Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 sorunu, 2012 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda g\u00fcndeme geldi\u011finden bu yana, s\u00f6z konusu bu kitleye y\u00f6nelik her yeni sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u201cAcaba bu s\u00fcre\u00e7 ne zaman sona erecek?\u201d sorusu ve beklentisi, yerini giderek daha b\u00fcy\u00fck belirsizli\u011fe ve karamsarl\u0131\u011fa b\u0131rakmaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcneydo\u011fu Asya topraklar\u0131nda Myanmar devletine ba\u011fl\u0131 bir eyalet olan Arakan\u2019da (Rakhine) ya\u015fam s\u00fcren Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6zellikle, 2012 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131 ve g\u00f6\u00e7ler dolay\u0131s\u0131yla uluslararas\u0131 \u00e7evrelerin dikkatini \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Bug\u00fcn, s\u00f6z konusu bu halkla ilgili k\u00fcresel anlamda bir tan\u0131n\u0131rl\u0131ktan s\u00f6z edilebilse de, ya\u015fanan sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulabildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Aksine, sorunlar\u0131n tekil hadiseler olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, neredeyse t\u00fcm Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik bir soyk\u0131r\u0131m halini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. <\/p>\n\n\n\n
Bununla birlikte, bu halk\u0131n etnik ve siyasi me\u015fruiyeti yeni bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek gerekiyor. Aksine, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda yeni kurulacak olan ve o zamanki ad\u0131yla, Burma devletini olu\u015fturacak etnik yap\u0131larla yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden ba\u015flayarak, y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 boyunca d\u00f6nem d\u00f6nem \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve \u00f6nemli kitlesel g\u00f6\u00e7lere neden olan bir s\u00fcre\u00e7 s\u00f6z konusudur. <\/p>\n\n\n\n
1978 y\u0131l\u0131nda yakla\u015f\u0131k 200.000 Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman Banglade\u015f\u2019e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda ise yine benzer say\u0131da Arakanl\u0131, ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131ndan ka\u00e7mak amac\u0131yla Banglade\u015f topraklar\u0131na ge\u00e7ti. <\/p>\n\n\n\n
2017 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131 sonlar\u0131nda etnik soyk\u0131r\u0131ma varan sald\u0131r\u0131lar sonucunda say\u0131lar\u0131 700 bini a\u015fk\u0131n Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman bir kez daha Naf Nehri\u2019ni ge\u00e7erek Banglade\u015f\u2019e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Bu rakam bug\u00fcne kadar Myanmar\u2019dan Banglade\u015f topraklar\u0131na do\u011fru ger\u00e7ekle\u015fen en b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7men kitlesini olu\u015fturuyor. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm bu sald\u0131r\u0131lar ve etnik soyk\u0131r\u0131m s\u00fcre\u00e7lerinde Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu Banglade\u015f s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Naf Nehri\u2019ni ge\u00e7erek bu \u00fclkeye s\u0131\u011f\u0131nmak oldu. \u00c7ok az bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7in ise, bulabildikleri teknelerle okyanusa a\u00e7\u0131larak Bengal K\u00f6rfezin\u2019den Malaka Bo\u011faz\u0131\u2019na do\u011fru tehlikeli deniz yolculu\u011fu sonras\u0131nda Malezya veya Endonezya topraklar\u0131na \u00e7\u0131kmak oldu. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te, batan teknelerde ka\u00e7 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi konusunda kesin bir say\u0131 s\u00f6ylemek ise m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n
