Cihan Kurtaran \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 05.01.2017<\/p>\n
Asya Pasifik b\u00f6lgesi 2016 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde oldu\u011fu b\u00f6lgelerden biri\u00a0 oldu. Y\u0131l\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnden son g\u00fcn\u00fcne kadar olduk\u00e7a dinamik ili\u015fkilerin ve geli\u015fmelerin g\u00f6zlendi\u011fi b\u00f6lgede \u00f6ne \u00e7\u0131kan ba\u015fl\u0131klar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
B\u00f6lgenin ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi dev ticaret anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131; b\u00f6lgenin on \u00fclkesinin birli\u011finden olu\u015fan ASEAN\u2019\u0131n ekonomi birli\u011fini hayata ge\u00e7irmesi; G\u00fcney\u00a0 \u00c7in Denizi anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda uluslararas\u0131 tahkim mahkemesinin karar\u0131na ra\u011fmen \u00c7in\u2019in b\u00f6lge \u00fczerindeki n\u00fcfuzunda \u0131srarc\u0131 olu\u015fu; Myanmar, Tayvan ve Filipinler\u2019deki genel se\u00e7imler sonras\u0131nda biraz da s\u00fcpriz say\u0131labilecek ba\u015fkanlar\u0131n ve partilerin siyasi g\u00fcc\u00fc eline ge\u00e7irmesi; Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sorununun sadece Myanmar\u2019\u0131n Arakan Eyaleti ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir kez daha ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131; \u00e7ok etnikli ve \u00e7ok dinli yap\u0131ya sahip Endonezya\u2019da ba\u015fkent Cakarta valisine y\u00f6nelik sivil ba\u015fkald\u0131r\u0131; Malezya\u2019da \u20181 Malezya Kalk\u0131nma Fonu\u2019ndaki (1MDB) usuls\u00fczl\u00fcklerin uluslararas\u0131 soru\u015fturmalarla derinle\u015firken \u00fclke i\u00e7 siyasetinde ciddi yans\u0131malara yol a\u00e7mas\u0131; tsunaminin 12. y\u0131l\u0131nda A\u00e7e\u2019de \u00f6l\u00fcmc\u00fcl ve ciddi maddi kayba neden olan depremin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f; Hong Kong\u2019da meclis se\u00e7imlerinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yanl\u0131s\u0131 milletvekillerinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kaos; ABD Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin sonu\u00e7lanmas\u0131yla ilgililerin yapt\u0131\u011f\u0131 ve ABD-\u00c7in ili\u015fkileri ba\u015fta olmak \u00fczere ve ABD ile b\u00f6lgedeki m\u00fcttefikleri aras\u0131nda belirsizli\u011fe kap\u0131 aralayan tezat i\u00e7eren a\u00e7\u0131klamalar; b\u00f6lgenin kalk\u0131nm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve istikrar\u0131 ile dikkat \u00e7ekti\u011fi bilinen G\u00fcney Kore\u2019de devlet ba\u015fkan\u0131 Park\u2019\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu \u2018siyasal\/etik\u2019 skandal; ABD ve Japonya aras\u0131nda 75 y\u0131ll\u0131k ac\u0131y\u0131 dindirmeye matuf \u2018duygu\u2019 y\u00fckl\u00fc \u2018an\u0131t\u2019 ziyaretleri ilk anda zikredilebilecek hususlar olarak dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Elbette bu hususlar ve benzerlerinin arka pl\u00e2nlar\u0131yla, yak\u0131n ve orta vadedeki yans\u0131malar\u0131 ba\u011flam\u0131nda kapsaml\u0131 analizlere konu olacak \u00f6neme sahip oldu\u011funa ku\u015fku yok. Ancak burada dikkat \u00e7eken husus, \u00fclke baz\u0131nda veya g\u00f6rece dar\/s\u0131n\u0131rl\u0131 b\u00f6lgesel ili\u015fkiler olarak g\u00f6r\u00fclebilecek bu geli\u015fmelerin, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha geni\u015f ve hatta zaman zaman k\u00fcresel boyuta evrilen bir \u00f6nem arz etti\u011fidir. Bu noktada yukar\u0131da dile getirilen geli\u015fmelerden baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmakta fayda var.<\/p>\n
