MEHMET \u00d6ZAY \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 24.12.2016<\/p>\n
Ge\u00e7en Eyl\u00fcl ay\u0131ndan bu yana Endonezya\u2019da ba\u015fkent Cakarta valisini konu alan g\u00fcndem canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor. Her ne kadar, vali etraf\u0131nda d\u00f6nen bir geli\u015fme olsa da, verilen tepkiler, tepki verenlerin siyasi ve toplumsal arka pl\u00e2n\u0131, m\u00fcsl\u00fcman olup olmama y\u00f6n\u00fcndeki kimlikleri ile az\u0131nl\u0131k \u00e7o\u011funluk tart\u0131\u015fmalar\u0131 gibi hususlar bu konunun sadece ba\u015fkent valilik se\u00e7imleri dolay\u0131m\u0131nda de\u011fil, geni\u015f Endonezya ulusal ba\u011flam\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, b\u00f6lgesel ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de k\u00fcresel geli\u015fmeler ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmeyi gerektiriyor.<\/p>\n
\u00a0<\/strong>Farkl\u0131 bir Vali<\/strong><\/p>\n Cakarta Valisini g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nmas\u0131nda \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki \u015eubat ay\u0131nda yap\u0131lacak olan genel se\u00e7imler bulunuyor. Resmi kampanya d\u00f6nemi ba\u015flamadan \u00f6nce valinin etnik ve dini k\u00f6keninden hareketle baz\u0131 gruplar, vali Basuki Tjahaja Purnama’n\u0131n vali se\u00e7ilmemesi i\u00e7in \u0130slami referanslarla g\u00fcndem olu\u015fturma giri\u015fimine tan\u0131k olundu. Asl\u0131nda b\u00f6ylesi bir te\u015febb\u00fcs ilk de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc, 2012 y\u0131l\u0131 se\u00e7imlerinde vali aday\u0131 Joko Widodo\u2019nun yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak se\u00e7imlere giren ve kazanan Purnama\u2019ya y\u00f6nelik ele\u015ftiriler ve kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak Joko Widodo\u2019nun pop\u00fclaritesi ve \u2018yard\u0131mc\u0131l\u0131k\u2019 g\u00f6revi gibi fakt\u00f6rler bu ele\u015ftirilerin g\u00fcndemde pek de fazla etkin bir yer edinmesine neden olmam\u0131\u015ft\u0131. Joko Widodo\u2019nun 2014 y\u0131l\u0131 devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini kazanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan valilik de yard\u0131mc\u0131s\u0131 Purnama\u2019ya ge\u00e7mi\u015f oldu. Bu durum, 1964-65 y\u0131llar\u0131nda d\u00f6nemin devlet ba\u015fkan\u0131 Sukarno taraf\u0131ndan atanan \u00c7in etnik k\u00f6kenli ve H\u0131ristiyan Henk Ngantung\u2019un valili\u011finden sonra bir ilk olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Purnama\u2019n\u0131n 2017 \u015eubat ay\u0131nda yap\u0131lacak yerel se\u00e7imlerde yeniden aday olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kendisine y\u00f6nelik ele\u015ftirilere verdi\u011fi bir tepki, bug\u00fcne kadar oldu\u011fu gibi ve se\u00e7im g\u00fcn\u00fcne kadar ki g\u00fcndemi de belirlemeye aday. Vali Purnama A\u011fustos ay\u0131nda, Jakarta a\u00e7\u0131klar\u0131ndaki Bin Adalar ad\u0131yla bilinen adalar grubundan birinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir gruba yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, baz\u0131 gruplar\u0131n kendisinin H\u0131ristiyan oldu\u011funu gerek\u00e7esiyle Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019den Maide suresi 51. ayeti kan\u0131t g\u00f6stererek M\u00fcsl\u00fcman se\u00e7menlere kendisini se\u00e7memeleri y\u00f6n\u00fcnde yapt\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftiriyi g\u00fcndeme getirmi\u015fti. Vali bu konu\u015fmas\u0131nda \u0130slam\u2019a hakaretinin s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine ayetleri kullanan baz\u0131 \u00e7evreleri ele\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yleyerek \u00f6z\u00fcr dilemi\u015fti.<\/p>\n Ancak baz\u0131 \u00e7evreler, Valinin bu ifadelerle \u0130slam\u2019a hakaret etti\u011fi iddias\u0131n\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yarak tutuklanmas\u0131 talebiyle g\u00f6steriler d\u00fczenlediler. Niceliksel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu g\u00f6sterilerin olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 da oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu g\u00f6sterilerden ama\u00e7, valinin konu\u015fmas\u0131n\u0131n \u201cCeza Kanunu’nun 156 maddesi a f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca herhangi bir dini k\u00f6t\u00fcleyici, dinler aras\u0131nda \u00f6tekile\u015ftirme olu\u015fturacak s\u00f6ylemler su\u00e7 say\u0131l\u0131r\u201d maddesini i\u015fletmeye matuftu. Nihayetinde valinin bu konu\u015fmas\u0131nda yer verdi\u011fi baz\u0131 ifadeler \u00fczerine \u00f6nce polis soru\u015fturmas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131 ard\u0131ndan da yarg\u0131 yolu. \u015eu ana kadar iki kez mahkeme \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan Purnama su\u00e7lamalar\u0131 reddetti\u011fini yine dile getirirken, yarg\u0131 s\u00fcreci de devam ediyor.