G\u00fcney \u00c7in Denizi hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar k\u00fcresel m\u00fcdahaleye konu oluyor. D\u00fcne kadar \u00c7in\u2019in s\u00f6z konusu denizdeki kayal\u0131klar ve \u00e7evresiyle ilgili teritoryal hak iddialar\u0131 g\u00fcndemde yer i\u015fgal ediyordu. \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti bir sonraki a\u015famada bu iddias\u0131n\u0131 peki\u015ftirme ve herkese kan\u0131tlamak istercesine kayal\u0131klar \u00fczerine suni adalar in\u015fa etmeye giri\u015fti ki, bu b\u00f6lge g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yedi k\u00fc\u00e7\u00fck adadan olu\u015fan Spartly Adalar\u0131 olarak tan\u0131n\u0131yor.<\/p>\n
Bug\u00fcn ise, s\u00f6z konusu kayal\u0131klar birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7erisinde suni adalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek, bir anlamda \u00c7in\u2019in teritoryal hak iddialar\u0131n\u0131n somutla\u015fm\u0131\u015f hali oldu. \u00c7in y\u00f6netimi, kayal\u0131klar\u0131 adalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmedeki alt yap\u0131 kabiliyeti ve teknolojik geli\u015fmi\u015fli\u011finin bir g\u00f6stergesi olarak neler yapabilece\u011fini ortaya koyarken, akabinde donanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 gemilerini Endonezya Tak\u0131madalar\u0131\u2019na kadar ula\u015facak \u015fekilde seferlere \u00e7\u0131karmas\u0131yla bir ba\u015fka ilke imza at\u0131yordu. Bu giri\u015fimlerin bir ba\u015fka aya\u011f\u0131n\u0131 ise, hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere Vietnam s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar inerek a\u00e7\u0131k denizde faaliyet g\u00f6steren dev bir platformla giri\u015fti\u011fi deniz alt\u0131 sondaj \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmu\u015ftu. Bu te\u015febb\u00fcs, \u00c7in\u2019in hedefinde sadece teritoryal hakimiyet de\u011fil, bu hakimiyetin ana nedenlerinden birini olu\u015fturan unsurlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen denizalt\u0131 petrol rezervlerine ula\u015fmak oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftu.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7erisinde prati\u011fe d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc bu gi\u015fimler, sadece ayn\u0131 b\u00f6lgede benzer iddialara sahip \u00fclkeler Brunei, Vietnam, Filipinler ve Malezya\u2019y\u0131 de\u011fil, Japonya, G\u00fcney Kore ve Tayvan gibi Do\u011fu Asya \u00fclkelerinin de tepkisini \u00e7ekecek bir y\u00f6nelim g\u00f6sterdi. Bu anlamda, b\u00f6lge \u00fclkelerinin ABD\u2019yi askeri bir ittifak olarak yeniden b\u00f6lgeye daveti ve buna ABD\u2019nin k\u00fcresel bir politika de\u011fi\u015fikli\u011fiyle \u00f6rt\u00fc\u015fecek \u015fekilde verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131k, bug\u00fcn bu iki g\u00fcc\u00fc yani, ABD ve \u00c7in\u2019i kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmi\u015f durumda.<\/p>\n
27 Ekim\u2019de ABD Deniz Kuvvetleri\u2019ne ba\u011fl\u0131 \u2018Lassen\u2019 adl\u0131 gemi \u00c7in\u2019in s\u00f6z konusu Spartly Adalar\u0131\u2019n\u0131n 12 mil \u00e7evresindeki teritoryal hak iddialar\u0131na meydan okurcas\u0131na devriye gezmeye ba\u015flamas\u0131 yeni bir ba\u015fka anlam ta\u015f\u0131yor. ABD\u2019nin Pasifik Donanmas\u0131\u2019n\u0131n bu giri\u015fimi b\u00f6lgede tesad\u00fcfi bir giri\u015fim olarak yorumlanamaz elbette. Aksine, donanmadan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, bu gemiye di\u011fer baz\u0131 gemilerin yan\u0131 s\u0131ra, donanman\u0131n hava kuvvetleri kanad\u0131ndan P-8A ve P-3 t\u00fcr\u00fc g\u00f6zlem u\u00e7aklar\u0131n\u0131n e\u015flik edece\u011fi a\u00e7\u0131klanmas\u0131, ABD\u2019nin giri\u015fiminin pl\u00e2nl\u0131 geli\u015fece\u011finin habercisiydi. Lassen\u2019in devriyesine kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00c7in b\u00f6lgeye g\u00f6nderdi\u011fi kendi sava\u015f gemileriye tepkisini ortaya koydu. Bir anda b\u00f6lgede iki k\u00fcresel g\u00fcc\u00fcn askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi tahmin edilece\u011fi arzu edilir olmamakla birlikte ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
ABD\u2019nin bu giri\u015fiminin ni\u00e7in bug\u00fcnlerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormakta fayda var. Akla ilk gelen neden, 5 Ekim\u2019de imzalanan Trans-Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 (TPPA) oluyor. \u0130mzalar at\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, prati\u011fe d\u00f6k\u00fclmesi i\u00e7in daha zamana ihtiya\u00e7 var. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda ABD\u2019nin d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli ticaret blo\u011fu haline gelen TPPA\u2019n\u0131n i\u015fleyi\u015fine engel te\u015fkil etmeyecek \u015fekilde Do\u011fu ve G\u00fcney \u00c7in Denizleri ile Malaka Bo\u011faz\u0131 gibi b\u00f6lgenin \u00f6nemli su yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini \u00c7in\u2019in inisiyatifine b\u0131rakmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n