Bu anlamda 5.3 trilyon dolarl\u0131k k\u00fcresel ticarete konu olan devasa bir ekonomik etkile\u015fime konu olan G\u00fcney \u00c7in Denizi g\u00fczel bir \u00f6rnek te\u015fkil ediyor. D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli deniz ticaret yollar\u0131ndan biri olmas\u0131, deniz alt\u0131 potansiyel zenginli\u011fi ve 3.5 milyon kilometre kare geni\u015fli\u011findeki bu devasa deniz bu nedenle sadece Pasifik\u2019in Asya k\u0131y\u0131lar\u0131nda, \u00c7in ve ASEAN\u00a0 \u00fclkelerinin ilgi alan\u0131nda bulunmuyor. Jeo-ekonomisi, geli\u015ftirilmeye matuf kaynaklar\u0131yla k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in jeo-stratejik bir \u00f6neme sahip. Bunda, Obamal\u0131 y\u0131llarda ABD y\u00f6netimince Asya Y\u00fczy\u0131l\u0131 Projesi\u2019nin \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na dikkat \u00e7ekmek gerekir. Bu politika, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde Afganistan-Irak d\u00fczleminde geni\u015f Ortado\u011fu\u2019ya s\u0131k\u0131\u015fan ABD\u2019nin yeni bir aray\u0131\u015f\u0131 kadar, kapitalist \u00fcretim mekanizmas\u0131 ile Asyal\u0131l\u0131k denilen de\u011ferlerle ortaya koydu\u011fu kalk\u0131nmac\u0131 politikalarla d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n \u00fcreticisi olmakla kalmayan, buna il\u00e2ve olarak t\u00fcketimci e\u011filimleriyle b\u00fcy\u00fck bir Pazar haline gelen Pasifik b\u00f6lgesi \u00fclkelerinin kalk\u0131nmac\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinin de etkisi var.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nin y\u00fczde 90\u2019\u0131nda egemenlik iddias\u0131n\u0131n Tayvan\u2019\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ASEAN\u2019a \u00fcye Bruney, Malezya, Vietnam ve Filipinler ile aktif, Endonezya\u2019yla ise \u2018\u015fimdilik\u2019\u00a0 dolayl\u0131 teritoryal haklar meselesindeki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 konusunda bir geli\u015fmeden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00d6yle ki, Filipinler devletinin 2013 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Tahkim Mahkemesi\u2019ne a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davan\u0131n 12 Temmuz\u2019da \u00c7in aleyhine sonu\u00e7lanmas\u0131 bile \u00c7in\u2019 y\u00f6netimini geri ad\u0131m atmaya sevk etmedi. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, Filipinler\u2019de ya\u015fanan ba\u015fkan ve iktidar de\u011fi\u015fikli\u011fi sonras\u0131nda Filipinler devleti s\u00f6z konusu tahkim mahkemesinin karar\u0131n\u0131 sapihlenmemesi ve karar\u0131n uygulamaya ge\u00e7irilmesinde \u0131srarc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, aksine geri \u00e7ekilerek \u00c7in\u2019e alan a\u00e7an bir siyaset ve pratik ortaya koydu.<\/p>\n
Filipinler devlet ba\u015fkan\u0131 Rodrigo Duterte\u2019nin ulusal bir politika olarak \u00fclkedeki uyu\u015fturucu sorunuyla m\u00fccadelesine y\u00f6nelik ele\u015ftiriler nedeniyle ABD ile ba\u015flayan s\u00f6z d\u00fcellosu, bir anda ABD ile kopu\u015fa evrilmekte oldu\u011fu izlenimi yaratt\u0131. Duterte, ABD\u2019nin ne ekonomik yard\u0131m\u0131n\u0131 ne de askeri deste\u011fine ihtiyac\u0131 oldu\u011funu dobra dorba s\u00f6ylerken, kulland\u0131\u011f\u0131 dil ile uluslararas\u0131 ili\u015fkilere yeni \u2018jargonlar\u2019 getirdi. Duterte\u2019nin her ne kadar birbirini yads\u0131yan tezat i\u00e7erikli a\u00e7\u0131klamalar\u0131na ilgili bakanlar ve dan\u0131\u015fmanlar a\u00e7\u0131klama getirme gayreti i\u00e7erisinde olsa da, bunlar Duterte\u2019nin \u015fu ana kadar ABD ile ili\u015fkileri iyile\u015ftirme konusunda bir k\u0131lavuz olabilmi\u015f de\u011fil. