{"id":4033,"date":"2021-09-12T17:57:20","date_gmt":"2021-09-12T17:57:20","guid":{"rendered":"http:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=4033"},"modified":"2021-09-12T17:57:20","modified_gmt":"2021-09-12T17:57:20","slug":"afganistan-sorunu-ve-musluman-toplumlarin-sorumlulugu-the-issue-of-afghanistan-and-the-responsibility-of-muslim-societies","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/afganistan-sorunu-ve-musluman-toplumlarin-sorumlulugu-the-issue-of-afghanistan-and-the-responsibility-of-muslim-societies\/","title":{"rendered":"Afganistan Sorunu ve M\u00fcsl\u00fcman Toplumlar\u0131n Sorumlulu\u011fu \/ The issue of Afghanistan and the Responsibility of Muslim Societies"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 12.09.2021<\/strong><\/p>\n

Afganistan\u2019da Taliban rejiminin siyasal anlamda yeniden \u00fclkeye hakim olmas\u0131yla ba\u015flayan k\u00fcresel tart\u0131\u015fma, Bat\u0131\u2019n\u0131n ulusal g\u00fcvenli\u011fi ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri \u00e7er\u00e7evesinde s\u00fcrmektedir.<\/p>\n

Bununla birlikte, s\u00f6z konusu bu geli\u015fme M\u00fcsl\u00fcman toplumlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bundan \u00e7ok daha \u00f6nemli bir alanda ele al\u0131nmay\u0131 ve ortaya konulmay\u0131 beklemektedir.<\/p>\n

Afganistan\u2019da me\u015fru y\u00f6netimin ko\u015fullar\u0131 nelerdir, her y\u00f6n\u00fcyle M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu iddias\u0131ndaki farkl\u0131 hiziplerin birbirleriyle olan ili\u015fkileri, bu gruplar\u0131n egemenlik tesisi sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 takdirde kom\u015fu \u00fclkelerle ve uluslararas\u0131 sistemle (international system<\/em>) ili\u015fkileri nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r vb. t\u00fcr\u00fcnden konular tart\u0131\u015f\u0131lmay\u0131 beklemektedir.<\/p>\n

\u015eayet M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n sosyolojisi, antropolojisi t\u00fcr\u00fcnden bilimsel alanlar\u0131n var oldu\u011fu iddias\u0131 var ise, ni\u00e7in bug\u00fcn g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde capcanl\u0131 duran deneysel (experimental<\/em>) ortamdan istifade edilip edilmedi\u011fi gayet can al\u0131c\u0131 bir sorudur.<\/p>\n

Tarihin tekerr\u00fcr\u00fc ve sorunsuzluk<\/strong><\/p>\n

Afganistan\u2019\u0131n uzun tarihsel ge\u00e7mi\u015fine g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n, sava\u015flar\u0131n oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda, ortada bir t\u00fcr gelenekselmi\u015f irrasyonel yap\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na karar verilmesi halinde, bu durum olsa olsa ancak, bug\u00fcn ya\u015fananlar\u0131n bir t\u00fcr me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na hizmet edecektir.<\/p>\n

S\u00f6z konusu bu irrasyonel durumun ve bunun ad\u0131n\u0131n, bizatihi \u0130slam\u2019la \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek sunulmas\u0131 ve gizli\/a\u00e7\u0131k neredeyse \u00fclkedeki t\u00fcm akt\u00f6rlerin, kendini \u0130slam temelli olarak tan\u0131mlamak suretiyle me\u015fruiyet kazanma arzusu, \u00e7eli\u015fkilerin ne denli b\u00fcy\u00fck bir boyutta seyretti\u011fine i\u015faret ediyor.<\/p>\n

