ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 John Kerry s\u0131ras\u0131yla Laos, Kambo\u00e7ya ve \u00c7in\u2019i kapsayan bir haftal\u0131k resmi ziyaretler ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Kerry\u2019nin ziyaretleri, ABD\u2019nin \u2018Asya a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n\u2019 bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Ziyaretler \u00e7er\u00e7evesinde ABD\u2019nin ilgili \u00fclkelerle ikili ili\u015fkilerinin yan\u0131 s\u0131ra, ASEAN, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki adalar ve Kuzey Kore n\u00fckleer denemeleri gibi b\u00f6lgesel konular da g\u00fcndemeydi.<\/p>\n
Laos ve Kambo\u00e7ya\u2019n\u0131n siyasi rejimleri ve bunun do\u011furdu\u011fu ekonomik ili\u015fkiler noktas\u0131nda \u00c7in\u2019le yak\u0131nl\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Kerry\u2019nin ziyaretlerinin ABD\u2019nin Hint-\u00c7in\u2019inde bir g\u00fc\u00e7 dengelemesi inisiyatifi olarak da okunabilir. Bu noktada Kerry, \u00f6zellikle G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki geli\u015fmelere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak bu iki \u00fclkeden arzu etti\u011fi deste\u011fi ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemese de, bu ziyaretler ABD\u2019nin b\u00f6lgede var olma iste\u011finin halen devam etti\u011fini ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u00c7in\u2019li yetkililerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler de ise, Kore Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n n\u00fckleer silahlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda mutabakata var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. Ancak bunun ne \u015fekilde hayata ge\u00e7irilebilece\u011fini ise, bekleyip g\u00f6rmek gerekiyor.<\/p>\n
Laos ve Kambo\u00e7ya, son d\u00f6nemde b\u00f6lgede ekonomisi h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen iki \u00fclke olmas\u0131 da ABD\u2019nin Hint-\u00c7in\u2019indeki ekonomik geli\u015fme ve yat\u0131r\u0131mlar konusunda alan\u0131 tamam\u0131yla \u00c7in\u2019e b\u0131rakmama politikas\u0131na da i\u015faret ediyor. \u00d6te yandan, \u00c7in ziyaretinde ana ba\u015fl\u0131k Kuzey Kore\u2019nin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ve ger\u00e7ekle\u015ftirmeye devam edece\u011fi izlenimi veren n\u00fckleer denemelere kar\u015f\u0131 ortak bir platform olu\u015fturulmas\u0131 konusu olu\u015fturdu.<\/p>\n
Kerry\u2019nin Laos\u2019un ba\u015fkenti Vientiane\u2019ye yapt\u0131\u011f\u0131 bir g\u00fcnl\u00fck ziyaret son altm\u0131\u015f y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda ABD\u2019li \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131n\u0131n ziyareti anlam\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Laos gezisinin en \u00f6nemli g\u00fcndem maddesini \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ay Los Angeles\u2019ta ger\u00e7ekle\u015ftirilecek olan ABD-ASEAN zirvesi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturdu. Laos\u2019un bu y\u0131l ASEAN d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmesi nedeniyle ba\u015fta D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Kerry olmak \u00fczere ABD\u2019li\u00a0 yetkililer Laos\u2019lu meslekta\u015flar\u0131yla bu \u00f6nemli toplant\u0131n\u0131n detaylar\u0131 ele al\u0131nd\u0131. Barack Obama\u2019n\u0131n ge\u00e7en y\u0131l Kuala Lumpur\u2019da yap\u0131lan ASEAN Genel Kurul toplant\u0131s\u0131nda ASEAN liderlerini ABD\u2019de a\u011f\u0131rlama daveti bir ilk olmas\u0131yla da dikkat \u00e7ekiyor. Ve bu davetin resmi olarak takip\u00e7isi ise Laos. Bu ili\u015fkinin bir di\u011fer vechesini ise, yaz aylar\u0131nda Laos\u2019un ba\u015fkenti Vientiane\u2019de yap\u0131lacak ASEAN Zirvesi\u2019ne Barack Obama\u2019n\u0131n kat\u0131lacak olmas\u0131 da bir ilk anlam\u0131 ta\u015f\u0131yacak.<\/p>\n