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Duterte ABD\u2019yi \u2018Filipinler sath\u0131nda\u2019 d\u0131\u015farda b\u0131rakma s\u00fcrecine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u201c\u00c7in\u2019le ve Rusya ile yak\u0131nla\u015faca\u011f\u0131\u201d y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 ise, \u2018d\u00fcne kadar yerel siyasette kalm\u0131\u015f\u2019 ve ba\u015fkanl\u0131k yar\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcpriz bir \u015fekilde ulusal siyasette ba\u015f akt\u00f6r konumuna gelmi\u015f bir siyaset\u00e7inin k\u00fcresel ili\u015fkilerde \u015fu veya bu \u015fekilde, y\u00f6n tayin edici olabilece\u011fine \u00f6rnek te\u015fkil ediyor.<\/p>\n
Duterte\u2019nin ba\u015fkanl\u0131k koltu\u011funa oturdu\u011fu 30 Haziran\u2019dan itibaren ortaya koydu\u011fu s\u00f6ylem ve icraatlar, Filipinler\u2019de devlet politikas\u0131nda aks de\u011fi\u015fimine g\u00f6nderme yap\u0131yor. Aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda Duterte\u2019nin halk nezdinde pop\u00fclaritesinden bir \u015fey kaybetmemi\u015f olmas\u0131, birka\u00e7 bireysel \u00e7\u0131k\u0131\u015f d\u0131\u015f\u0131nda muhalefetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da etkisiz k\u0131l\u0131yor. Duterte\u2019nin G\u00fcney \u00c7in Denizi politikalar\u0131nda \u00c7in\u2019i daha da \u00f6n pl\u00e2na getiremeye olanak tan\u0131yan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ne kadar bilin\u00e7li yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 belirsiz.<\/p>\n
Yukar\u0131daki geli\u015fmeyle yak\u0131ndan ilgili oldu\u011funa ku\u015fku olmayan bir di\u011fer geli\u015fme ise, Pasifik\u2019e k\u0131y\u0131s\u0131 olan 12 \u00fclkenin taraf oldu\u011fu Trans Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n (TPPA) 4 Ocak\u2019ta Yeni Zelanda\u2019da imzalanmas\u0131 oldu. Be\u015f y\u0131l gibi g\u00f6rece k\u0131sa ancak uzun tart\u0131\u015fmalar sonunda karara var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanan ve imzan\u0131n ard\u0131ndan ilgili \u00fclke parlamentolar\u0131ndan onay bekleyen anla\u015fma, birli\u011fin olu\u015fumunda b\u00fcy\u00fck rol\u00fc olan ABD\u2019de Obama y\u00f6netiminin senatodan onay alamam\u0131\u015f olmas\u0131yla inkita d\u00f6nemine girildi. Anglo-Sakson d\u00fcnyas\u0131na \u00fcye ABD, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, s\u00f6m\u00fcrgecilik ge\u00e7mi\u015fleri ve siyasi ba\u011flamlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu d\u00fcnyaya yabanc\u0131 olmayan Singapur, Bruney Malezya ile\u00a0 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitiminden bu yana ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli m\u00fcttefiki konumundaki Japonya\u2019n\u0131n ve Latin Amerika d\u00fcnyas\u0131ndan Meksika, Peru ve \u015eili\u2019nin yer ald\u0131\u011f\u0131 birlik d\u00fcnya ticaret hacminin y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 kapsayabilecek bir \u00f6zelli\u011fe sahip.<\/p>\n