En son Eyl\u00fcl ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda 297 Arakanl\u0131y\u0131 ta\u015f\u0131yan teknenin Endonezya\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131nda A\u00e7e Eyaleti deniz k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisine girmesi \u00fczerine, A\u00e7eli bal\u0131k\u00e7\u0131 teknelerince karaya \u00e7\u0131kart\u0131lmalar\u0131, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fam m\u00fccadelesinin devam etti\u011finin a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir. Aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda her yeni tekne vakas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6zler, teknelerin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fclke y\u00f6netimlerinin nas\u0131l bir yakla\u015f\u0131m sergileyece\u011fine \u00e7evriliyor. <\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7en Mart ay\u0131ndan bu yana, k\u00fcresel toplumu etkileyen kovid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ka\u00e7ak g\u00f6\u00e7\u00fcne engel olmad\u0131\u011f\u0131 da yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Bir yandan Myanmar\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131nda Arakan Eyaleti\u2019nde, \u00f6te yandan Banglade\u015f\u2019te dev toplama kamplar\u0131nda ya\u015fam m\u00fccadelesi veren bu kitlenin, b\u00fct\u00fcn zorluklar\u0131yla kamp ya\u015fam\u0131 m\u0131 ka\u00e7ak g\u00f6\u00e7le ula\u015fabilecekleri umutlu bir gelecek mi ikileminde en az\u0131ndan imk\u00e2n bulabilenler i\u00e7in ikinci se\u00e7enek \u00f6ncelik ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Myanmar-Banglade\u015f Aras\u0131nda Arakanl\u0131lar <\/strong><\/p>\n\n\n\n 20. y\u00fczy\u0131l ikinci yar\u0131s\u0131 boyunca, \u00e7ok k\u0131sa aral\u0131klar d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli darbe h\u00fck\u00fcmetlerince ve sosyalist bir y\u00f6netime konu olan Myanmar\u2019da, 2010 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imlerle yar\u0131 demokratik bir d\u00f6neme ge\u00e7i\u015f yap\u0131lmas\u0131na ve 2015 se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan sivil siyasi idarenin ba\u015fa ge\u00e7mesine kar\u015f\u0131l\u0131k Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n Ad\u0131na demokrasi denilen y\u00f6netimlerde b\u00f6ylesine k\u0131sa bir d\u00f6nemde, Myanmar gibi bir \u00fclkede \u00e7ok \u00e7e\u015fitli etnik yap\u0131larla ilgili sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesini beklemenin rasyonel olmad\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcn daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7er\u00e7evede, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar ana vatanlar\u0131nda ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 giderek kaybederken, kar\u015f\u0131lar\u0131na bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u00e7\u0131kan Banglade\u015f se\u00e7ene\u011finde ise, arad\u0131klar\u0131n\u0131 bulabildiklerini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Kalabal\u0131k n\u00fcfusuyla, istikrardan uzak siyasi y\u00f6netimiyle, ekonomik kalk\u0131nma s\u00fcre\u00e7lerinde gerekli reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmede ba\u015far\u0131s\u0131z olan Banglade\u015f, say\u0131s\u0131 art\u0131k bir milyonu a\u015ft\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir g\u00f6\u00e7men kitlesinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmekten uzakt\u0131r. \u00d6zellikle, son d\u00f6nemde ya\u015fanan \u015fiddet olaylar\u0131 ve etnik soyk\u0131r\u0131mdan ka\u00e7arak Banglade\u015f\u2019e s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcrd\u00fckleri kamplardaki Arakanl\u0131lara, aralar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin de oldu\u011fu baz\u0131 \u00fclkelerin yapt\u0131klar\u0131 yard\u0131mlar\u0131n \u00f6nemine ku\u015fku olmamakla birlikte, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011funu s\u00f6ylemek ise olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7. <\/p>\n\n\n\n Bu noktada farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 g\u00fcndeme getirilse de bu noktada istikrarl\u0131 bir uluslararas\u0131 birliktelikten s\u00f6z edilememesi, bir ba\u015fka olumsuzluk olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u00f6rne\u011fin \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmesi beklenen \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n (Organization of Islamic Cooperation-OIC), b\u0131rak\u0131n Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar sorununa