Filipinler\u2019in g\u00fcneyindesi Mindanao b\u00f6lgesi, 2016 y\u0131l\u0131nda \u00f6zerk y\u00f6netime haz\u0131rlan\u0131yor. Ancak bu s\u00fcrece kadar at\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir ad\u0131m var ki, o da \u2018Bangsamoro Temel Yasas\u0131\u2019n\u0131n (BTY) ulusal Kongre\u2019de kabul edilmesi. Merkezi h\u00fck\u00fcmetin, beklentilere uygun \u015fekilde bu ad\u0131m\u0131 hen\u00fcz atmam\u0131\u015f olmas\u0131 endi\u015feli bir bekleyi\u015fe neden oluyor. Ayr\u0131ca, Filipinler Y\u00fcksek Mahkemesi\u2019nin Bangsamoro \u00c7er\u00e7eve Anla\u015fmas\u0131 ve Bangsamoro Kapsaml\u0131 Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 reddetmesi ihtimal dahilinde oldu\u011fu da unutulmamal\u0131. Daha \u00f6nce yap\u0131lan baz\u0131 bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde nihai olarak Y\u00fcksek Mahkeme\u2019nin karar\u0131 belirleyici olmu\u015f ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u201cBangsamoro Ge\u00e7i\u015f Komisyonu\u201d, s\u00f6z konusu yasa tasla\u011f\u0131n\u0131 10 Eyl\u00fcl\u2019de Kongre\u2019ye sunmu\u015ftu. Ancak Temsilciler Meclisi ve Kongre\u2019de, 27 Mart 2014 tarihinde imzalanan anla\u015fman\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere gidilmesi, Moro \u0130slami Kurtulu\u015f Cephesi (MILF) taraf\u0131ndan ele\u015ftirilmi\u015fti. Bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin \u00f6nemli akt\u00f6rlerinden Devlet Ba\u015fkan\u0131 Benigno Aquino\u2019nun dan\u0131\u015fman\u0131 Teresita Quintos-Deles, aylar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada yasan\u0131n Eyl\u00fcl-Ekim aylar\u0131 aras\u0131nda Kongre\u2019den ge\u00e7ece\u011fini umdu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Ancak bug\u00fcne kadar bu ger\u00e7ekle\u015fmedi ve son umut Noel tatili \u00f6ncesine, yani 16 Aral\u0131k\u2019a kadarki g\u00fcnler kald\u0131.<\/p>\n
Kongre\u2019nin yasay\u0131 bug\u00fcne kadar s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rakmas\u0131 kadar, yasa tasla\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yapma gere\u011fi duymas\u0131, Manila siyasi elitinin Bangsamoro halk\u0131n\u0131 yeterince tan\u0131mamas\u0131, yani bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u00f6n yarg\u0131dan kaynakland\u0131\u011f\u0131na dair baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler dile getiriliyor. Tabii, bu \u00f6n yarg\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda, sadece on y\u0131llarca sava\u015f ortam\u0131nda kal\u0131nm\u0131\u015fl\u0131k de\u011fil, \u00f6zellikle son on be\u015f y\u0131ld\u0131r G\u00fcneydo\u011fu Asya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 da girdab\u0131na \u00e7eken k\u00fcresel sald\u0131r\u0131lar\u0131n ve bunlar\u0131n belli \u00e7evrelerce sunulu\u015f tarz\u0131n\u0131n oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n
Kongre\u2019nin bir \u015fekilde direni\u015fi olarak da adland\u0131r\u0131labilecek olan bu s\u00fcre\u00e7, \u00f6zellikle MILF y\u00f6netimi ve Bangsamoro halk\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere merkezi h\u00fck\u00fcmet \u00e7evrelerinde de bar\u0131\u015f\u0131 isteyenler aras\u0131nda tedirginli\u011fi neden oluyor. Bu noktada, MILF lideri Hac\u0131 Murad \u0130brahim\u2019in, ge\u00e7en Kurban Bayram\u0131 vesilesiyle yapt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131klamada Filipinler merkezi h\u00fck\u00fcmetiyle-MILF aras\u0131ndaki anla\u015fmay\u0131 bozmaya y\u00f6nelik kimi dolayl\u0131 \u00e7abalara at\u0131fta bulunmas\u0131n\u0131 da dikkate almakta fayda var.<\/p>\n
