Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya co\u011frafyas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlara y\u00f6nelik bask\u0131lar\u0131n bir \u00f6rne\u011fini \u00c7in devletinin Uygurlara y\u00f6nelik uygulamalar\u0131 olu\u015fturuyor. Burada Uygur \u00f6zerk b\u00f6lgesi ile \u00c7in merkezi y\u00f6netim aras\u0131nda ya\u015fananlara ve de Uygurlar\u0131n k\u0131smen de olsa g\u00f6\u00e7 yolu olarak bilinen G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019daki konumuna k\u0131smen de\u011finece\u011fim. Ancak \u00f6ncelikle, \u00c7in\u2019in az\u0131nl\u0131klarla ilgili yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki de\u011fi\u015fime \u0131\u015f\u0131k tutaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek ge\u00e7mi\u015fe referansta fayda var.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in uzun tarihinde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli az\u0131nl\u0131klar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kadar, d\u00f6nem d\u00f6nem \u00c7in hanedanl\u0131klar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak Do\u011fu-G\u00fcneydo\u011fu Asya ve Hint Okyanusu\u2019nun bat\u0131s\u0131na de\u011fin uzanan topraklara bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ama\u00e7larla etkile\u015fimlere \u00f6n ayak oldu\u011fu biliniyor. Ge\u00e7mi\u015fteki bu ili\u015fkinin Bat\u0131l\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecilik tarihinin ba\u015flamas\u0131ndan \u00f6ncesine rastlad\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, temelde \u00c7in hanedanl\u0131klar\u0131n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 politikalar g\u00fctmediklerini ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn. Bununla birlikte, 19. y\u00fczy\u0131l sonu 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lmalara sahne olan d\u00fcnya siyasetinde \u00c7in de kendi i\u00e7inde \u00f6nemli devinimlere konu oldu. Son d\u00f6neme gelindi\u011findeyse, Milliyet\u00e7i \u00c7in-Kom\u00fcnist \u00c7in ayr\u0131\u015fmas\u0131nda 1949 y\u0131l\u0131nda belirginlik kazanan m\u00fccadelede kazanan\u0131n ikincisinin olmas\u0131, \u00fclkenin ve bu toplumsal yap\u0131n\u0131n bug\u00fcne kadar ad\u0131na az\u0131nl\u0131klar denilen politikalar\u0131n\u0131n da farkl\u0131 bir ba\u011flamda tasar\u0131mlanmas\u0131na neden oldu. Bu noktada, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi\u2019nin (SSCB)\u2019nin az\u0131nl\u0131klarla ilgili politikalar\u0131n\u0131n dev\u015firilmesi, \u00c7in gibi bu anlamda \u00f6zel bir tarihi sahip olan bir \u00fclkede az\u0131nl\u0131klar\u0131n ayr\u0131\u015ft\u0131rmalara konu olmalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan olarak da bilinen Sincan-Uygur \u00d6zerk Y\u00f6netim \u00e7evresinde neler olup bitti\u011fi kadar, s\u00fcrecin ba\u015fat akt\u00f6r\u00fc konumundaki \u00c7in y\u00f6netiminin y\u00f6nelimine k\u0131saca bakmakta fayda var. \u00c7in\u2019in kuzey-bat\u0131s\u0131nda Uygurlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u2018Sincan-Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019 co\u011frafyan\u0131n tarihsel derinli\u011finde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ba\u015fat bir olgu oldu\u011fu kadar, \u00c7in hanedanl\u0131klar\u0131 ve \u00f6zellikle de 20. y\u00fczy\u0131lda \u00c7in\u2019deki siyasi yap\u0131lanma o denli \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n temsilcisi olarak g\u00fcndeme gelir. Bununla birlikte, Uygurlar\u0131n kahir ekseriyetinin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131ndan m\u00fctevellik kom\u00fcnist \u00c7in\u2019in bask\u0131s\u0131na maruz kalmas\u0131yla, \u00c7in k\u00f6kenli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6rece rahat bir konumda varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri aras\u0131nda da bir \u00e7eli\u015fki yok asl\u0131nda. \u00dclkenin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde ya\u015fam s\u00fcren \u00c7inli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n i\u00e7inde bulunduklar\u0131 dini-sosyo-k\u00fclt\u00fcrel atmosfer ile Uygurlar\u0131n teneff\u00fcs etmek istedikleri atmosfer birbirinden tamamen ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu noktada, \u00f6rne\u011fin, din, k\u0131l\u0131k-k\u0131yafat, gelenek-g\u00f6renekler, e\u011fitim ve dil gibi alanlara kar\u015f\u0131l\u0131k gelecek zorunluluklar \u00c7inli M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in g\u00f6rece daha az bask\u0131 unsuru olarak de\u011ferlendirilebilir. Uygurlar\u0131n geleneklerine ve dini inan\u00e7lar\u0131na ba\u011fl\u0131 bir toplum oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yukar\u0131da zikredilen alanlardaki bask\u0131lar\u0131n onlar i\u00e7in dayan\u0131lmaz boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Bu noktada \u00c7in\u2019in ne istedi\u011fi kadar, Uygurlar\u0131n da ne t\u00fcr beklentiler i\u00e7inde olduklar\u0131 da \u00f6nem arz ediyor. Bu ba\u011flamda, \u00c7in k\u00f6kenli M\u00fcsl\u00fcmanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakacak olursak, herhangi bir dini-toplumsal talepten bahsedilebilir mi? Yoksa \u00c7in y\u00f6netiminin konu\u015fland\u0131rmas\u0131na tabi olmu\u015f bir toplumsal yap\u0131dan m\u0131 ibarettir sorular\u0131n\u0131 da g\u00fcndeme getirebiliriz. Ancak Uygurlar nezdinde, din ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\/ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k birbirinden ayr\u0131\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan iki entitedir. Bu \u00e7er\u00e7evede, ad\u0131na Hui M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 olarak da an\u0131lan \u2018Han k\u00f6kenli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tabi oldu\u011fu yasalar ile aralar\u0131nda Uygurlar\u0131n da bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli etnik yap\u0131lara mahsus \u2018yasalar\u2019\u0131n \u00e7er\u00e7evesindeki temel farkl\u0131la\u015fma, her iki grubun M\u00fcsl\u00fcman olmakla birlikte \u00c7in merkezi y\u00f6netimince farkl\u0131 bir de\u011ferlendirmeye tabi tutulmas\u0131na neden oluyor. Tabii, \u2018etnik temelli\u2019 bu yakla\u015f\u0131m kadar, \u0130slamiyeti alg\u0131 ve ya\u015fama bi\u00e7imleri ile tarihsel perspektifin de g\u00f6zden \u0131rak tutulmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u00c7in i\u00e7erisinde bunlar olurken, di\u011fer az\u0131nl\u0131k M\u00fcsl\u00fcmanlar konusu kadar Uygur meselesinin de b\u00f6lge \u00fclkelerinde, \u00f6zellikle de halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olan \u00fclkeler ba\u011flam\u0131nda ne denli dikkatle izlendi\u011fi ve politikalar ge\u00e7irilebildi\u011fi ku\u015fkulu. B\u00f6ylesi bir \u00e7eli\u015fkiye ra\u011fmen, zul\u00fcmle y\u00fcz y\u00fcze kalan Uygurlar\u0131n g\u00f6\u00e7 g\u00fczerg\u00e2h\u0131nda, \u00f6rne\u011fin Malezya g\u00f6rece \u00f6nemli bir rol oynuyor. Bu \u00fclkeye \u00e7al\u0131\u015fmak veya \u00f6\u011frenim g\u00f6rmek \u00fczere gelen binlerce Uygur\u2019un varl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu biliniyor. Bunlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn hedefi ise \u00f6nemli Uygur diasporas\u0131na ev sahipli\u011fi yapan Avustralya, Kanada, ABD ve T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7ebilmek. Bu g\u00f6\u00e7men ak\u0131\u015f\u0131na ra\u011fmen, Malezya ve Endonezya devlet makamlar\u0131ndan \u00c7in nezdinde konuyla ilgili ciddi bir giri\u015fimde bulunduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. D\u00f6nem d\u00f6nem ya\u015fanan bask\u0131lar Uygurlar\u0131 yasal ve yasal olmayan yollardan Malezya\u2019ya g\u00f6\u00e7e zorlarken, bu \u00fclkenin yasalar\u0131n\u0131 hen\u00fcz tan\u0131mam\u0131\u015f olmas\u0131 kadar, \u00c7in\u2019le olan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ticari ve ekonomik ili\u015fkileri \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 bu M\u00fcsl\u00fcman kitleyi temsil edebilme makam\u0131na ta\u015f\u0131yam\u0131yor. Halk\u0131n\u0131n kahir ekseriyeti M\u00fcsl\u00fcman olan bu \u00fclkelerde halk\u0131n tepkisinden gayri bir giri\u015fim ve te\u015febb\u00fcs\u00fcn izine rastlanm\u0131yor. Uygurlara y\u00f6nelik a\u011f\u0131r bask\u0131lar g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flay\u0131nca kimi M\u00fcsl\u00fcman gruplar \u00c7in mallar\u0131na boykot gibi bir se\u00e7ene\u011fi g\u00fcndeme ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015fsa da, asl\u0131nda t\u00fcm b\u00f6lge h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00c7in\u2019le olan ekonomik ili\u015fkilerinin boyutu kar\u015f\u0131s\u0131nda bunun pek de pratikte bir de\u011feri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bir s\u00f6ylem olarak da bir s\u00fcre sonra etkisini yitiriyor.<\/p>\n