ABD\u2019nin Laos\u2019la pek de s\u0131k\u0131 f\u0131k\u0131 olmayan ili\u015fkilerinin temel nedeni, Hint-\u00c7in\u2019i b\u00f6lgesinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke olan Laos\u2019un kom\u00fcnist rejimi idaresinde olu\u015fudur. Bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z konusu adalar krizindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ise, \u00c7in lehine geli\u015fme g\u00f6steriyor. Bu \u2018ideolojik yap\u0131\u2019, ABD\u2019nin 1970\u2019lerde b\u00f6lgede giri\u015fti\u011fi askeri harekatta ya\u015fananlar\u0131n bir anlamda g\u00fcndemde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koyuyor. Bu nedenledir ki, ABD y\u00f6netimi, Laos ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirme karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda, ilk ad\u0131mlardan biri olarak s\u00f6z konusu sava\u015f d\u00f6neminden kalan patlamam\u0131\u015f bombalar\u0131n temizlenmesi konusunu g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n
ABD\u2019nin Laos\u2019la ili\u015fkilerinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir di\u011fer husus, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki adalar sorunundaki tutumu olu\u015fturuyor. Kerry ve Laoslu meslekta\u015f\u0131 aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde de ABD\u2019nin G\u00fcney \u00c7in Denizi politikas\u0131n\u0131 destekleyici bir sonucun \u00e7\u0131kmamas\u0131 \u015fimdilik bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fclkenin halen \u00c7in\u2019in \u2018y\u00f6r\u00fcngesinde\u2019 oldu\u011funu ortaya koyuyor.<\/p>\n
Kambo\u00e7ya gibi Laos\u2019un da ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc gibi yat\u0131r\u0131mlar noktas\u0131nda kimi olanaklar\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131, \u00c7in\u2019le t\u00fcm yak\u0131nla\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, kalk\u0131nmac\u0131 ekonomilerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu teknik ve e\u011fitimsel alt yap\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131nda \u2018Bat\u0131ya\u2019 duydu\u011fu ihtiyac\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu ba\u011flamda, ABD bu geli\u015fmeden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca istifa etmenin yollar\u0131n\u0131 arayarak e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, gibi alanlar ba\u015fta olmak \u00fczere Laos\u2019a girme e\u011filimi sergiliyor. Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda, Laos\u2019un da ekonomik kalk\u0131nma s\u00fcrecinde \u015fu veya bu \u015fekilde \u2018d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lma\u2019 \u00e7abas\u0131nda yolu ABD\u2019ye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc de bir ger\u00e7ek. ASEAN d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci, ABD\u2019nin Laos\u2019la \u00f6ncelikle ekonomik ard\u0131ndan siyasi ili\u015fkilerini geli\u015ftirmesi i\u00e7in bulunmaz bir f\u0131rsat kayna\u011f\u0131.<\/p>\n
Kerry\u2019nin ikinci dura\u011f\u0131 Kambo\u00e7ya\u2019da yakla\u015f\u0131k otuz y\u0131ld\u0131r iktidarda olan Halk Partisi ve lideri Hun Sen\u2019e kar\u015f\u0131n iki y\u0131l \u00f6nce yap\u0131lan se\u00e7imlerde muhalefetin \u00f6nemli say\u0131da milletvekilli\u011fi kazanmas\u0131 \u00fclkede sivil hareketleri tetikleyici bir etkisi oldu. Bu geli\u015fme, ayn\u0131 zamanda Bat\u0131 kamuoyunun Kambo\u00e7ya\u2019ya ilgisini de art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kerry\u2019nin i\u015fte b\u00f6yle bir ortamda ger\u00e7ekleyen gezisinde ekonomik ve b\u00f6lgesel siyasi ili\u015fkiler kadar, i\u00e7 politikaya dair de baz\u0131 temaslar yap\u0131ld\u0131. \u0130ktidar\u0131n muhalefet liderine y\u00f6nelik su\u00e7lama ve yarg\u0131lama s\u00fcreci s\u00fcrerken, Kerry muhalefet partisi genel ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve sivil toplum kesimleriyle bir araya gelmeyi ihmal etmedi.<\/p>\n
