15-17 \u015eubat tarihleri aras\u0131nda Kaliforniya Sunnylands\u2019de yap\u0131lan ABD-ASEAN zirvesi, ASEAN s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir organizasyon olmas\u0131yla tarihe ge\u00e7ti. Zirve\u2019de tek eksik, h\u00fck\u00fcmet \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Myanmar\u2019da halen devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funda oturan Thein Sein\u2019in zirveye kat\u0131lmamas\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Bu zirvenin, Ba\u015fkan Obama\u2019n\u0131n iki d\u00f6nemlik ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda tarihe \u2018ba\u015far\u0131\u2019 hanesi olarak ge\u00e7ecek icraatlar\u0131ndan biri oldu\u011funa ku\u015fku yok. Bu zirveye gelmeden \u00f6nce en son bulu\u015fman\u0131n, ge\u00e7en Kas\u0131m ay\u0131nda Kuala Lumpur\u2019daki ASEAN Zirvesi\u2019nde oldu\u011funu ve Ba\u015fkan Obama \u201cistikrar, bar\u0131\u015f ve kalk\u0131nman\u0131n\u201d \u00f6nemine dikkat \u00e7eken bir konu\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yoruz. Bu ba\u011flamda, Sunnylands zirvesi ge\u00e7en y\u0131l pl\u00e2nlansa da, asl\u0131nda temelleri Hillary Clinton\u2019\u0131n \u2018Asya \u00c7a\u011f\u0131\u2019 kavramsalla\u015fmas\u0131n\u0131 dile getirdi\u011fi, ilki 2007 ikincisi de 2011\u2019deki iki \u00f6nemli makalesine dayan\u0131yor. Clinton\u2019\u0131n Foreign Affairs dergisindeki \u201c21. Y\u00fczy\u0131l\u2019da G\u00fcvenlik ve F\u0131rsatlar\u201d ve \u201cAmerikan\u2019\u0131n Pasifik Y\u00fczy\u0131l\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleleri ABD\u2019nin b\u00f6lgede ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi inisiyatiflerin ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 veriyordu.<\/p>\n
Tabii \u2018Asya \u00c7a\u011f\u0131\u2019 kavram\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn bir Asya co\u011frafyas\u0131 i\u00e7in de\u011ferlendirmek yerine daha \u00f6ze inerek, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya olarak belirlemek gerekir. En az\u0131ndan bu iki b\u00f6lgenin kalk\u0131nmac\u0131 ba\u011flamlarda geni\u015f Asya k\u0131tas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fini dikkate almak gerekir. ABD\u2019nin bu y\u00fczy\u0131lda geli\u015fmelerin merkezinde olaca\u011f\u0131n\u0131 \u2018haber verdi\u011fi\u2019 bu makalelerinden sadece g\u00f6rece k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ger\u00e7ekle\u015fen \u2018Sunnyland Zirvesi\u2019, ABD\u2019nin b\u00f6lgeyle ili\u015fkilerinde geldi\u011fi noktay\u0131 olduk\u00e7a somut bir \u015fekilde ortaya koyuyor.<\/p>\n
ASEAN, \u00fcye \u00fclkeler aras\u0131nda daha \u00e7ok ekonomik ba\u011flar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131. Bunu peki\u015ftiren ise, ge\u00e7en y\u0131l sonunda il\u00e2n edilen ASEAN Ekonomi Birli\u011fi oldu. Ancak bu blo\u011fa \u00fcye \u00fclkelerin siyasi yap\u0131la\u015fmalar\u0131 birbirinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesine ra\u011fmen, ABD y\u00f6netiminin bu farkl\u0131 siyasal y\u00f6netimlerle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ili\u015fkilerde sergiledi\u011fi performans, onu \u2018ba\u015far\u0131l\u0131\u2019 bir akt\u00f6r\u2019 olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bir yanda Bruney\u2019de Sultan; Kambo\u00e7ya\u2019da otuz y\u0131ld\u0131r iktidardaki kom\u00fcsint parti lideri; Malezya\u2019da bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir ba\u015f\u0131 kimi yolsuzluklarla an\u0131lan Ba\u015fbakan; Myanmar\u2019da askeri rejimden sivil rejime ve demokrasiye ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci; Tayland\u2019da askeri cuntan\u00a0 y\u00f6netiminin g\u00fc\u00e7 temerk\u00fcz\u00fc gibi birbirine taban tabana z\u0131t rejimlerle ayn\u0131 masaya oturabilmek ve bu siyasi yap\u0131lar\u0131 ve liderlerini ayn\u0131 masa etraf\u0131nda toplayabilmek ku\u015fku yok ki geni\u015f bir stratejik referans\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc.<\/p>\n