Dikkat \u00e7ekilmesi gereken bir di\u011fer husus \u00fclkedeki az\u0131nl\u0131klar meselesidir. \u00c7in\u2019de az\u0131nl\u0131klar yasas\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, aralar\u0131nda dini pratiklerin yerine getirilmesi, pasaport edinimi ve dola\u015f\u0131m hakk\u0131 gibi kayda de\u011fer birtak\u0131m haklar\u0131n ka\u011f\u0131t \u00fczerinde de olsa verildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kald\u0131 ki, Uygurlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyan\u0131n \u201cSincan b\u00f6lgesi \u00f6zerk y\u00f6netimi\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131 hi\u00e7 ku\u015fkusuz ki etnik yap\u0131ya kimi haklar\u0131n\/ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n verildi\u011fini akla getirir. Ancak uygulamada, merkezi h\u00fck\u00fcmet ve bunun \u00e7evredeki \u00f6zellikle de b\u00fcrokrasideki uzant\u0131lar\u0131 Uygurlara bu haklar\u0131n\u0131 bah\u015fetmeye bir t\u00fcrl\u00fc yana\u015fmamas\u0131 ortada bir yasal\/kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fcn pratikte bir kar\u015f\u0131l\u0131k bulmak bir yana, yerini bir t\u00fcr korsan y\u00f6netime b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na dair ciddi i\u015faretler var. Bunun pratikteki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ysa Bat\u0131yla \u00f6zellikle de ABD ile payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ender g\u00f6r\u00fclen bir ortakl\u0131\u011fa i\u015faret eder. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck \u2018eyalet\u2019 y\u00f6netiminin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yerel yasalarla Uygur halk\u0131n\u0131n g\u00fcndelik toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131 prangalar alt\u0131na alma konusunda olduk\u00e7a da \u2018mahir\u2019 davran\u0131yor.\u00a0 Tam da bu noktada, \u00c7in y\u00f6netiminin t\u0131pk\u0131 Do\u011fu ve G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki Adalar sorununda izledi\u011fi tezat i\u00e7eren politikalar\u0131n benzerini az\u0131nl\u0131klar ve de Uygur sorununda da g\u00fcndeme geliyor. Resmi \u00e7evrelerden ortak \u00e7aba sergilenmesi y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7\u0131k\u0131\u015flara kar\u015f\u0131l\u0131k pratikte otorite makam\u0131ndaki birimler, kural ve i\u015fbirliklerin\u0131 tan\u0131mayacak icraatlara imza at\u0131yorlar. Burada \u00c7in devlet nizam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Han etnik \u00e7o\u011funlu\u011funun temsilcisi makam\u0131ndaki \u00c7in y\u00f6netiminin akl\u0131n\u0131n tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nokta, az\u0131nl\u0131klara verilecek haklar\u0131n \u00fclkede ba\u015fat siyasi otoriteyi sarsaca\u011f\u0131 endi\u015fesi veya korkusudur. Bunun i\u00e7indir ki, yerel otoritelerin nizamat verdi\u011fi eyalet kanunlar\u0131, merkezi h\u00fck\u00fcmet anayasas\u0131 ile \u00e7eli\u015fse de, yerel ve merkez y\u00f6netim ayn\u0131 hedefte, yani \u00c7in kom\u00fcnist siyasi sisteminin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tesisde birle\u015fiyor. T\u00fcm bu temeller \u00e7er\u00e7evesinde, 1990\u2019larda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k veya ger\u00e7ek bir otonom y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba m\u00fccadele veren Uygurlar\u0131n, 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan bu yana \u00c7in y\u00f6netiminin d\u00f6nemin \u201cter\u00f6rizmle sava\u015f\u201d ve k\u00fcresel \u0130slamifobi y\u00f6nelimini \u00e7ok iyi manip\u00fcle ederek Uygur hareketini uluslararas\u0131 arenaya \u2018ter\u00f6rist\u2019 bir olu\u015fum olarak g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bunda da kayda de\u011fer bir ba\u015far\u0131 kaydetti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Uygur gibi uzun bir ge\u00e7mi\u015fe uzanan siyasi, toplumsal ve dini yap\u0131s\u0131n\u0131n bug\u00fcnlerde neyi talep etti\u011fi aras\u0131nda bir ili\u015fki kurulmas\u0131 zorunludur. Din-gelenek ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki g\u00fcce kar\u015f\u0131l\u0131k, kimi kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm kimi uzmanlar\u0131n dile getirdi\u011fi \u00fczere Uygurlar aras\u0131nda ciddi bir siyasi birlikten bahsedebilmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k halinin var olan m\u00fccadele ruhuna i\u00e7erden zarar verdi\u011fi de ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Siyasi m\u00fccadele ruhunun devam\u0131 ile mevcut bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcndelik ya\u015fam se\u00e7enekleri aras\u0131nda kalan kitleler ise mevcut imkanlarla var olabilmenin hesab\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Uygurlar i\u00e7in b\u00f6lgedeki \u00c7in yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan ve de ekonomik kazan\u0131mdan istifade edebilmenin yolu ne ise, ona do\u011fru a\u00e7\u0131lan bir kulvar da mevcut. Bu foto\u011fraf\u0131 birazda \u015fekillendirme ad\u0131na Sincan b\u00f6lgesinde Uygurlar\u0131n \u00fc\u00e7 genel tabakaya ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz: \u0130lki \u00c7in kom\u00fcnist partisine eklemlenerek ekonomik vars\u0131ll\u0131ktan pay alan elit; ge\u00e7mi\u015ften tevar\u00fcs eden birikimleri bug\u00fcnlere ta\u015f\u0131yan m\u00fccadeleci gruplar ve bu iki grup ile \u00c7in y\u00f6netimi aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f geni\u015f kesimler.<\/p>\n
\u00c7in y\u00f6netiminin Uygur b\u00f6lgesindeki toplumsal huzursuzlu\u011fu gidermeye y\u00f6nelik ad\u0131m atmas\u0131na mani olan ge\u00e7mi\u015ften tevar\u00fcs etti\u011fi ideolojiktak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck rol\u00fc var. Bu tak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelme y\u00f6n\u00fcnde bir gayret sergilemesi bir yana, b\u00f6lgedeki mevcut durumu manip\u00fcle etme konusunda ABD\u2019yle ayn\u0131 safta yer almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde, \u00f6rne\u011fin el-kaide olgusuna ba\u011flanmas\u0131 k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olma mahiyetindeki devlet ciddiyetiyle ba\u011fda\u015facak bir durum olarak da g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. \u00c7in\u2019in 1980\u2019lerde ba\u015flayan liberalle\u015fme a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131, siyasal ideolojisini ayr\u0131\u015ft\u0131rarak bir geli\u015fme g\u00f6sterirken, bu \u00e7aba Bat\u0131l\u0131 kapilatist g\u00fc\u00e7lerce alk\u0131\u015flanacak bir geli\u015fme olarak kabullenildi. Piyasa a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ard\u0131ndan siyasi \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri getirece\u011fi s\u00f6ylemi ise bug\u00fcne kadar \u00c7in \u00f6zelinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015f de\u011fil. Tam da bu noktada, 1990\u2019larda \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Genel Sekreterli\u011fi\u2019ne getirilen Wang Lequan \u00f6zellikle Sincan b\u00f6lgesinde uygulamaya koydu\u011fu s\u0131k\u0131y\u00f6netim yasalar\u0131yla bir anlamda, geli\u015fmekte olan liberal ekonominin siyasi a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc alma konusunda \u2018\u00f6nleyici tedbiri\u2019 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu. Merkezin Sincan Eyaleti\u2019ne dair bilinci siyasi tercihleri ve uygulamalar\u0131 kadar, bu b\u00f6lgenin \u00c7in\u2019in Bat\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131nda olu\u015fun, kimi benzeri \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi benzeri s\u0131n\u0131r sorunlar\u0131, suistimaller, hukuksuzluk eyalet y\u00f6netimi \u00e7evrelerinin \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinde egemen oldu\u011funu da hesaba katmak gerekir.<\/p>\n