Ziyaretin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc aya\u011f\u0131nda Kerry \u00c7in\u2019deydi ve Ba\u015fkan \u015ei Cinping, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Vang Yi ve Devlet M\u00fc\u015faviri Yang Cie\u00e7\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7in gezisinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan ba\u015fl\u0131klar ise, Kuzey Kore\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirilen n\u00fckleer denemelerin \u00f6n\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde Kore Yar\u0131madas\u0131\u2019nda n\u00fckleer ba\u015fl\u0131klardan temizlenmesi hedefine matuftu. Bu noktada, BM\u2019de karar mercii olan daimi \u00fclkeler aras\u0131nda bulunan \u00c7in\u2019in \u2018veto\u2019 giri\u015fimlerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi gerekiyor. Bu ba\u011flamda, Kerry\u2019nin \u00c7in\u2019li muhataplar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde de bu husus \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n
Ziyaret \u00f6ncesindeki genel g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, \u00c7in\u2019in ABD\u2019nin Kuzey Kore\u2019ye y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131 benimsememesi \u015feklindeydi. \u00d6zellikle, \u00c7in\u2019in Kuzey Kore\u2019nin petrol ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 bu noktada, ABD\u2019nin enerji konusundaki yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7irilememesi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonunda her iki \u00fclkenin Kore Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n n\u00fckleer tehlikeden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda mutabakata var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Bununla birlikte, daha \u00f6nce de benzer \u2019mutabakat\u2019 s\u00f6z konusu oldu\u011fundan \u015fimdi bunun ne \u015fekilde ve ne zaman prati\u011fe ge\u00e7irilece\u011fi meselesi bulunuyor.<\/p>\n
Ziyaretin bir di\u011fer \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015fmesi ise, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki anla\u015fmazl\u0131k konusu olan Adalar sorunu. \u00c7in\u2019in mercan kayal\u0131klar\u0131 \u00fczerine in\u015fa etti\u011fi suni adalarda sivil ve askeri inisiyatifler geli\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 ABD ve b\u00f6lgedeki m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan bir tehdit olarak alg\u0131lan\u0131yor. Ancak \u00c7in, zaman zaman yapt\u0131\u011f\u0131 \u2018bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u2019 a\u00e7\u0131klamalar\u0131na kar\u015f\u0131n, Adalar konusunda geri ad\u0131m atmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki \u00fclkelerle bu anlamda geli\u015ftirmekte oldu\u011fu bir t\u00fcr \u2018g\u00fcvenlik ekseni\u2019 geli\u015fmesinden de rahats\u0131z ve ele\u015ftirilerini a\u00e7\u0131kl\u0131kla dile getiriyor.<\/p>\n
Bununla birlikte, \u00c7in taraf\u0131 bu konuyu ABD ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeye devam etti\u011fi de bir ger\u00e7ek. S\u00f6z konusu Adalar \u00fczerinde Tayvan, Bruney, Malezya, Vietnam ve Filipinler\u2019in de hak iddia etti\u011fi biliniyor. Bu noktada \u00c7in, \u201cb\u00f6lgeyle ilgili, \u015fayet ortada bir sorun varsa bunun ilgili \u00fclkeler nezdinde teke-tek yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle halledilmesi\u201d taraftar\u0131. Bu durumda, ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki hem diplomatik hem askeri giri\u015fimlerini bir tehdit unsuru kabul ediyor.<\/p>\n
Kerry\u2019nin \u2018ideolojik benzerlikler\u2019 g\u00f6steren \u00fc\u00e7 \u00fclkeye yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret, asl\u0131nda yeni y\u0131lda bir ba\u015flang\u0131\u00e7 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Y\u0131l i\u00e7erisinde ASEAN, G-20, APEC gibi toplant\u0131larda biraraya gelecek taraflar i\u00e7in uygun bir haz\u0131rl\u0131k zemini oldu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n
<\/p>\n