\u00dc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrecek toplant\u0131larda, ABD\u2019nin ASEAN ile ticari ve yat\u0131r\u0131m ili\u015fkilerini art\u0131rma y\u00f6n\u00fcnde arg\u00fcmanla hareket ederken, beklendi\u011fi \u015fekilde \u00c7in\u2019le ilgili baz\u0131 siyasi a\u00e7\u0131klamalarda \u015fu veya bu \u015fekilde g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nd\u0131. Bununla birlikte, Obama\u2019n\u0131n \u00f6zellikle G\u00fcney \u00c7in Denizi konusundaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n tehditvari bir y\u00f6n\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131, aksine ASEAN liderlerinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dile getirdi\u011fi imaj\u0131n\u0131n son derece belirgin oldu\u011fu bir yakla\u015f\u0131m sergiledi. B\u00f6lgedeki Adalar krizinden hareketle sorunlar\u0131n \u2018konu\u015falarak\u2019 \u00e7\u00f6z\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcndeki talep asl\u0131nda tastamam ASEAN\u2019\u0131n hem \u00c7in\u2019e hem de ABD\u2019ye daha \u00f6nce sundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015flerin tekrar\u0131 mahiyetinde. Bu noktada, ev sahibi ABD\u2019nin \u2018\u015fahin\u2019 bir duru\u015f sergilemedi\u011fi gibi, hem \u00c7in hem de ABD ile ili\u015fkilerinden taviz vermek istemeyen ASEAN\u2019\u0131n konuya yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n da belirleyici oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n
Bu noktada ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan zirvenin en \u00f6nemli yap\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fc ASEAN ile ekonomik i\u015fbirli\u011fine daha da a\u011f\u0131rl\u0131k vermekti. Bunun hem var olan ABD-ASEAN ekonomik i\u015fbirli\u011fi hem de ASEAN \u00fcyelerinden Vietnam, Malezya, Singapur ve Bruney\u2019in bu ay\u0131n ba\u015f\u0131nda Yeni Zelanda\u2019da nihai olarak imzalanan Trans Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131\u2019na (TPPA) taraf olmalar\u0131n\u0131n da rol\u00fc var. T\u00fcm ele\u015ftirilere ve ABD dahil baz\u0131 \u00fcye parlamentolar\u0131nda onanmay\u0131 beklemesine ra\u011fmen, ABD\u2019yi Birlik\u2019le ekonomi i\u015fbirli\u011fi alan\u0131nda te\u015fvik eden \u00f6nemli husus, 42 trilyon dolarl\u0131k bu ticaret i\u015fbirli\u011fine dahil olmak i\u00e7in, \u00f6zellikle Endonezya ve Filipinler devlet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n istekli olu\u015flar\u0131d\u0131r. Endonezya ASEAN ekonomisi i\u00e7erisinde ilk s\u0131ray\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 ve Filipinler\u2019in Aquino iktidar\u0131 d\u00f6neminde kayda de\u011fer at\u0131l\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131 ve ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki geleneksel m\u00fcttefiki konumunda oldu\u011fu unutulmamal\u0131. Bu ikiliye eklenecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclke ise Tayland.<\/p>\n
Tayland\u2019\u0131n da ABD ile yak\u0131n ili\u015fkileri oldu\u011fu bilinmekle birlikte, bir t\u00fcrl\u00fc \u2018sivil demokratik de\u011ferleri\u2019 uzun erimli olarak hayata ge\u00e7irmemi\u015f olmas\u0131 ABD\u2019nin bu \u00fclkeden arzu etti\u011fi verimi almas\u0131na engel oluyor. En son olarak 2014 y\u0131l\u0131 May\u0131s\u2019\u0131n ya\u015fanan askeri darbe ve ard\u0131ndan kurulan asker k\u00f6kenlilerin at\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ba\u015fbakan ve meclis \u00fcmit vermedi\u011fi gibi, ABD taraf\u0131ndan ele\u015ftirilere hedef oluyor. Bu nedenle, askeri rejimin varl\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcrecin ne \u015fekilde i\u015fleyebilece\u011fi konusunda belirsizli\u011fe yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n
ABD\u2019nin ba\u015fta bu \u00fc\u00e7 \u00fclke olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkeleri de TPPA\u2019ya haz\u0131rlanmalar\u0131 noktas\u0131nda \u00f6zellikle ticari mevzuatlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeleri konusunda te\u015fvikine tan\u0131k olunacakt\u0131r. Zaten, bir s\u00fcredir oldu\u011fu gibi, zirve s\u0131ras\u0131nda da Endonezya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Joko Widodo\u2019nun \u2018d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak yasal s\u00fcre\u00e7lere h\u0131z verilmesi\u2019 konusundaki vurgusuna tan\u0131k olundu.<\/p>\n
