n\n\n

Temel ayr\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Biyolojik ihtiya\u00e7lar ve bunlar\u0131n temini ile siyasal ki, bunun i\u00e7ine y\u00f6netim, hukuk, bilim, sanat, e\u011fitim, entellekt\u00fcellik, din vb. alanlar\u0131n idaresi, geli\u015ftirilmesi, yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda temel bir fark vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7 toplumlar ile tok toplumlar\u0131n birbirinden ayr\u0131m\u0131, asl\u0131nda tam da, bu noktada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yani, biyolojik ihtiya\u00e7lar i\u00e7erisinde k\u0131vranan ya da biyolojik ihtiya\u00e7lar i\u00e7erisinde k\u0131vrand\u0131r\u0131lan toplumlarda, siyasi iktidar mekanizmalar\u0131n\u0131n hedefinde, yukar\u0131da dile getirilen biyolojik ihtiya\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131 ve \u00f6tesi ihtiya\u00e7lar veya hedefler yer almaz, almas\u0131 da pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yer almaman\u0131n temel g\u00f6stergesi veya gerek\u00e7esi ise, bunlar\u0131 ortaya koyacak iki temel dayanak noktas\u0131n\u0131n olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunlardan ilki, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce modelinin olmamas\u0131 veya zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi ise, bir sistematik ekonomi modelinin veya adalet temele \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f ve i\u015fletilen bir ekonomi modelinin ortaya konulamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Adaletle ekonomi modelini, di\u011fer toplumsal kurumlara da yayg\u0131nla\u015ft\u0131rarak s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn…<\/p>\n\n\n\n

Karn\u0131 a\u00e7 olmakla zihnin a\u00e7 olmas\u0131 aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki, maalesef kurulmak durumunda ve tarihsel geli\u015fmeler de toplumlar\u0131n b\u00f6ylesi s\u00fcre\u00e7leri tercr\u00fcbe ettiklerini bize g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, a\u00e7 toplumlar\u0131n ni\u00e7in y\u00f6netim, hukuk, bilim, sanat, e\u011fitim, entellekt\u00fcellik, din vb. alanlarda, -yine genellemeye ba\u015fvururak s\u00f6ylemek gerekirse, \u00f6ne \u00e7\u0131kamam\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131, -bir ba\u015fka ifadeyle, t\u0131pk\u0131 biyolojik a\u00e7l\u0131ktaki gibi k\u0131vrand\u0131klar\u0131n\u0131-, gayet insani ihtiya\u00e7lar olarak zuhur eden biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanamam\u0131\u015f olmas\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkisi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, a\u00e7 toplumlar s\u0131n\u0131flamas\u0131na giren toplumlarda, bu alanlarda herhangi bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 veya yok oldu\u011funu s\u00f6ylemek istemiyorum elbette… Ancak, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 a\u00e7 ve tok toplumlar \u00f6zelinde g\u00f6rebilmek i\u00e7in mant\u0131ksal ve sistematik olarak b\u00f6ylesi bir genellemeye ihtiya\u00e7 oldu\u011fu gibi, pratikte de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan durumun bizi pek de yan\u0131ltmad\u0131\u011f\u0131 ortada…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            05.10.2024 Bu yaz\u0131da derdimi anlatmak i\u00e7in, \u2018sava\u015f\u2019 kelimesini istemeyerek kullan\u0131yorum… Son d\u00f6nemin ba\u015fat geli\u015fmelerinden hareketle de, bu kavram\u0131 kullanmay\u0131 tercih etmi\u015f de\u011filim. Aksine, konuyu do\u011frudan ve anlaml\u0131, belki de \u00e7arp\u0131c\u0131, bir \u015fekilde dile getirmenin bir ifadesi olarak bu kavram\u0131n i\u015flevsel oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130ktidar olgusu Sosyolojik bir kavram olarak iktidar olgusu, toplumlarda siyasal […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5480,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-5479","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5479","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5479"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5486,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5479\/revisions\/5486"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}