Bar\u0131\u015f s\u00fcrecindeki istikrarl\u0131 duru\u015fu ile Devlet Ba\u015fkan\u0131 Benigno Aquino, 2016 y\u0131l\u0131 ortalar\u0131nda sona erecek ba\u015fkanl\u0131k s\u00fcrecini bu bar\u0131\u015fla ta\u00e7land\u0131rmak istiyor. Ancak \u00fclke i\u00e7i dengelerin, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n neredeyse y\u00fcz y\u0131ll\u0131k \u00f6zleminin \u00f6n\u00fcne gecebilecek boyutlar\u0131 oldu\u011funu da dikkate almak gerekir.<\/p>\n
Taraflar bir yandan Kongre\u2019nin tarihi sorumlulu\u011funu yerine getirmesini beklerken, bir yandan da, bu s\u00fcrece paralel olarak, MILF silahl\u0131 gruplar\u0131n\u0131n silahlar\u0131n\u0131n iadesi ve de sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n sivil ya\u015fama kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecine ad\u0131n\u0131 veren \u2018Normalle\u015fme\u2019nin ya\u015fanmas\u0131 bekleniyor. Ancak MILF yetkililerinin bug\u00fcne kadar yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda ortaya koyduklar\u0131 \u00fczere, merkezi h\u00fck\u00fcmet ilgili yasay\u0131 somutla\u015ft\u0131rmad\u0131k\u00e7a, silahl\u0131 birliklerin \u2018normalle\u015fme\u2019 s\u00fcreci de ask\u0131ya al\u0131nacak. Her ne kadar, bu s\u00fcrecin ilk ad\u0131m\u0131 olarak baz\u0131 gruplar silahlar\u0131n\u0131 teslim etse de, MILF temkinlili\u011fi elden b\u0131rakm\u0131yor. Bununla ilgili son a\u00e7\u0131klama ise 3 Aral\u0131k\u2019ta, MILF ad\u0131na Bar\u0131\u015f G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri\u2019ne kat\u0131lan heyet \u00fcyelerinden Prof. Dr. Abhoud Syed Lingga taraf\u0131ndan g\u00fcndeme getirildi ve BTY\u2019nin kabul edilinceye kadar silahlar\u0131n devrinin ask\u0131ya al\u0131nabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Bu ay i\u00e7erisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi pl\u00e2nlanan bu yasan\u0131n kabul g\u00f6rmesi halinde Bangsamoro Halk\u0131 uzun bir m\u00fccadelenin ard\u0131ndan ana vatanlar\u0131nda, kendi kendilerini y\u00f6netme hakk\u0131 elde edecek. Ancak Manila h\u00fck\u00fcmetinin kendi i\u00e7 i\u015fleyi\u015fi ve \u00fclkenin kahir ekseriyetinin Katolik inanc\u0131na mensubiyeti nedeniyle, Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n neredeyse ortalar\u0131ndan itibaren Noel tatili gibi unsurlar yasa g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin yap\u0131lamamas\u0131 gibi bir ihtimalin oldu\u011funu ortaya koyuyor. Bu ihtimal \u00f6zellikle MILF kanad\u0131nda bir tedirginli\u011fe yol a\u00e7sa da, hareketin lideri Hac\u0131 Murad \u0130brahim, bir yandan da bar\u0131\u015f umudunun korunmas\u0131ndan yana tav\u0131r tak\u0131n\u0131yor. Hac\u0131 Murad \u0130brahim, Kongre\u2019nin \u201ctarihi sorumlulu\u011fu\u201dyerine getirmese bile, mevcut h\u00fck\u00fcmetle de\u011fil, \u2018Filipinler Devleti\u2019yle var\u0131lan \u201c\u00c7er\u00e7eve Anla\u015fmas\u0131\u201d ile \u201cKapsaml\u0131 Anla\u015fmas\u0131\u201dn\u0131n ba\u011flayac\u0131l\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek umut kap\u0131s\u0131n\u0131 da tamamen kapatm\u0131yor. Ancak bu noktada, yukar\u0131da belirtti\u011fim \u00fczere Y\u00fcksek Mahkeme\u2019nin nas\u0131l bir yakla\u015f\u0131m sergileyece\u011fi de \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u00d6te yandan, Kongre\u2019nin yasayla ilgili karar almamas\u0131 durumunda da MILF i\u00e7inden veya d\u0131\u015f\u0131ndan gruplar\u0131n yeniden s\u0131cak sava\u015f ortam\u0131 s\u00f6ylemlerini g\u00fcndeme getirmeleri de s\u00f6z konusu.<\/p>\n
