{"id":4194,"date":"2021-11-26T12:55:33","date_gmt":"2021-11-26T12:55:33","guid":{"rendered":"http:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=4194"},"modified":"2022-01-17T06:59:47","modified_gmt":"2022-01-17T06:59:47","slug":"toplumda-feto-ahlaki-ithami-ve-gorunumlerine-dair-bir-mulahaza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/toplumda-feto-ahlaki-ithami-ve-gorunumlerine-dair-bir-mulahaza\/","title":{"rendered":"Toplumda \u2018FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131\u2019 itham\u0131 ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerine dair bir m\u00fcl\u00e2haza"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 26.11.2021<\/strong><\/p>\n

Fark\u0131nda m\u0131s\u0131n\u0131z, son d\u00f6nemde ilgin\u00e7 bir s\u00f6ylem kendini toplumsal ili\u015fkilerde, \u00f6zellikle de siyaset d\u00fcnyas\u0131nda ortaya koyuyor.<\/p>\n

Kimi \u00e7evreler di\u011fer baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in FET\u00d6 itham\u0131nda hatta, su\u00e7lamas\u0131nda bulunuyor. Ortada bir darbe te\u015febb\u00fcs\u00fc m\u00fc var diye insan i\u015fkillenmiyor de\u011fil.<\/p>\n

Bu noktada, i\u015fkellenmenin psikolojik bir bozukluk olabilece\u011fini ak\u0131lda tutmakla birlikte, \u201cOlmaz can\u0131m art\u0131k\u2026 Bu zamandan sonra darbe mi olurmu\u015f!\u201d denildi\u011fi g\u00fcnlerde ya\u015fananlar, bu olgunun ger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131n\u0131n ne denli devam etmekte oldu\u011funa i\u015faret etmeye kafi asl\u0131nda. \u015eayet bunun ad\u0131na, \u2018psikolojik bozukluk\u2019 diyeceksek de, o zaman bu bozuklukla ya\u015fama beceresini sergileme gibi bir \u00e7aba i\u00e7ine girmekte yarar var.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da kast\u0131m, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 i\u015fin psikolojik boyutunun \u00f6tesinde ahl\u00e2ki boyutu \u00fczerinde durmak\u2026 Ancak, siyaset d\u00fcnyas\u0131nda olan bitene de\u011finerek de\u011fil, aksine akademi d\u00fcnyas\u0131na yans\u0131yan ahl\u00e2ki boyutuyla\u2026<\/p>\n

Darbe ve ahl\u00e2k modellemesi<\/strong><\/p>\n

15\u00a0Temmuz 2016 darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda,[1]<\/a> mevcut hukuk normlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunanlara y\u00f6nelik ad\u0131mlar, devlet organlar\u0131 taraf\u0131ndan rasyonel bir \u015fekilde at\u0131l\u0131rken, devlet organlar\u0131n\u0131n \u201cahl\u00e2k\u201d (morality<\/em>) gibi el atamayaca\u011f\u0131 bir alan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u00fckmetti\u011fi art\u0131k giderek artan bir \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyor ve hi\u00e7 de beklenmeyecek \u00e7evreler taraf\u0131ndan dillendiriliyor. Bunu olumlu bir geli\u015fmeye yormak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n

Burada dikkat \u00e7eken husus, birilerinin di\u011fer ba\u015fka birileri hakk\u0131nda itham ve hatta su\u00e7lama niyetinde ve s\u00fcrecinde ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131n\u0131n FET\u00d6 modellemesi olmas\u0131d\u0131r. \u0130ma eden, ima edilen; su\u00e7layan, su\u00e7lanan taraflar\u0131n kimlikleri bir yana, ortada var olan durumun bir ahl\u00e2ki duruma tekab\u00fcl etti\u011finin a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konulmas\u0131nda yarar var. Asl\u0131nda, tam da olup biten yap\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir ahl\u00e2ki tutumun tezah\u00fcr\u00fc, yinelenmesi, \u00fcretilmesi (production<\/em>) ve yeniden \u00fcretilmesi (reproduction<\/em>) s\u00f6z konusu.<\/p>\n

Sosyal-psikolojik ba\u011flam olarak FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131<\/strong><\/p>\n

Bu noktada, herhalde k\u0131saca, sosyolojik bir ba\u011flam olarak FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131ndan neyin kastedildi\u011fini hat\u0131rlatmakta\/yinelemekte yarar var\u2026 FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131nda belirleyici olan, hedefe -o hedef her ne ise- her \u015feye ra\u011fmen varmakt\u0131r. K\u00f6keninde, bir t\u00fcr Makyavelizmin oldu\u011fu bir durum\u2026<\/p>\n