kapsaml\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi ve prati\u011fini, b\u00f6lgedeki baz\u0131 projelerinin bile ne kadar profesyonelce ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi ve sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm olabildi\u011fi konusu gayet yak\u0131ndan bilindi\u011finden, bu kurumun Arakanl\u0131lar sorunu kar\u015f\u0131s\u0131nda bir a\u00e7\u0131l\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirmesinden bahsetmek maalesef m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n Gelecek Beklentisi ve \u0130nsan Tacirleri <\/strong><\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da k\u0131saca de\u011finilen zorunlu g\u00f6\u00e7 ve s\u0131\u011f\u0131nma s\u00fcre\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar Banglade\u015f\u2019i bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 kabul ederken, zaman i\u00e7erisinde imk\u00e2n\u0131 olanlar \u00e7o\u011funlukla insan tacirlerinin kurban\u0131 olmaktan kurtulam\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 Arap \u00fclkeleri ile G\u00fcney Asya\u2019da ya\u015fama imk\u00e2n\u0131 bulan Arakanl\u0131lar\u0131n az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelere g\u00f6\u00e7men olarak kabul edildi\u011fi biliniyor. Bununla birlikte, b\u00f6lgesel yak\u0131nl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde hem Myanmar\u2019\u0131n Arakan Eyaleti\u2019nden hem de Banglade\u015f\u2019teki kamplardan ka\u00e7arak G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da Malezya\u2019ya ula\u015fma iste\u011fi, ancak bu \u00fclkeye gelip yerle\u015fmi\u015f olanlar\u0131n yard\u0131mlar\u0131 sayesinde olabiliyor. <\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece, Myanmar\u2019\u0131n Bengal K\u00f6rfezi\u2019ne a\u00e7\u0131lan Arakan Eyaleti sahilinden veya Banglade\u015f\u2019in Cox Bazar \u00e7evresindeki kamplardan insan tacirleri marifetiyle, ka\u00e7ak yollardan denize a\u00e7\u0131lan Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar, b\u00f6lgenin iklim ve deniz ko\u015fullar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ya Tayland ve Malezya ya da Endonezya s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015f\u0131yorlar. <\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcne kadarki t\u00fcm \u00f6rneklerde oldu\u011fu \u00fczere, insan tacirlerinin t\u0131ka basa doldurdu\u011fu teknelerin yak\u0131t\u0131n\u0131n bitmesiyle, kaptanlar\u0131n tekneleri terk etmeleriyle kad\u0131n-erkek, ya\u015fl\u0131-\u00e7ocuk Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar, kaderlerinin onlar\u0131 nereye \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131 bekliyorlar. A\u00e7l\u0131k ve susuzlukla haftalarca teknelerde okyanus ortas\u0131nda kaderlerine terk edilen bu insanlar, sadece r\u00fczg\u00e2r ve ak\u0131nt\u0131yla kendi ba\u015flar\u0131na b\u0131rak\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n Malezya devleti, Birle\u015fmi\u015f Milletlerin g\u00f6\u00e7menlerle ilgili s\u00f6zle\u015fmelerine imza atmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7e\u015fitli nedenlerle topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan bu g\u00f6\u00e7men kitlesini kabul ediyor. Bunun temel nedenlerinden birini, Malezya\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli i\u015f kollar\u0131nda duydu\u011fu insan i\u015fg\u00fcc\u00fc ihtiyac\u0131 olu\u015fturuyor. Temizlik, restoran, tar\u0131m gibi sekt\u00f6rlerde ka\u00e7ak i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan bu kitleler, \u00f6rne\u011fin Banglade\u015f\u2019te i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumdan \u00e7ok daha iyi durumda yer al\u0131yorlar. BM y\u00fcksek komiserli\u011fi Malezya ofisince bu kitlenin g\u00f6rece az bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve di\u011ferlerinin ka\u00e7ak olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n, zamanla Myanmar\u2019daki veya Banglade\u015f\u2019teki baz\u0131 yak\u0131nlar\u0131n\u0131 Malezya\u2019ya getirtme \u00e7abalar\u0131, s\u00fcrece, insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n girmesine neden oluyor. <\/p>\n\n\n\n Ancak bu insanlar i\u00e7in ka\u00e7ak g\u00f6\u00e7 