{"id":5327,"date":"2024-07-15T14:20:16","date_gmt":"2024-07-15T14:20:16","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=5327"},"modified":"2024-07-15T14:20:17","modified_gmt":"2024-07-15T14:20:17","slug":"darbeler-ve-antropolojik-benzerlikler-coups-de-etats-and-anthropological-similarities","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/darbeler-ve-antropolojik-benzerlikler-coups-de-etats-and-anthropological-similarities\/","title":{"rendered":"Darbeler ve antropolojik benzerlikler \/ Coups de etats and anthropological similarities"},"content":{"rendered":"\n

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            15.07.2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toplum haf\u0131zas\u0131nda, g\u00f6rece yeni bir hadisenin -bir kez daha, yenilenmesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z bug\u00fcn…<\/p>\n\n\n\n

15 Temmuz\u2019u nas\u0131l anlamak gerekti\u011fi, olan biteni ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ordu unsurlar\u0131yla yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir te\u015febb\u00fcs, me\u015fru bir h\u00fck\u00fcmeti alt etme vb. bir giri\u015fim olarak g\u00f6r\u00fcp ge\u00e7i\u015ftirmek mi yoksa, bu hadise ile tarihde, benzerleri aras\u0131nda bir t\u00fcr devaml\u0131l\u0131k ile bu devaml\u0131l\u0131\u011fa neden olan tarihsizlik ve haf\u0131zas\u0131zl\u0131k \u00fczerinde mi durmak gerekir?<\/p>\n\n\n\n

Haf\u0131za vurgusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toplumlar i\u00e7in, tarihi haf\u0131zan\u0131n \u00f6nemine ku\u015fku yok…<\/p>\n\n\n\n

Tarih boyunca toplumlar\u0131n var olmas\u0131 ve geli\u015fiminde b\u00f6ylesine g\u00fc\u00e7l\u00fc haf\u0131zan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu iken, benzer \u015fekilde, ancak z\u0131dd\u0131 bir istikamette g\u00fc\u00e7l\u00fc bir haf\u0131zaya sahip olamaman\u0131n toplumlara nelere mal oldu\u011funu yine bize taih g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk tarihinin diyelim ki, -klasik bir yakla\u015f\u0131mla-, son bin y\u0131ll\u0131k s\u00fcreci dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Sel\u00e7uklular b\u00f6l\u00fcm\u00fc bir yana, Osmanl\u0131lar d\u00f6neminin daha ortalar\u0131na varmadan g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flayan ve belki de, abart\u0131l\u0131 bir ifade kabul edilse de, bug\u00fcnlere kadar uzanan \u00f6nemli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere ve de\u011fi\u015fimlere tan\u0131k olunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve de\u011fi\u015fimlerin temel akt\u00f6rlerini ise ellerine g\u00fc\u00e7 temerk\u00fcz etmi\u015f ordulu -bizatihi kendileri ordu olmakla veya ordu destekli sivilimsi yap\u0131lar, bunlar\u0131n lider ve di\u011fer takip\u00e7i kadrolar\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u015eayet on y\u0131l\u0131 dolmam\u0131\u015f bir geli\u015fmeyi b\u00f6ylesine uzun d\u00f6nemli bir tarihsel ge\u00e7mi\u015fe yayarak anlamak gerekiyorsa, kar\u015f\u0131m\u0131za sadece tarihi vak\u0131lar ve bu vak\u0131alara \u00f6r\u00fcnt\u00fcleyen benzer hasletlere sahip bireyleri ve gruplar\u0131 m\u0131 anlamak gerekir?<\/p>\n\n\n\n

Ve b\u00f6yle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, acaba tarihin \u00f6tesinde ve d\u0131\u015f\u0131nda antropolojik karakteristikler \u00fczerinde durmak gerekmez mi?<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve de\u011fi\u015fimlerin kendinde mi, d\u0131\u015f fakt\u00f6rlerden mi, i\u00e7 fakt\u00f6rlerden mi, ya da d\u0131\u015f\/\u00f6teki toplumlara y\u00f6nelik analitik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n eksikli\u011finden mi, i\u00e7 geli\u015fmelerden ders al\u0131namamas\u0131ndan m\u0131, kaynakland\u0131\u011f\u0131 gibi bir dizi soruyu ayn\u0131 anda s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Analitik yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, 15 Temmuz 2016\u2019n\u0131n ac\u0131l\u0131 hat\u0131ras\u0131na bir kez daha dikkate \u00e7ekilirken, bu geli\u015fmeye yol a\u00e7an toplumsal ve siyasal olgulara, de\u011fi\u015fimlere, y\u00f6nelimelere dair analitik ve geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli ele al\u0131\u015flar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015flerin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ayn\u0131 anda ele almak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00f6ylemin y\u00f6n\u00fcn\u00fcn biraz de\u011fi\u015ftirerek, \u201cacaba darbeye tevess\u00fcle sevk eden nedir?\u201d sorusunu sormak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Son darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc olgusunu, modern d\u00f6nem siyasal rejimler i\u00e7erisinde \u00fcreyen, \u00fcretilen tabiri caizse, siyaset rant\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7 ve zorba bir y\u00f6ntemle ele ge\u00e7irilmesi kadar, tarihin erken d\u00f6nemlerinden itibaren kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan dini i\u00e7erikle ayaklanmac\u0131 e\u011filimlerin bir t\u00fcr tekrar\u0131 olarak g\u00f6rmek te m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Burada bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lacak olursa, 1997 g\u00fc\u00e7l\u00fc muht\u0131ras\u0131na \u2018postmodern darbe\u2019 ad\u0131 verilirken, 2016 darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fc nas\u0131l a\u00e7\u0131klamak gerekti\u011fi konusunda kafalar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez mi?<\/p>\n\n\n\n