Baz\u0131 hususlara de\u011finmeden \u00f6nce, k\u0131saca Afganistan\u2019da neredeyse son bir ayda olan bitene bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l bir karma\u015fan\u0131n, irrasyonel (irrational<\/em>) durumun, \u00e7eli\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131n birbirine eklemlenerek g\u00fcndeme gelmekte olundu\u011funu s\u00f6ylemek gerekiyor.<\/p>\n

Bu noktada, bir alternatif olarak, Afganistan\u2019da olan biteni belki \u00f6ncelikle, co\u011frafya kavram\u0131 \u00fczerinden de\u011ferlendirmek gerekmektedir. Sosyolojik ve antropolojik olarak bir toplumun var oldu\u011fu, geli\u015fti\u011fi veya geli\u015fmedi\u011fi gibi alanlarda ba\u015fvurulan temel kategorilerden biri olarak co\u011frafya \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n

Buna iklim, demografik yap\u0131, ula\u015f\u0131m\/ileti\u015fim, \u00fcretim ili\u015fkileri vb. gibi di\u011fer ba\u011flamlar\u0131 da eklemek suretiyle bir toplumun, \u00f6rne\u011fin Afganistan\u2019da ya\u015fam s\u00fcren toplumlar\u0131n y\u00fczy\u0131llarca nas\u0131l bir k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet ekseni olu\u015fturduklar\u0131, hangi k\u00fclt\u00fcr (culture<\/em>) ve medeniyet (civilization<\/em>) unsurlar\u0131yla irtibat kurduklar\u0131, ne t\u00fcr \u00e7eli\u015fkiler ve \u00e7at\u0131\u015fmalara konu olduklar\u0131n\u0131 ele almak gerekmektedir.<\/p>\n

Toplumsal travma<\/strong><\/p>\n

Son yirmi y\u0131ld\u0131r \u00fclkeyi i\u015fgal (invasion<\/em>) etti\u011fine ku\u015fku olmayan ABD\u2019nin, her \u015feyi yerli yerine koydu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle p\u0131l\u0131s\u0131n\u0131 p\u0131rt\u0131s\u0131n\u0131 toplamakla kalmad\u0131\u011f\u0131, bu p\u0131l\u0131s\u0131 p\u0131rt\u0131s\u0131na kendine hizmet etmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fine sahip on binlerce, kimi yakla\u015f\u0131mlara g\u00f6re y\u00fczbinlerce Afganl\u0131n\u0131n da eklemlenmesi, ortada gayet sorunlu bir durumun oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n

\u00c7eli\u015fkilerin bir yan\u0131nda, \u015fayet ABD Afganistan topraklar\u0131nda i\u015fgalci bir g\u00fc\u00e7 ise, onunla bug\u00fcne kadar i\u015fbirli\u011fi yapan baz\u0131 Afgan siyasilerinin, gruplar\u0131n\u0131n, entelekt\u00fcellerinin durumunu nas\u0131l izah etmek gerekiyor?<\/p>\n

Bu noktada, y\u00fczbinlerce Afganl\u0131n\u0131n \u00fclkeyi terk etme arzusunu, \u00e7abas\u0131n\u0131, toplumsal bir travma olarak adland\u0131rmak da m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n

S\u00f6z konusu bu s\u00fcrece konu olan y\u00fczbinlerce Afganl\u0131n\u0131n nicelik olarak az\u0131msanmayacak bir kitleye tekab\u00fcl etmesi; bu kitlenin sahip oldu\u011fu maddi ve manevi ili\u015fkiler sayesinde, ABD\u2019nin siyasi ve askeri varl\u0131\u011f\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak \u00fclkeyi terk etme \u00e7abas\u0131 bir toplumsal ger\u00e7eklik olarak zuhur ederken, geride b\u0131rak\u0131lan milyonlarca kitle b\u00f6ylesine maddi ve manevi imk\u00e2n bulmu\u015f olsa acaba vatanlar\u0131nda ya\u015fam s\u00fcrmeye devam ederler miydi, yoksa onlar da ABD\u2019nin yolunu mu tutarlard\u0131 sorusu akla gelmiyor de\u011fil.<\/p>\n