\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti, 1980\u2019lerde ba\u015flayan ekonomik kalk\u0131nmas\u0131na paralel olarak Sincan b\u00f6lgesine \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar yaparak \u2018ayr\u0131mc\u0131l\u0131k\u2019 yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etse de, bu politika Uygur halk\u0131 nezdinde b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kabule \u015fayan bir geli\u015fme olarak de\u011ferlendirilmemektedir. Kald\u0131 ki, b\u00f6lgenin kalk\u0131nma politikalar\u0131ndan azami \u00f6l\u00e7\u00fcde istifade etmesine paralel olarak son d\u00f6nemde b\u00f6lgenin demografik ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye matuf bir t\u00fcr zorunlu i\u00e7 g\u00f6\u00e7 de ya\u015fan\u0131yor. Bu g\u00f6\u00e7\u00fcn ne anlama geldi\u011fini ortaya koyma ad\u0131na baz\u0131 istatistiki verilere dikkat \u00e7ekmekte fayda var. Bir Uygur lideriyle yapt\u0131\u011f\u0131m m\u00fcl\u00e2katta aktard\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6re, Sincan b\u00f6lgesinde 1949 y\u0131l\u0131nda Han g\u00f6\u00e7men n\u00fcfusu %3.5-4\u2019ler civar\u0131ndayken, bug\u00fcn bu say\u0131 %50\u2019lere ula\u015fm\u0131\u015f durumda. Bu lider, g\u00f6\u00e7\u00fcn sadece tek tarafl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7in y\u00f6netiminin Uygur gen\u00e7lerini \u00fclkenin ba\u015fka b\u00f6lgelerine gitmeye zorlayarak Uygur n\u00fcfusunu ciddi anlamda k\u0131rmakta ve k\u00fclt\u00fcrel dezorfarmasyona tabi tutmakta. Bu ba\u011flamda, Sincan b\u00f6lgesine yap\u0131lan t\u00fcm kalk\u0131nmac\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n beraberinde getirdi\u011fi i\u015f g\u00fcc\u00fc istihdam\u0131na s\u0131ra geldi\u011finde \u015firketlerin belirledi\u011fi \u015fartlar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u2018Han etnik yap\u0131s\u0131na mensubiyet\u2019 dikkat \u00e7ekiyor. Bu durumda, \u00c7in y\u00f6netimi, defaatla, b\u00f6lgenin kalk\u0131nmas\u0131na vurgu yapsa da, uygulamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu durum, Uygurlara az\u0131nl\u0131k b\u00f6lgesinde ya\u015famalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla verilen bir tak\u0131m haklar\u0131n bir ba\u015fka ba\u011flamda ellerinden al\u0131nmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlama oturmuyor.<\/p>\n
<\/p>\n
Sincan b\u00f6lgesinde Uygurlar var oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e m\u00fcdacele s\u00fcrece\u011fi kesin. Ancak bu m\u00fccadelenin hangi boyuta evrilece\u011fine ise Uygurlar\u0131n kendileri karar verecek. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir liderlik etraf\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca haklar\u0131 elde etmeleri m\u00fcmk\u00fcnse de, bu m\u00fccadelenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u015feklinde vuku bulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. M\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00c7in devleti nezdinde Sincan\u2019\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 demek ard\u0131ndan Tibet\u2019in, zaten istim \u00fcst\u00fcndeki Tayvan\u2019\u0131n da elden gitmesi i\u00e7ten bile de\u011fil. \u00d6zerk ad\u0131 verilen bu co\u011frafyalar\u0131n \u00c7in teritorisindeki b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7in y\u00f6netiminin bu tehlikeli gidi\u015fe imkan tan\u0131mayaca\u011f\u0131 kesin. Ancak \u00c7in, az\u0131nl\u0131klar konusunda \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 da daha ne kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp s\u00fcrd\u00fcrmeyece\u011fine karar vermelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya co\u011frafyas\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlara y\u00f6nelik bask\u0131lar\u0131n bir \u00f6rne\u011fini \u00c7in devletinin Uygurlara y\u00f6nelik uygulamalar\u0131 olu\u015fturuyor. Burada Uygur \u00f6zerk b\u00f6lgesi ile \u00c7in merkezi y\u00f6netim aras\u0131nda ya\u015fananlara ve de Uygurlar\u0131n k\u0131smen de olsa g\u00f6\u00e7 yolu olarak bilinen G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019daki konumuna k\u0131smen de\u011finece\u011fim. Ancak \u00f6ncelikle, \u00c7in\u2019in az\u0131nl\u0131klarla ilgili yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki de\u011fi\u015fime \u0131\u015f\u0131k tutaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek ge\u00e7mi\u015fe referansta fayda var. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":539,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,6],"tags":[],"class_list":["post-537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cin","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=537"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":538,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/537\/revisions\/538"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}