Bunun nedenini, belki ilkini, devlet i\u00e7erisinde yap\u0131sall\u0131\u011f\u0131 kesin olan bir kurum taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ile, ikincisine y\u00f6nelik anlama \u00e7abas\u0131ndaki zorlukta g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Devleti ele ge\u00e7irme kutsall\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu son iki geli\u015fmeyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 te\u015fvik anlam\u0131nda bir di\u011fer soru, \u201cDevleti ele ge\u00e7irme\u2019 sendromunda bu iki darbe\/giri\u015fimleri ne t\u00fcr benzerlikler ta\u015f\u0131yor?\u201d  <\/p>\n\n\n\n

Tam da bu noktada, \u2018devlet\u2019 olgusu s\u00f6z konusu oldu\u011funda, yukar\u0131da de\u011findi\u011fim Osmanl\u0131 d\u00f6nemi geli\u015fmeleri hat\u0131rlamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Devlet olgusu sadece kavramsal olarak de\u011fil, bir anlamda, fiili ve fiziki olarak da, kutsal bir yap\u0131 kabul edilirken, bu kutsal yap\u0131ya egemen olman\u0131n da, bir t\u00fcr kutsall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu kutsall\u0131\u011f\u0131 elde etmenin -me\u015fru y\u00f6ntemlerle olup olmad\u0131\u011f\u0131 bir yana-, temel bir hedef olarak g\u00fcndeme geldi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.   <\/p>\n\n\n\n

S\u00f6z konusu bu kutsall\u0131k modern ve sek\u00fcler formuyla ortaya \u00e7\u0131kabildi\u011fi gibi, geleneksel ve dini ba\u011flam\u0131yla da g\u00fcndeme gelebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu birbirine z\u0131d gibi g\u00f6z\u00fcken ancak, hedefler ve yap\u0131la\u015fmalar noktas\u0131nda benzerlik, ayn\u0131 zamanda sek\u00fcler anlamda \u2018kurtar\u0131c\u0131l\u0131k\u2019 ile geleneksel ve dini anlamda \u2018mehdicilik\u2019in birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, ulus-devlet -olumluluklar\u0131 kadar- olumsuzluklar\u0131 i\u00e7erisinde giderek daha \u00e7ok dikkat \u00e7eken kat\u0131 determinist devlet\u00e7ilik ile bunun, yine kat\u0131 ve determinist liderlik profillerinde kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011funu unutmamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Antropolojik zemin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Temelde bir yandan, antropolojik \u00f6zellik \u00f6te yandan, siyasal, dini ideolojik nitelik bu yap\u0131lar\u0131 birbirlerine yakla\u015ft\u0131r\u0131rken, bu yap\u0131lar\u0131 izleyenler i\u00e7in, ortada ciddi anlamda sorgulanmay\u0131 gerektiren bir durumun oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n\n\n\n

Bu da, devletin ele ge\u00e7irilebilecek bir yap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bireylerin ve toplumlar\u0131n payla\u015f\u0131m evreninin temelini olu\u015fturmas\u0131yla ortak bir zemin te\u015fkil etti\u011fini yeniden ortaya koymak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bunu sivil ve entellekt\u00fcel bir g\u00f6rev addedecek isek, bunun kolay olmad\u0131\u011f\u0131 da bir o kadar a\u015fik\u00e2rd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu tutum, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir sorgulamay\u0131 gerektirirken bu sorgulamadan modern devlet alg\u0131s\u0131 ve olgusu ile geleneksel, dini ba\u011flamda devlete bi\u00e7ilen rol ve \u00f6neme dair bir b\u00fct\u00fcnsellik te\u015fkil etti\u011fini s\u00f6ylemekte fayda var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            15.07.2024 Toplum haf\u0131zas\u0131nda, g\u00f6rece yeni bir hadisenin -bir kez daha, yenilenmesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z bug\u00fcn… 15 Temmuz\u2019u nas\u0131l anlamak gerekti\u011fi, olan biteni ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ordu unsurlar\u0131yla yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir te\u015febb\u00fcs, me\u015fru bir h\u00fck\u00fcmeti alt etme vb. bir giri\u015fim olarak g\u00f6r\u00fcp ge\u00e7i\u015ftirmek mi yoksa, bu hadise ile tarihde, benzerleri aras\u0131nda bir t\u00fcr devaml\u0131l\u0131k ile bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-5327","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5327"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5329,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5327\/revisions\/5329"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}