\u015eeyh de olsan\u0131z, m\u00fcrid de olsan\u0131z; b\u00fcrokrat da olsan\u0131z, medya \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 da olsan\u0131z; i\u015fadam\u0131 da olsan\u0131z, rekt\u00f6r de olsan\u0131z, hedef olgusu ve buna kenetlenmi\u015flik, size ilgili hedefe ula\u015fman\u0131n ara\u00e7lar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rma yetkisini veriyor. Haddi zat\u0131nda, onu i\u00e7selle\u015ftirme s\u00fcrecinin, bir t\u00fcr \u2018inan\u00e7\u2019 olgusu olarak yap\u0131la\u015fmas\u0131 veya b\u00f6ylesi bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve bunu -diyelim ki sevap, diyelim ki nihayetinde cenneti kazanma gibi- manevi kazan\u0131mlar bile m\u00fcmk\u00fcn hale gelebiliyor.<\/p>\n

Genelle\u015ftirilebilir bir \u00f6rnek vak\u0131a<\/strong><\/p>\n

Bir \u00f6rnek \u00fczerinden devam edecek olursak\u2026 Bir akademisyen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki, hem s\u00f6zde sosyal bilimlerde kendine bir yer edinmi\u015f, hem manevi ilimlerde s\u00f6zde mesafe kat ederek \u015feyhlik iddias\u0131nda bulunuyor\u2026 Bununla da kalm\u0131yor, maddi alanda y\u00fckselme arzusu ve i\u015ftah\u0131yla rekt\u00f6rl\u00fck gibi hayalinde g\u00f6remeyece\u011fi bir alan\u0131, FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131na uygun \u00e7abalarla elde edebiliyor.<\/p>\n

Yerinde duramayan bu c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l akademisyenin, akademik unsurlarla ili\u015fkisi kadar, akademi d\u0131\u015f\u0131 unsurlarla ili\u015fkisinde ailesi, yeti\u015fti\u011fi ortam, toplumsal k\u00f6keni vb. bireysel ve toplumsal yap\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 unsurlar kadar, diyelim ki, FET\u00d6 gibi bir yap\u0131n\u0131n da i\u00e7inde yer almas\u0131, kas\u0131tl\u0131 ve bilin\u00e7li olarak ondan istifade etmesi; gayet \u2018smart<\/em>\u2019 olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u015fartlar\u0131n do\u011furdu\u011fu, \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 avantajlar\u0131 kendi hedefleri ve maksatlar\u0131 i\u00e7in kullanabilmesi\u2026<\/p>\n

Bir saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131 (survey<\/em>) yap\u0131lsa\u2026 Bu \u00f6rne\u011fin, anket yani nicel (quantitive<\/em>) bir \u00e7al\u0131\u015fma olabilir veya m\u00fcl\u00e2katlara dayal\u0131 olarak nitel (qualitative<\/em>) ba\u011flaml\u0131 olabilir, deneklerin pek \u00e7o\u011funun ve belki de hepsinin, temelde bu ili\u015fkide, ilk etapta bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda belirleyici olan\u0131n FET\u00d6 oldu\u011funu s\u00f6ylecekleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Al\u0131nan sonucun, hakikaten g\u00f6zlemleri de destekleyecek mahiyette oldu\u011funa ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 kanaat getirebilir.<\/p>\n

Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131y\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtan derinlikli analiz, kat\u0131l\u0131mc\u0131 g\u00f6zlem, derinlikli m\u00fcl\u00e2kat vb. ile asl\u0131nda, FET\u00d6\u2019n\u00fcn kendisinden istifa etme amac\u0131yla -zaman\u0131nda c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l olan bu akedemisyenine-yana\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131; k\u0131sa s\u00fcre zarf\u0131nda, kendisine sunulan alanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli maddi ve manevi kazan\u0131mlara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini; b\u00f6ylece g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00fcn edebilece\u011fi mevki makam sahibi olabilece\u011fini; bu s\u00fcrecin do\u011furaca\u011f\u0131 ekonomik mekanizmalarla, \u00fc\u00e7 be\u015f yerden bankas\u0131na havalelerin yap\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flayacak bir zemini bulmu\u015f ve bunu da kullanm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Simbiotik yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n