Son birka\u00e7 aydaki geli\u015fmeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu anla\u015fman\u0131n kaderinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ABD\u2019de iktidar\u0131 ele alacak olan Trump y\u00f6netimine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa ku\u015fku yok. Trump\u2019in ilk a\u00e7\u0131klamalar\u0131 TPPA\u2019n\u0131n hayata ge\u00e7irelemeyece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir fikir verse de, ABD y\u00f6netiminin ne y\u00f6nde karar verece\u011fi yeni y\u0131l\u0131k ilk birka\u00e7 ay\u0131nda netlik kazanacak. Bununla birlikte, ABD se\u00e7imlerinde kazanan\u0131n belli olmas\u0131ndan hemen sonra Japonya ba\u015fbakan\u0131 \u015einzo Abe\u2019nin Trump\u2019la uzun bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmas\u0131, anla\u015fmaya taraf olan \u00fclkelerden Singapur ve Malezya\u2019n\u0131n agresif bir \u015fekilde anla\u015fman\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi konusunda Japonya ile ayn\u0131 kulvarda yer almas\u0131 yukar\u0131daki dile getirildi\u011fi \u00fczere, serbest piyasa ilkeleriyle \u015fekillenmi\u015f kalk\u0131nmac\u0131 politikalar\u0131 ile \u00f6ne \u00e7\u0131kan Pasifik b\u00f6lgesi \u00fclkelerinin TPPA ile olmasa da, bunun yerine ikame ettirilebilecek alternatifler \u00fczerinde kafa yormalar\u0131na neden oluyor.<\/p>\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 burada ilgin\u00e7 bir jeo-stratejik ve ekonomik \u00e7at\u0131\u015fmalar zincirinin s\u00f6z konusu oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. TPPA g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda ve anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra ba\u015fta Tayland ve Endonezya y\u00f6netimleri bu \u2018ticari\u2019 birlik i\u00e7inde yer alma noktas\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f beyanlar\u0131nda bulunurken, kimi \u00e7evreler \u00c7in\u2019in de birlik i\u00e7inde yer almas\u0131 konusunda \u2018Neden olmas\u0131n?\u2019 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koyuyorlard\u0131. Aralar\u0131nda Hindistan\u2019\u0131 da dahil edecek \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015f bir co\u011frafyay\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lge \u00fclkelerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00f6ncesi y\u0131llar\u0131na d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Pasifik b\u00f6lgesinde ticari yap\u0131la\u015fmaya y\u00f6n veren \u0130ngiltere\u2019ydi. 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda \u0130ngiltere yerini ABD\u2019ye b\u0131rak\u0131rken, bug\u00fcn Trumpl\u0131 ABD y\u00f6netiminin karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak b\u00f6lgenin ticari ve ekonomi yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n yeni bir d\u00f6n\u00fcmle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7in y\u00f6netiminin hem G\u00fcney \u00c7in Denizi, hem TPPA konular\u0131ndaki geli\u015fmelerden memnuniyet duymad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Ancak b\u00f6lge \u00fclkelerine \u2018tehdivari\u2019 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 devam ettirmesi, en az\u0131ndan b\u00f6ylesi bir izlenim vermesi, \u00c7in\u2019i ilgili \u00fclkeler nezdinde mesafeli olunmas\u0131 gereken bir \u2018g\u00fc\u00e7\u2019 k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Bir yanda d\u00fcnya ticaretine de y\u00f6n verebilecek TPPA veya benzeri bir ticari birlik, \u00f6te yandan G\u00fcney \u00c7in Denizi gibi devasa bir denizde jeo-stratejik ataklar aras\u0131nda b\u00f6lge \u00fclkeleri taraf\u0131ndan orta bir yol bulunup bulunamayaca\u011f\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l\u0131n en ilgin\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerinden biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n