Her \u015fey yolunda giderse, Mindanao Adas\u0131 ve \u00e7evre adalar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n y\u00f6netiminde ilk \u00f6zerk b\u00f6lgeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, Filipinler modern tarihinde \u00f6nemli bir a\u015fama kabul edilecek. Bu s\u00fcrecin en ba\u015fka gelen etkisi, Bangsamoro halk\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele vermi\u015f olan MILF\u2019in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sona erecek. Ancak bu yap\u0131 i\u00e7erisindeki \u2018insan kaynaklar\u0131n\u0131n\u2019, yeni sivil siyasi ya\u015fam\u0131n oda\u011f\u0131nda bulunacaklar\u0131na ku\u015fku yok.<\/p>\n
Bu geli\u015fmede bir di\u011fer dikkat \u00e7eken husus, \u201cM\u00fcsl\u00fcman Mindanao Otonom B\u00f6lgesi\u201d ad\u0131n\u0131 alacak b\u00f6lgede Bangsamoro halk\u0131n\u0131n valisini, eyalet parlamentosunda milletvekillerini ve belediye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 se\u00e7mesi gibi \u00f6zerkli\u011fin \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131 yeni bir siyasi yap\u0131la\u015fma anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Katolik n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Filipinler\u2019de \u00e7e\u015fitli yerli etnik unsurlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, bu unsurlar\u0131n siyasi bir bilin\u00e7 tezah\u00fcr\u00fc ortaya koyduklar\u0131na tan\u0131k olundu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Bu nedenle, Bangsamoro halk\u0131n\u0131n elde edece\u011fi \u00f6zerklik, \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerinde en az\u0131ndan \u015fimdilik, \u2018Biz de \u00f6zerklik isteriz\u2019 taleplerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 anlam\u0131na gelmeyecektir. Filipinler i\u00e7inse, modern siyasi d\u00f6nemde toplam 17 Eyalet\u2019ten sadece Mindanao b\u00f6lgesinin kendi kendini y\u00f6netmesi s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131 olacak.<\/p>\n
Kongre\u2019de bu s\u00fcre\u00e7ten ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ba\u015fka geli\u015fme de, Mindanao ve \u00e7evre adalar\u0131n\u0131n Sulu ve Sulawesi Denizleriyle \u00e7evrili olmas\u0131ndan kaynaklanan jeo-ekonomik ve stratejik \u00f6neminden hareketle \u2018g\u00fcvenlik\u2019 konusudur. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u201cBangsamoro halk\u0131, 2016 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131ndan itibaren ba\u015flayacak bu yeni s\u00fcrece haz\u0131r m\u0131?\u201d sorusu g\u00fcndeme getirilmeli. Bu sorunun, Bangsamoro halk\u0131n\u0131, merkezi h\u00fck\u00fcmeti ve merkezi h\u00fck\u00fcmetle ili\u015fkileri, b\u00f6lgede halen faaliyet g\u00f6steren \u015fiddet e\u011filimli yap\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve de G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki Spratly Adalar\u0131\u2019na kom\u015fu olmas\u0131 nedeniyle k\u00fcresel ba\u011flam\u0131yla birarada ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirecek bir durum s\u00f6z