<\/p>\n Cakarta valili\u011fi bir atlama ta\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n Bu vak\u2019a \u00e7er\u00e7evesinde binlerce ki\u015finin meydanlar\u0131 doldurmas\u0131ndan m\u00fctevellik niceliksel bir durum kadar, bundan \u00e7ok daha \u00f6nemlisi sivil, \u2018dini\u2019, siyasi ve polis ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri gibi akt\u00f6rlerin de\u011fi\u015fik boyutlarda s\u00fcre\u00e7teki varl\u0131\u011f\u0131 bize Endonezya modern siyasetindeki i\u015fbirliklerinin, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n, \u00e7\u00f6z\u00fclme ve yeniden yap\u0131lanmalar\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu ortaya koyuyor. Cakarta gibi \u00fclke siyasetinin oda\u011f\u0131nda bulunan bir \u015fehri kimin, hangi partinin y\u00f6netece\u011fi meselesi son derece \u00f6nemli. Kald\u0131 ki, 2012 y\u0131l\u0131nda ba\u015fkent valisi se\u00e7ilen Joko Widodo, daha be\u015f y\u0131ll\u0131k g\u00f6rev s\u00fcresi dolmadan 2014 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerine aday olmas\u0131 bile sembolik olarak valilik makam\u0131ndan devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131na nas\u0131l \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n da bir g\u00f6stergesi oluyordu.<\/p>\n Sek\u00fcler devlet ve y\u00f6netim tart\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle s\u00f6ylenmesi gereken husus, vali Purnama\u2019ya y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin ba\u015f\u0131nda \u201cbir ba\u015fka dine ve etnisiteye mensubiyeti\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00fclkenin anayasal ger\u00e7ekli\u011fiyle tenakuz i\u00e7eriyor olu\u015fudur. Kahir ekseriyeti m\u00fcsl\u00fcman olsa da Endonezya Cumhuriyeti sek\u00fcler bir devlet ve bu yap\u0131s\u0131n\u0131 da Be\u015f \u0130lke (Panca Sila) ile 1945\u2019den bu yana sergilemekle kalm\u0131yor, aralar\u0131nda son derece \u00f6nemli dini kurumlar\u0131n da oldu\u011fu pek \u00e7ok olu\u015fum bu Be\u015f \u0130lke\u2019yi \u00fclkenin ve de kendi kurumlar\u0131n\u0131n temel dinami\u011fi kabul etti\u011fini beyan ediyor. Kald\u0131 ki, vali Purnama \u00fclke siyasetine ilk defa 2012 se\u00e7imleriyle girmi\u015f de\u011fil. Aksine 2003 y\u0131l\u0131ndan bu yana siyasetin i\u00e7inde ve 2005-2009 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Do\u011fu Belitung\u2019da belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, akabinde de 2009-2014 d\u00f6neminde ulusal mecliste millekvekilli\u011fi hakk\u0131 elde etmi\u015f bir isim. Purnama, 2017 \u015eubat\u2019\u0131nda yap\u0131lacak valilik se\u00e7imi i\u00e7inse, devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Cakarta Genel Meclisi\u2019nde 28 \u00fcyeyle \u00e7o\u011funlu\u011fu elinde bulunduran Endonezya M\u00fccadeleci Demokrasi Partisi\u2019nin (PDI-P) aday\u0131 olarak yar\u0131\u015facak.<\/p>\n Valiyi hedef alan g\u00f6sterilerin ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 konumundaki bir dini organizasyonun k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6ncesine kadar devletin resmi kurumlar\u0131nca \u2018radikal\u2019 kanatta g\u00f6sterilmesine kar\u015f\u0131l\u0131k bug\u00fcn devleti temsil makam\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli kurumlar\u0131n y\u00f6neticileriyle yan yana poz vermesine dikkat \u00e7ekilmeli. Bu grupla normal \u015fartlarda yan yana gelmesi pek de muhtemel g\u00f6z\u00fckmeyen di\u011fer \u2018ana ak\u0131m\u2019 sosyo-dini kurulu\u015flar\u0131n bu s\u00fcre\u00e7te \u015fu veya bu \u015fekilde sahada ve medyada yer almalar\u0131 ise yukar\u0131da k\u0131saca de\u011findi\u011fim, \u00fclkenin modern siyasal hayat\u0131ndaki girift ili\u015fkilerin bir sonucu. \u00d6yle ki, ana ak\u0131m gruplardan baz\u0131lar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131p, M\u00fcsl\u00fcman olmayan bir ki\u015finin de valilik yapabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131klamalar tan\u0131k olundu. Asl\u0131nda bu a\u00e7\u0131klama, gene yukar\u0131da de\u011findi\u011fim \u00fclkenin \u2018temelleri\u2019 noktas\u0131n\u0131 dile getirmekten ba\u015fka bir yan\u0131 bulunmuyor.