Bir ba\u015fka a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle Bat\u0131l\u0131 medya organlar\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, yeni bir \u201c\u0130slam emirli\u011fi\u201d kurulaca\u011f\u0131 s\u00f6ylemine, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 co\u011frafyalar\u0131nda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman kitlelerden acaba ka\u00e7\u0131, \u201cyeni ve ideal bir ya\u015fam kurulma s\u00fcrecine e\u015flik etmek amac\u0131yla Afganistan\u2019\u0131n yolunu tutar?\u201d sorusunu da eklemek gerekiyor.<\/p>\n

Daha \u00f6nce Irak, Suriye, Sudan gibi i\u015fgallerin, i\u00e7 sava\u015flar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalardan ka\u00e7\u0131p kurtulmak isteyenlerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, ni\u00e7in halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olan \u00fclkeler ve hatta \u0130slam hukukuyla y\u00f6netildi\u011fi belirtilen \u00fclkelere gitmek yerine, rotalar\u0131n\u0131 Kuzey Amerika\u2019ya, Bat\u0131 ve Kuzey Avrupa\u2019ya \u00e7evirdiklerini, ya\u015fanmakta olan Afganistan s\u00fcreciyle birlikte de\u011ferlendirmek herhalde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir anlam aray\u0131\u015f\u0131nda gayet i\u015flevsel olacakt\u0131r.<\/p>\n

Liderler ve alimler suskun (mu?) <\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen Afganistan\u2019daki s\u00f6z konusu bu b\u00fcy\u00fck kitlenin ve ABD askerleriyle birlikte yan yana \u00fclkeyi terk etme \u00e7abas\u0131n\u0131 Afganistanl\u0131 tek tek M\u00fcsl\u00fcman bireyler, alimler, akademisyenler nas\u0131l anlamland\u0131r\u0131yorlar acaba?<\/p>\n

Ya da Afganistan\u2019a co\u011frafi olarak uzak mek\u00e2nlardaki M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, bu toplumlara liderlik eden \u0130slam alimleri, akademisyenleri, uzmanlar\u0131 Afganistan \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, bir M\u00fcsl\u00fcman toplumun \u00e7\u00f6z\u00fclmesini (ya da yeniden in\u015fas\u0131n\u0131 m\u0131 demeli?) nas\u0131l anlamland\u0131rd\u0131klar\u0131, bu geli\u015fmelerin ne t\u00fcr bir i\u00e7 ve d\u0131\u015f sorunlara, alternatiflere yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 ne denli umursuyorlar acaba?<\/p>\n

Afganistan\u2019a ya\u015fanmakta olan siyasal de\u011fi\u015fim, Bat\u0131l\u0131 ve hatta baz\u0131 do\u011fulu \u00fclkeler taraf\u0131ndan bir tehdit unsuru olarak alg\u0131lan\u0131rken ve bunun siyasi ve askeri unsurlar\u0131na dair veriler ortaya konulurken, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, bu toplumlar\u0131n siyasal, akademik ve entelekt\u00fcel \u00e7evrelerinin Afganistan \u00f6zelinde bir \u00e7aba i\u00e7erisinde olup olmad\u0131klar\u0131 sorulmas\u0131 gereken \u00f6nemli sorular\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n

\u00c7eyrek y\u00fczy\u0131l sonra ve yeni travmalar\u0131n e\u015fi\u011finde<\/strong><\/p>\n

9 Eyl\u00fcl 2001 s\u00fcrecinin sadece Irak ve Afganistan i\u015fgalleri ile kendini ortaya koymakla kalmad\u0131\u011f\u0131, aksine \u00e7ok farkl\u0131 co\u011frafyalardaki M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n kimliklerine, e\u011fitimlerine, g\u00fcndelik ya\u015famlar\u0131na kadar n\u00fcfuz eden bir etkinin\/zorlaman\u0131n\/yeniden yap\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nan de\u011fi\u015fimin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te ne gibi yeni etkiler\/zorlamalar\/yeniden yap\u0131la\u015ft\u0131rmalar getirece\u011finin hesab\u0131n\u0131 yapmak gerekmektedir.<\/p>\n