yollar\u0131 denizle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Bu noktada teknelerle Tayland\u2019a ula\u015fanlar kara yoluyla Malezya\u2019ya ge\u00e7meyi deniyorlar. Bu noktada, Tayland\u2019\u0131n \u00f6nemli bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesi oldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekiyor. Tayland\u2019\u0131n g\u00fcney b\u00f6lgelerinde, zaman zaman tar\u0131m pl\u00e2ntasyonlar\u0131ndaki depolarda saklanan Arakanl\u0131lar\u0131n bulunmas\u0131 bu s\u00fcrece dair a\u00e7\u0131k ipu\u00e7lar\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131rken, Tayland-Malezya s\u0131n\u0131r\u0131nda May\u0131s 2015\u2019te bulunan toplu mezar, bu insanlar\u0131n ne denli tehlikelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ortaya koymaktad\u0131r. S\u00f6z konusu toplu mezar\u0131n insanl\u0131k su\u00e7u oldu\u011fu a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ortadayken, G\u00fcneydo\u011fu Asya \u00dclkeleri Birli\u011fi (Association of Southeast Asian Nations-ASEAN) \u00fcyesi bu iki \u00fclke yani, Malezya ve Tayland taraf\u0131ndan konunun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulamam\u0131\u015f olmas\u0131, ya\u015fanan sorunun tekil bir \u00fclkenin \u00f6tesinde b\u00f6lgesel ve hatta k\u00fcresel bir sorun oldu\u011funun bir ba\u015fka kan\u0131t\u0131 olarak ortada durmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tayland\u2019da ka\u00e7ak olarak ya\u015fayan, ancak en kalabal\u0131k g\u00f6\u00e7men grubuna ev sahipli\u011fi yapan Malezya\u2019da yer alan Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlardan sadece g\u00f6rece s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da ki\u015fi, Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nce (United Nations High Commissioner-UNHCR) kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f durumdalar. Bu noktada, Malezya\u2019da baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcman sivil toplum kesimlerinin \u00e7abalar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, g\u00fcvenlikli i\u015f gibi temel insan\u00ee hizmet ve haklardan yararlanabildiklerini s\u00f6ylemek ise zor.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcresel Sorun<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da k\u0131saca dikkat \u00e7ekilen s\u00fcre\u00e7, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar sorununun i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f sorunlar yuma\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. Burada temel ve birincil sorumluluk, Myanmar merkezi h\u00fck\u00fcmeti ile bu h\u00fck\u00fcmetin \u00fcyesi oldu\u011fu uluslararas\u0131 kurulu\u015flardad\u0131r. Bununla birlikte ortada ya\u015fanan sorunun etnik soyk\u0131r\u0131ma varmas\u0131yla bir insanl\u0131k sorununa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne ku\u015fku bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bir ulus-devlet olarak Myanmar, \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde t\u00fcm etnik yap\u0131lar\u0131, \u00fclkenin birer vatanda\u015f\u0131 kabul etme konusunda son derece \u00e7ekimser davran\u0131yor. \u00dclkeyi y\u00f6neten Bamar etnik \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00e7ok \u00e7e\u015fitli etnik yap\u0131lar\u0131 ulus-devlete eklemlemede \u00f6nemli sorunlar ya\u015fayan Myanmar\u2019\u0131n tek ba\u015f\u0131na bu sorunun alt\u0131nda kalmayaca\u011f\u0131 ortadad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u00dclkenin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00f6zellikle de, kuzey ve do\u011fu s\u0131n\u0131r boylar\u0131ndaki di\u011fer etnik yap\u0131lar\u0131n 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n neredeyse ikinci yar\u0131s\u0131 boyunca merkezi y\u00f6netimle \u00e7at\u0131\u015fan ve anla\u015fmazl\u0131klara konu oldu\u011funu unutmamak gerekiyor. Bu noktada, bir ulus-devlet olarak Myanmar\u2019\u0131n sorumluluklar\u0131 yerine getirmedi\u011fini ortaya koyacak k\u00e2fi miktarda vakan\u0131n oldu\u011funa ku\u015fku yok. <\/p>\n\n\n\n Ancak, bu \u00fclkenin mensubu oldu\u011fu ba\u015fta ASEAN, Birle\u015fmi\u015f Milletler gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ve