Burada, ekoloji jargonuyla ifade etmek gerekirse, yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen \u00f6zne yani, FET\u00d6; nesne yani, c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l akademisyen aras\u0131nda, simbiotik (symbiosis<\/em>) benzeri\/t\u00fcr\u00fc bir ili\u015fkinin var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilir. Ya da daha \u00f6nceki yaz\u0131da dile getirdi\u011fim \u00fczere, \u201cortada sosyal kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k (social reciprocity<\/em>) ilkesinin, gayet i\u015flevsel bir nitelik kazand\u0131\u011f\u0131na ku\u015fku bulunmad\u0131\u011f\u0131\u201d ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, zamanla akademik ve hissi kuvvelerinin bilin\u00e7li ve\/ya bilin\u00e7siz harekete ge\u00e7ti\u011fini fark eden ya da gizil kuvvetlerinin itkisiyle<\/em> fark ettirilen c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l akademisyen, smart<\/em> bir yakla\u015f\u0131mlar dizisi geli\u015ftirmek suretiyle, kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u2018dev\u2019 yap\u0131n\u0131n nimetlerinden, nas\u0131l ve ne \u015fekilde istifade edilebilece\u011fini ve bunun da, ne t\u00fcrden bir \u2018hizmete\u2019 kar\u015f\u0131l\u0131k gelebilece\u011fini ortaya koymaya ba\u015flam\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Asl\u0131nda burada var olan, bir ahl\u00e2k\u0131n dif\u00fczyonudur. Zamanla, kendinde bir belirleyici ontolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fen FET\u00d6 yakla\u015f\u0131m\u0131, bir inan\u00e7 evreninden \u00e7\u0131karak bir pratikler dizgesi olarak, toplumsal ili\u015fkilerde belirginlik kazanmaya ba\u015flar. Toplumsal ili\u015fkilerin bir yerinde, kendini bu ontolojinin gizli\/a\u00e7\u0131k arac\u0131s\u0131-savunucusu hatta yap\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 rol\u00fcnde bulan c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l akademisyen art\u0131k, \u2018hedefe ula\u015ft\u0131racak ara\u00e7lar\u0131n kahir ekseriyeti m\u00fcbaht\u0131r\u0131\u2019 ontolojik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temeline yerle\u015ftirmekte zorluk \u00e7ekmez.<\/p>\n

Ve c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l akademisyen, ge\u00e7en zaman zarf\u0131nda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sosyolojik bir stat\u00fc olarak rekt\u00f6rl\u00fck makam\u0131nda, t\u0131pk\u0131 FET\u00d6 b\u00fcy\u00fck yap\u0131s\u0131ndan edindi\u011fi veya hakikatte \u00f6z-edinimcilik ba\u011flam\u0131nda kendinde var olan ve b\u00f6ylesi bir b\u00fcy\u00fck yap\u0131 ile zorluk \u00e7ekmeksizin uyumlula\u015fabilmesine yol a\u00e7an ahl\u00e2ki tutumla, hiyerar\u015fik olarak kendi alt\u0131nda oldu\u011funu varsayd\u0131\u011f\u0131 unsurlar\u0131 ve bireyleri kendine dev\u015firebilecek, ama\u00e7 ve hedefleri lehine kullanabilecek, manip\u00fcle edebilecek bir yap\u0131 te\u015fkil etmekte zorlanmaz.<\/p>\n

Burada, bir ahl\u00e2ki koku\u015fmu\u015fluk olgusu kendini a\u00e7\u0131k\/se\u00e7ik bir \u015fekilde ortaya koysa da, c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l rekt\u00f6r i\u00e7in bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 hem sahip oldu\u011fu maddi unsurlar\u0131n yani, akademik anlamda s\u00f6zde g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bilgilerinin, hem de \u2018hizmet\u2019 gibi manevi kazan\u0131mlar edinece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareketle s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz siyaset d\u00fcnyas\u0131n\u0131 belirlemeye matuf \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda, farkl\u0131 hedef ve y\u00f6nelimlerle di\u011ferine y\u00f6nelik ith\u00e2mlarda ve hatta gizli\/a\u00e7\u0131k su\u00e7lamalarda gayet \u00f6nemli bir yer tutan FET\u00d6 ahl\u00e2k\u0131 olgusunun yerle\u015fik bir h\u00e2l ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Bu yerle\u015fikli\u011fin, salt siyasal alandaki akt\u00f6rlerle ve yap\u0131larla s\u0131n\u0131rl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 ya da i\u00e7inde akademi gibi geni\u015f ve kapsay\u0131c\u0131 bir alan\u0131 da i\u00e7ini alacak \u015fekilde toplumsal evrende yer tutup tutmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu anlamda, genelle\u015ftirilebilir bir \u00f6rnek vak\u0131a, bu sosyal dif\u00fczyonun sosyolojik s\u00fcre\u00e7lerini anlamada yard\u0131mc\u0131 olabilecek bir ara\u00e7 kabul edilebilir.<\/p>\n

[1]<\/a> Darbeden bir y\u0131l sonra, Malezya\u2019da yap\u0131lan anma toplant\u0131s\u0131nda d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi konu\u015fmas\u0131nda, yan\u0131lm\u0131yorsam birka\u00e7 kez darbenin 16 Temmuz\u2019da oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Herhalde b\u00fcy\u00fckel\u00e7i, darbe te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7 s\u00fcrecini de\u011fil, biti\u015fini dikkate alm\u0131\u015f olmal\u0131. Ya da, duyulan b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc nedeniyle has\u0131l olan bir unutkanl\u0131k hali denilebilir. Ba\u015fka bir ihtimal olabilir mi? Sanm\u0131yorum\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 26.11.2021 Fark\u0131nda m\u0131s\u0131n\u0131z, son d\u00f6nemde ilgin\u00e7 bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4195,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-4194","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4194"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4303,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4194\/revisions\/4303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}