Akademi d\u00fcnyas\u0131nda birilerinin \u0130slam medeniyeti ad\u0131na konu\u015fma hakk\u0131n\u0131 s\u00f6zde kendinde bulmakla, bu alanda g\u00fcya bir tekel olu\u015fturmakla edindikleri makam ve mevkilere ra\u011fmen, ad\u0131na konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 zannettikleri \u0130slam medeniyetinin capcanl\u0131 \u00f6znesi olan, \u00f6rne\u011fin Afganistan gibi, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n haline dair bir s\u00f6z etme \u00e7abas\u0131 sergilemekte midirler ve\/ya buna \u00f6n ayak olmakta m\u0131d\u0131rlar?<\/p>\n

Yoksa, bu ve benzeri \u00e7evreler, sava\u015f ortam\u0131n\u0131n \u2018hi\u00e7li\u011finden\u2019 kurtulma ad\u0131na rotay\u0131 Amerika\u2019ya \u00e7evirme zor\/unlu\/lu\u011fundan ba\u015fka pek de alternatifi olmayan Afganl\u0131lar\u0131n aksine, b\u00f6ylesi bir zorunluluk olmad\u0131\u011f\u0131 halde elde ettikleri maddi imk\u00e2nlarla g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak ve\/ya \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ABD topraklar\u0131nda d\u00fcnyaya getirmek suretiyle \u00e7oktan Amerikan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 imtiyaz\u0131n\u0131 edinmi\u015f olanlar\u0131n, zaten b\u00f6yle bir medeniyet sorunsallar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na m\u0131 i\u015faret ediyor?<\/p>\n

Bu noktada, s\u00f6z konusu bu \u00e7evreler, \u00f6rne\u011fin Afganistan \u00f6zelinde ve bug\u00fcne kadar yans\u0131yan geli\u015fmelerin ne t\u00fcr bir anlam i\u00e7erdi\u011fi; ad\u0131na \u0130slam denilen dinin ve bu dinle yani, \u0130slam\u2019la \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen geleneksel\/k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n bu toplumlara ve k\u00fcresel topluma ne gibi anlamlar sundu\u011fu konusunu ara\u015ft\u0131rma \u00fcniversitelerini devreye sokarak tart\u0131\u015fmaktan uzak durmalar\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u00e7eli\u015fkiye i\u015faret etmemekte midir?<\/p>\n

Bug\u00fcn Afganistan\u2019da \u015fayet bir sorundan bahsediliyorsa, bu az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n \u0130slam diniyle, geni\u015f ve b\u00fcy\u00fck medeniyetle olan ili\u015fkilerinin, anlam b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerinin, devaml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n birbirinden kopuk, b\u00f6l\u00fck-p\u00f6r\u00e7\u00fck bir nitelik arz etmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir.<\/p>\n

Bu noktada, uzun s\u00f6m\u00fcrgecilik s\u00fcre\u00e7lerini, zorlama\/hiyerar\u015fik modernle\u015fme pratiklerini, modern zamanlar\u0131n ac\u0131mas\u0131z sava\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmeden, ancak sadece bunlara yaslanarak Afganistan \u00f6zelinde M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131na havale etmek bizatihi \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ve prati\u011fiyle ba\u011fda\u015f\u0131r yan\u0131 da bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 12.09.2021 Afganistan\u2019da Taliban rejiminin siyasal anlamda yeniden […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4034,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-4033","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4033","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4033"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4033\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4035,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4033\/revisions\/4035"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4033"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/tr_tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}