ABD y\u00f6netimince \u2018y\u00fczy\u0131l\u0131n ticaret anla\u015fmas\u0131\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan TPPA i\u00e7inde yer almak i\u00e7in di\u011fer \u00fcye \u00fclkeler de t\u00fcm \u00e7abay\u0131 sarf edecektir. Bu noktada ilgili \u00fclkelerin, ABD\u2019nin \u2018ticari de\u011ferlerini\u2019 g\u00f6z ard\u0131 edecek bir yakla\u015f\u0131m sergilemeleri beklenmiyor. Aksine, t\u00fcm \u00e7ekincelerine ve bilinmezlerine ra\u011fmen, bu yeni a\u00e7\u0131l\u0131m i\u00e7erisinde yer almak ulusal ekonomi stratejilerinin bir par\u00e7as\u0131 haline gelecektir. ASEAN\u2019\u0131n \u00f6nde gelen \u00fclkelerinin TPPA blo\u011funda yer almalar\u0131yla birli\u011fin Laos, Kambo\u00e7ya ve Myanmar gibi k\u00fc\u00e7\u00fck ekonomilerinin de ayn\u0131 ekonomik yap\u0131la\u015fmaya konu olmas\u0131nda kayda de\u011fer bir rol\u00fc olacakt\u0131r. ABD y\u00f6netiminin ilk etapta Cakarta, Singapur ve Bangkok\u2019da a\u00e7may\u0131 pl\u00e2nlad\u0131\u011f\u0131 merkezler vas\u0131tas\u0131yla b\u00f6lge \u00fclkelerini TPPA yap\u0131lanmas\u0131nda yer alacak \u015fekilde alt yap\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131nda ilgili \u00fclkelere \u2018yard\u0131mc\u0131\u2019 olmay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n
Bu b\u00f6lgeyi ABD i\u00e7in ekonomik cazibe merkezi k\u0131lan husus 620 milyon n\u00fcfusa, orta s\u0131n\u0131fla\u015fmaya veya t\u00fcketimcili\u011fe ula\u015fma konusunda engel tan\u0131mayan geni\u015f bir i\u015f g\u00fcc\u00fcne, 2.6 trilyon hacmindeki\u00a0 ekonomiye sahip olmas\u0131 gibi \u00f6zelliklerdir. Buradan hareketle ABD\u2019nin b\u00f6lgeye y\u00f6nelik ilgisinin yeni ba\u015fl\u0131yormu\u015f gibi de alg\u0131lanmamal\u0131.\u00a0 B\u00f6yle bir sav, ABD\u2019nin b\u00f6lgeyle 20. y\u00fczy\u0131l boyunca girdi\u011fi ili\u015fkilerin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi demek olur. Aksine, ASEAN\u2019\u0131n kurulu\u015fu \u00f6ncesi ve s\u00fcrecine g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fat akt\u00f6r\u00fcn ABD oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. G\u00fcneydo\u011fu Asya hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Do\u011fu \u00c7in Denizi\u2019nden ba\u015flay\u0131p bir yandan K\u0131z\u0131l Deniz\u2019e, \u00f6te yandan G\u00fcney Afrika\u2019ya uzanan Hint Okyanusu su yolunu k\u00fcresel bir ticaret ve g\u00fcvenlik denizi anlam\u0131na getiren bir co\u011frafya. Bu co\u011frafyan\u0131n So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6nemindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, bir \u2018istikrar\u2019 olgusundan, iki bloktan hangisinin yan\u0131nda yer alaca\u011f\u0131yla al\u00e2kal\u0131 bir s\u00fcre\u00e7ti. Bu ba\u011flamda, \u00f6zellikle b\u00f6lgenin co\u011frafi ve n\u00fcfus olarak en \u00f6nemli \u00fclkesi Endonezya, Filipinler ve Tayland\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen darbeler ve ABD yans\u0131l\u0131 ba\u015fkanlar\u0131n, h\u00fck\u00fcmetlerin i\u015f ba\u015f\u0131nda olu\u015fu b\u00f6lgenin Bat\u0131-Do\u011fu ayr\u0131\u015fmas\u0131ndaki yerine de \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r.<\/p>\n
ABD\u2019nin b\u00f6lgeyle 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ba\u015flayan ilgisi kimi zaman azalma e\u011filimi g\u00f6sterse de hi\u00e7bir zaman sona ermedi. Bu y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda da b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel geli\u015fmeler ba\u011fl\u0131 olarak yeni bir strateji ile G\u00fcneydo\u011fu Asya \u00fclkeleri ile ili\u015fkiler derinle\u015ftiriliyor. Sunnyland Zirvesi bu anlamda iki d\u00f6neminin sonuna yakla\u015fan Obama y\u00f6netiminin geldi\u011fi noktay\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n
<\/p>\n