Tabii, sava\u015f gemilerinin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, sadece geli\u015fmeleri izleyen g\u00f6zlemciler taraf\u0131ndan olas\u0131 bir askeri \u00e7at\u0131\u015fma riski olarak yorumlanmakla kalmad\u0131. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, bu durum, 29 Ekim\u2019de yap\u0131lan tele konferans s\u0131ras\u0131nda \u00c7in deniz kuvvetleri komutan\u0131nca bir ciddi olas\u0131l\u0131k olarak g\u00fcndeme gelebilece\u011fi dile getirildi. \u00c7in komutan\u0131, geli\u015fmeyi \u2018provakatif\u2019 olarak de\u011ferlendirerek, ABD\u2019nin gemileri \u00e7ekmemesi halinde ya\u015fanacak k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sava\u015fa sebebiyet verece\u011fini son derece a\u00e7\u0131k bir dille kar\u015f\u0131 tarafa iletmesi, ortada hafife al\u0131namayacak bir duruma i\u015faret ediyor.<\/p>\n
ABD yetkilileri, b\u00f6lgede devriye g\u00f6revine devam edeceklerini ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde ba\u015fka gemi ve hava kuvvetlerinin de kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. A\u00e7\u0131k denizde bu geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131rken, her iki \u00fclke ba\u015fkentlerinde farkl\u0131 politikalar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi konusunda inisiyatifin devam ettirildi\u011fine dair i\u015faretler veriliyordu. Bu anlamda, ABD ve \u00c7in donanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 gemilerin daha \u00f6nceden planlanan liman ziyaretleri ile ABD Donanmas\u0131 yetkililerinin \u00c7in ziyaretleri takviminde bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131.. Her iki donanma komutan\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmede Denizlerde Ani Kar\u015f\u0131la\u015fmalarda izlenecek bir protokol konusunda anla\u015fmaya vard\u0131klar\u0131 belirtiliyor. Bu protokol ile olas\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi hedefleniyor. Ancak bu protokol\u00fcn \u015fartlar\u0131 hen\u00fcz a\u00e7\u0131klanmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7in\u2019in \u00f6ylesi bir protokol\u00fc imzalamaya evet demesi ile, bug\u00fcne kadar \u0131srarl\u0131 g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc teritoryal hak iddialar\u0131ndan fer\u00e2gat edip etmeyece\u011fi merak konusu.<\/p>\n
\u00c7in-ABD aras\u0131nda artan bu etkile\u015fim ku\u015fkusuz ki, soruna taraf olan \u00fclkelerce de yak\u0131ndan izleniyor. \u00d6rne\u011fin Filipinler Devlet Ba\u015fkan\u0131 Benigno Aquino, ABD\u2019nin bu giri\u015fiminden memnuniyetini a\u00e7\u0131klamaktan \u00e7ekinmedi. Aquino\u2019yu memnun eden bir di\u011fer geli\u015fme ise, Hollanda\u2019daki BM Uluslararas\u0131 Mahkemesi\u2019nin, Filipinler\u2019in 2013 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde ya\u015fanan teritoryal hak aray\u0131\u015flar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine karar vermesiydi. Filipinler h\u00fck\u00fcmetinin bu mahkemeye ba\u015fvurmas\u0131, BM Uluslararas\u0131 Deniz Yasas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne \u00c7in\u2019in de taraf olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla bu s\u00f6zle\u015fmenin referans al\u0131nmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki talebi olduk\u00e7a rasyonel bir gerek\u00e7e olu\u015fturuyor. Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Mahkeme\u2019nin ge\u00e7en haftaki toplant\u0131s\u0131nda s\u00f6z konusu ba\u015fvurunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi karar\u0131 almas\u0131 \u00f6nemli bir geli\u015fme olarak yorumlan\u0131yor. \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti ise, mahkemeyi ve karar\u0131n\u0131 tan\u0131mayaca\u011f\u0131n\u0131 daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f olsa da, bir yandan ABD\u2019nin b\u00f6lgeye aktif m\u00fcdahalesi, \u00f6te yandan BM Mahkemesi\u2019nin karar\u0131 \u00c7in\u2019i uluslararas\u0131 arenada zor durumda b\u0131rakabilir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin, \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti bu kararla, ilk kez uluslararas\u0131 bir mahkeme karar\u0131na konu olmas\u0131 bile ba\u015fl\u0131 ba\u015fl\u0131na bir konu olarak ele al\u0131nmay\u0131 hak ediyor. Dikkat \u00e7ekilen hususlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise, BM G\u00fcvenlik Konseyi daimi \u00fcyesi olan \u00c7in\u2019in, BM\u2019nin bir ba\u015fka s\u00f6zle\u015fmesini tan\u0131mamas\u0131n\u0131n \u00c7in H\u00fck\u00fcmetini uluslararas\u0131 arenada zor durumda b\u0131rakaca\u011f\u0131 konusu geliyor. Ge\u00e7en ay ba\u015f\u0131nda imzalanan TPPA, akabinde ABD\u2019nin sava\u015f gemileriyle b\u00f6lgede boy g\u00f6stermesi, Filipinlerin ba\u015fvurusuyla BM uluslararas\u0131 mahkemesinin \u00c7in\u2019in teritoryal hak iddilar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini kabul etmesi \u00c7in\u2019in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te yeni politikalar\u0131yla g\u00fcndeme gelece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
<\/p>\n