de insan haklar\u0131 konusunda d\u00fcnyada norm olu\u015fturma konusunda kendilerini tekil g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6ren Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin, bug\u00fcne kadar Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunda olumlu geli\u015fmeler sa\u011flanmas\u0131 hususunda belirleyicilikleri oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n Her ne kadar, 2010\u2019da reform amac\u0131yla yar\u0131-sivil y\u00f6netime ge\u00e7ilmesine kadar baz\u0131 \u00fclkelerin Myanmar\u2019a uygulad\u0131\u011f\u0131 ambargonun, bu \u00fclkedeki insan haklar\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ile etnik soyk\u0131r\u0131ma varan \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirecek bir etkiyi olu\u015fturamad\u0131\u011f\u0131 da ac\u0131 bir ger\u00e7ek olarak ortada.<\/p>\n\n\n\n Eriyen N\u00fcfus, Demografik Soyk\u0131r\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2012 y\u0131l\u0131nda Arakan Eyaleti ba\u015fkent Sittwe \u00e7evresi ile kuzey b\u00f6lgelerinde ba\u015flayan \u015fiddet olaylar\u0131, zaman i\u00e7erisinde birbiri ard\u0131na yenilenerek g\u00fcndeme gelmesi ve ya\u015fanan g\u00f6\u00e7ler nedeniyle bu eyalette ya\u015fam s\u00fcren Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131k birka\u00e7 y\u00fcz binle s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu tahmin ediliyor. <\/p>\n\n\n\n Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin 2014 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda etnik k\u00f6kenleri reddedilmeleri nedeniyle say\u0131lmayan bu kitlenin \u00fclkenin demografik yap\u0131s\u0131nda ne kadarl\u0131k bir y\u00fczdeye tekab\u00fcl etti\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Bununla birlikte, \u00f6zellikle 2017\u2019deki geli\u015fmeler nedeniyle say\u0131lar\u0131 yedi y\u00fcz bin civar\u0131nda oldu\u011fu s\u00f6ylenen ancak, ger\u00e7ekte \u00e7ok daha fazla olabilece\u011fi konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerin de oldu\u011fu geli\u015fmeler, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n art\u0131k \u00e7o\u011funlu\u011funun anavatanda de\u011fil, aksine kom\u015fu \u00fclke Banglade\u015f\u2019te oldu\u011funa i\u015faret ediyor. <\/p>\n\n\n\n Myanmar h\u00fck\u00fcmetinden ziyade uluslararas\u0131 kamuoyunun bu geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l tav\u0131r alaca\u011f\u0131 merak konusuydu. S\u00f6z konusu g\u00f6\u00e7menlerin Myanmar\u2019a geri g\u00f6nderilmesi konusunda Banglade\u015f ve Myanmar h\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen anla\u015fman\u0131n hayata ge\u00e7irilememi\u015f olmas\u0131 \u00f6zellikle iki \u00fclke ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumsuzlu\u011fu kadar bundan da \u00f6te, b\u00f6lgesel kriz y\u00f6netimindeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa i\u015faret etmektedir. <\/p>\n\n\n\n Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n anavatanlar\u0131 da olsa, Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin g\u00fcvenliklerini garanti etmedi\u011fi bir ortamda d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda isteksiz olduklar\u0131n\u0131 da vurgulamak gerekiyor. Aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin bu s\u00fcre\u00e7te sorumlulu\u011funun uluslararas\u0131 \u00e7evrelerce hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131 bir yana neredeyse unutulmaya y\u00fcz tutmas\u0131 ise uluslararas\u0131 kamuoyu vicdan\u0131nda ve uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fan konsensusa ayk\u0131r\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Siyasal \u00c7\u00f6z\u00fcm M\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 ve etnik soyk\u0131r\u0131m olarak adland\u0131r\u0131lan geli\u015fmelerin ulusal, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 a\u015famada ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Bu \u00fc\u00e7 a\u015faman\u0131n kendi i\u00e7erisinde kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kurumsal boyutlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, ASEAN, BM ilgili organlar\u0131n\u0131n ve