konusu. T\u00fcm bu hususlar bile, MILF\u2019in i\u015finin hi\u00e7 de kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hayat\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sava\u015f ortam\u0131nda ge\u00e7irmi\u015f kitlelerin art\u0131k yolunun siyaset arenas\u0131 ve y\u00f6netim \u00e7evreleri olmas\u0131 \u2018sava\u015fta\u2019 edindikleri tecr\u00fcbelerin \u2018sorun \u00e7\u00f6zme s\u00fcre\u00e7lerine\u2019 katk\u0131s\u0131n\u0131 elbetteki zaman g\u00f6sterecek. Ancak hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, MILF\u2019in sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 kadar, sivil kanad\u0131 ve entellekt\u00fcel zemini olan olu\u015fumlar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 kadar, bu unsurlar\u0131n kendi i\u00e7lerinde bir s\u00fcrt\u00fc\u015fme ve ayr\u0131\u015fma d\u00f6nemi de ya\u015fayabileceklerini g\u00f6zlerden \u0131rak tutulmamal\u0131.<\/p>\n
B\u00f6lgede Abu Sayyaf, Jemaa Islamiya gibi kendi ba\u015flar\u0131na hareket kabiliyeti kadar, benzeri ve daha b\u00fcy\u00fck boyutlu uluslararas\u0131 yap\u0131lara da eklemlenebilme \u00f6zelli\u011fine sahip bu unsurlar\u0131n, Mindanao y\u00f6netimini a\u00e7maza sokabilecek icraatlar\u0131 olabilir. Sadece Mindanao ve \u00e7evresinde de\u011fil, Malezya\u2019n\u0131n Borneo Adas\u0131\u2019ndaki Sabah Eyaleti\u2019ne kadar n\u00fcfuz edebilen ve 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren ba\u015f g\u00f6steren silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 ve akabinde neredeyse s\u00fcreklilik kazanan adam ka\u00e7\u0131rma eylemleri, 2013 y\u0131l\u0131nda kendilerini Sulu Sultanl\u0131\u011f\u0131 ordusuna mensup olarak tan\u0131tan y\u00fczlerce gerillan\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131yla zirveye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Mindanao ve \u00e7evre adalar\u0131n g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 konusunda Mindanao y\u00f6netimini merkeze ba\u011fl\u0131l\u0131k kadar, s\u00f6z konusu silahl\u0131 gruplarla etkile\u015fiminde de belirleyici olacakt\u0131r. Bu noktada, kendi topraklar\u0131nda hem de b\u00f6lgesel ve de k\u00fcresel ses getirebilen b\u00f6ylesine g\u00fcvenlik problemi, bir anlamda tam da Mindanao\u2019nun yeniden do\u011fu\u015f s\u00fcrecinde kuca\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olacak.<\/p>\n
B\u00f6lge halk\u0131n\u0131n on y\u0131llarca merkezi h\u00fck\u00fcmetle s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalardan kendi pay\u0131na d\u00fc\u015fen t\u00fcm ac\u0131lar\u0131n bir an \u00f6nce sona erdirilmesi i\u00e7in gerekli \u00e7abalar\u0131n \u00f6n\u00fcne bir anlamda engel \u00e7\u0131kart\u0131labilece\u011fini ak\u0131lda tutmak gerekir. Di\u011fer taraftan, uzun y\u0131llar aktif sava\u015fta yer alm\u0131\u015f gruplar\u0131n sivil ya\u015fama adaptasyonunda do\u011facak problem ve buna eklemlenecek ekonomik sorunlar bu gruplar\u0131 zaten ortada haz\u0131r olan yukar\u0131da belirtilen gruplara kat\u0131lmalar\u0131na yol a\u00e7abilir. T\u00fcm bu \u00f6zellikleriyle, Mindanao Adas\u0131 ve \u00fczerinde ya\u015fayan Bangsamoro halk\u0131n\u0131n gelece\u011fi, sadece Filipinler devleti s\u0131n\u0131r\u0131 ve ili\u015fkileriyle de\u011fil, b\u00f6lgesel ve hatta kimi \u00f6l\u00e7\u00fclerde k\u00fcresel ili\u015fkiler ba\u011flam\u0131nda da dikkatle izlenmeyi hak ediyor.<\/p>\n
<\/p>\n