OIC\u2019nin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte fayda var. <\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle bu toplumun i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 ve bir modern ulus-devlet olan Myanmar\u2019da merkezi idarenin siyasi tavr\u0131 ve bug\u00fcne kadarki uygulamalar\u0131 noktas\u0131ndad\u0131r. Bu durumda, o d\u00f6nemki ad\u0131yla Burma\u2019n\u0131n, 1948 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k s\u00fcreci ve sonras\u0131ndaki geli\u015fmeler bir yana, \u00f6zellikle 2012 y\u0131l\u0131ndan bu yana, konunun do\u011frudan muhatab\u0131 olan Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin aradan ge\u00e7en yar\u0131m y\u00fczy\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre zarf\u0131nda bu az\u0131nl\u0131k toplumuna hak etti\u011fi haklar\u0131 vermedi\u011fine tan\u0131k olunmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan, Myanmar\u2019\u0131n \u00fcyesi bulundu\u011fu b\u00f6lgesel birlik olan ASEAN nezdinde, ne Birle\u015fmi\u015f Milletlerin ilgili organlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ne de ad\u0131na \u0130slam \u00fclkeleri birli\u011fi denilen OIC b\u00fcnyesinde kar\u015f\u0131l\u0131k bulunabildi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Arakan sorununun b\u00f6ylesine \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc boyutlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda can al\u0131c\u0131 soru ise, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 siyasi olarak kimin temsil etti\u011fidir. Her ne kadar, \u00f6rne\u011fin Malezya\u2019da ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde var olan baz\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnse de bu yap\u0131lar\u0131n tekil varl\u0131klar\u0131 sadece i\u00e7inde bulunduklar\u0131 g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck gruplarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n 2012 y\u0131l\u0131ndaki geli\u015fmelerin ard\u0131ndan d\u00f6nemin OIC y\u00f6netimi taraf\u0131ndan, ABD\u2019de ya\u015fayan Arakan k\u00f6kenli bir profes\u00f6r\u00fcn siyasi temsiliyeti sa\u011flayacak bir yap\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na getirilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n ise, ne bu yap\u0131n\u0131n ne de bu ki\u015finin bug\u00fcne kadarki geli\u015fmelerde inisiyatif alabilmi\u015f olmas\u0131 giri\u015fimin ne denli at\u0131l kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. En az\u0131ndan bu giri\u015fimi iyi niyet olarak telakki etmek m\u00fcmk\u00fcnse de, Arakanl\u0131lar\u0131 temsil edece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ancak sahada Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7ilesine a\u015fina olmaktan uzak birini Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 temsil makam\u0131na ta\u015f\u0131mak, en hafif ifadesiyle, olsa olsa bu toplumu tan\u0131mamakla izah edilebilir.<\/p>\n\n\n\n Gelinen bu noktada, Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 toplumunu Myanmar h\u00fck\u00fcmeti, ASEAN, BM ve OIC nezdinde temsil kabiliyetinde olan ortak tan\u0131n\u0131rl\u0131\u011fa sahip bir siyasi lider kadrosunun bulunmamas\u0131 hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, sorunun bug\u00fcnlere kadar \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n ana nedenlerinden birisidir. <\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ulus-devletlerinin birbirleriyle ili\u015fkilerinde, teritoryal hak ve s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 konusunda tarihsel referanslar \u00f6nemli bir veri niteli\u011fi ta\u015f\u0131rken, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Bengal K\u00f6rfezi\u2019ne k\u0131y\u0131s\u0131 olan verimli topraklarda kurulmu\u015f, siyasi anlamda egemen bir \u0130slam beldesi olmas\u0131n\u0131 kimse dikkate alm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ya da yine g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00f6zellikle, 1989\u2019da yani Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ulus-devlet yap\u0131lanmalar\u0131 i\u00e7inde, etnik \u00e7o\u011funluk-etnik az\u0131nl\u0131k ba\u011flamlar\u0131n\u0131n kayda de\u011fer bir \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131na ve az\u0131nl\u0131kta olan kitlelerin temel insan haklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcnde de\u011ferlendirilmesiyle, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel kurumlar nezdinde tan\u0131n\u0131rl\u0131klar\u0131 konusundaki \u00e7abalar Arakanl\u0131lar i\u00e7in i\u015flemeyen ve i\u015fletilmeyen bir s\u00fcrece tekab\u00fcl ediyor. <\/p>\n\n\n\n Ad\u0131na \u0130slam karde\u015fli\u011fi denilen ve bu anlamda 1969 y\u0131l\u0131nda modern d\u00f6nemlerin din\u00ee ba\u011flam\u0131yla dikkat \u00e7eken sorunlar\u0131n\u0131n neredeyse kayna\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fcndeki Filistin\u2019in haklar\u0131n\u0131 korumak amac\u0131yla kurulan OIC\u2019nin, sahip oldu\u011fu yap\u0131sal birimlere ra\u011fmen, Arakanl\u0131lar konusunu ne b\u00fct\u00fcnc\u00fcl ne de bir \u00fclke \u00f6zelinde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturabilmeyi ba\u015farabilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Belki de tarihin bir tesad\u00fcf\u00fc olarak adland\u0131r\u0131labilecek \u015fekilde, birbirine eklemlenen bu s\u00fcre\u00e7ler \u00e7er\u00e7evesinde, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sorunlar\u0131na \u00e7are olunamamas\u0131, asl\u0131nda bu kitleye y\u00f6nelik var olmas\u0131 gereken insanl\u0131k sorumlulu\u011funun ne denli b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu ortaya koyuyor. <\/p>\n\n\n\n 2010 y\u0131l\u0131nda Myanmar\u2019da yap\u0131lan genel se\u00e7imler sonras\u0131nda yar\u0131 demokratik bir rejime ge\u00e7i\u015fle birlikte, Arakanl\u0131lar da i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli etnik yap\u0131larla var olan hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmalar boyutunda s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bir inisiyatifin geli\u015ftirilebilece\u011fi konu\u015fuluyordu. O d\u00f6nem itibar\u0131yla, Su \u00c7i\u2019nin (Syu Kii) ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu ve genel se\u00e7imleri protesto eden \u00fclkenin pop\u00fcler siyasi hareketi Ulusal Demokrasi Birli\u011fi (NLD) 2015 y\u0131l\u0131ndaki se\u00e7imleri kazanmas\u0131na ra\u011fmen, Arakanl\u0131lar\u0131n durumunda bir iyile\u015fmeden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Su \u00c7i\u2019nin Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde bir demokrasi prensesi olarak lanse edilmesi bir nebze de olsa b\u00f6lge toplumlar\u0131nda heyecana neden olsa da, Myanmar\u2019da siyasi egemenli\u011fin sivillere ge\u00e7mesi ya da demokratikle\u015fmenin kurumsalla\u015fmas\u0131 gibi bir s\u00fcrece yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Aksine, sivil g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bir iktidar yap\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00fclkede karar mekanizmalar\u0131n\u0131n ordunun elinde olmas\u0131, Su \u00c7i\u2019den beklentileri bo\u015fa \u00e7\u0131kartmakla kalmad\u0131. Ayn\u0131 zamanda s\u00f6z konusu demokrasi prensesi, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunda merkezdeki ordu-militan Budist gruplar\u0131n gizli\/a\u00e7\u0131k destek\u00e7isi bir konumda olmakla sahip oldu\u011fu demokrasi savunucusu unvan\u0131n\u0131 da hak etmedi\u011fini bizatihi kendisi kan\u0131tlam\u0131\u015f oldu. <\/p>\n\n\n\n Myanmar \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki Kas\u0131m ay\u0131nda genel se\u00e7imlere haz\u0131rlan\u0131rken, g\u00f6zler bir kez daha Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 sorununa \u00e7evrilecektir. Ancak bu halk, ne Arakan Eyaleti\u2019nde ya\u015fayan \u00e7ok az say\u0131daki mensubu ne Banglade\u015f\u2019teki y\u00fczbinlerce ne de Malezya\u2019daki on binlerce g\u00f6\u00e7men kitlesiyle bu se\u00e7im s\u00fcrecinde yer almayacak. Arakanl\u0131lar\u0131n hi\u00e7 ku\u015fku yok ki tek umudu, uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n kontrol\u00fcnde kendi anavatanlar\u0131nda huzurlu bir ya\u015fam s\u00fcrmektir.<\/p>\n\n\n\n Not: Bu yaz\u0131, Feyz Dergisi’nin 2022 y\u0131l\u0131nda benimle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u00fclakat metnidir.<\/p>\n\n\n\n