<\/p>\n \u0130stikl\u00e2l Deklarasyonu ve koalisyon s\u00fcre\u00e7leri <\/strong><\/p>\n Endonezya m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ba\u015fkent Cakarta gibi \u00fclke siyasetinin oda\u011f\u0131ndaki bir \u015fehri kimin y\u00f6netece\u011fi konusunda kayg\u0131lar ta\u015f\u0131malar\u0131 do\u011fal. Bu noktada, Vali Purnama\u2019n\u0131n Bin Adalar\u2019daki konu\u015fmas\u0131ndan sonra me\u015fhur \u0130stikl\u00e2l Camii\u2019nde bir araya gelen baz\u0131 \u2018\u0130slamc\u0131 liderler\u2019in \u2018\u0130stikl\u00e2l Deklarasyonu\u2019 olarak il\u00e2n ettikleri valilik se\u00e7imine bir M\u00fcsl\u00fcman adayla girme d\u00fc\u015f\u00fcncesi son derece olumluydu ve de kayda de\u011fer bir heyecana yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Ancak sorun, ad\u0131na \u0130slamc\u0131 partiler denilen siyasi yap\u0131lar\u0131n kendi aralar\u0131nda birlik sa\u011flayabilme konusunda irade g\u00f6sterememi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Bunun en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesi ise \u0130slamc\u0131 denilebilecek veya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hassasiyetlerine uygun siyaset yapma bi\u00e7imini benimsedi\u011fi varsay\u0131labilecek siyasi partilerin 23 Eyl\u00fcl\u2019de tamamlanan adayl\u0131k g\u00f6sterme s\u00fcrecinde farkl\u0131 siyasi koalisyon gruplar\u0131na ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00fcmit olarak do\u011fan Kalk\u0131nma ve Adalet Partisi (PKS), ordu eski komutanlar\u0131ndan Prabowo Subianto\u2019nun ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu B\u00fcy\u00fck Endonezya Partisi (Gerindra) ile koalisyona gitti. Ulusal Emanet Partisi (PAN) ise, 2004-2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapan ordu eski komutanlar\u0131ndan Susilo Bambang Yudhoyono\u2019nun (SBY) kurucusu oldu\u011fu Demokrat Parti ile koalisyon kurarak SBY\u2019\u0131n gene bir ordu komutan\u0131 olan o\u011flu Agus Harimurti\u2019yi destekliyor. SBY\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bu koalisyon grubunun di\u011fer \u0130slamc\u0131 kabul edilebilecek partileri ise Ulusal Uyan\u0131\u015f Partisi (PKB) ile Birle\u015fik Kalk\u0131nma Partisi (PPP) olu\u015fturuyor. Bu koalisyon olu\u015fumundaki parti say\u0131lar\u0131 yanl\u0131\u015f bir alg\u0131ya sebep olmamal\u0131. Koalisyon s\u00fcrecini kuran ve geli\u015ftiren bizzat SBY\u2019dir. \u00d6te yandan, SBY\u2019nin 2009 y\u0131l\u0131nda bir konu\u015fmada askerlerin g\u00f6revlerini terk edip sivil siyasete at\u0131lmamalar\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki yakla\u015f\u0131m\u0131 hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda bug\u00fcn bizzat kendisinin orduda g\u00f6rev yapan o\u011flunu istifa ettirip Cakarta valili\u011fine aday yapt\u0131rmas\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki de dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken bir husus. Kald\u0131 ki, SBY\u2019nin o\u011flunu valilik makam\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir siyasi maceraya itmedi\u011fi de a\u015fik\u00e2r.<\/p>\n Bu foto\u011fraf i\u00e7erisinde siyasi partiler \u00fc\u00e7 blok koalisyonuna ayr\u0131l\u0131rken, kolasiyon olu\u015fum s\u00fcre\u00e7lerini ve de adaylar\u0131 domine eden yap\u0131lar\u0131n ise Demokrat Parti kurucusu ve ba\u015fkan\u0131 Susilo Bambang Yudhoyono ve B\u00fcy\u00fck Endonezya Hareketi Partisi (Gerindra) Prabowe Subianto gibi eski ordu komutanlar\u0131 ile milliyet\u00e7i sa\u011f\u0131n halen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ismi olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Megawati Sukarnoputri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130lgin\u00e7 olan husus, bu s\u00fcre\u00e7te \u0130slamc\u0131 partilerin koalisyon s\u00fcre\u00e7lerini y\u00f6netmekten ziyade ikincil rol al\u0131p, eski ordu komutanlar\u0131n\u0131n kurucusu ve ba\u015fkan\u0131 olduklar\u0131 siyasi partilerin vizyonlar\u0131na uygun bir yap\u0131la\u015fma i\u00e7inde yer almalar\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131la\u015fma, \u0130stikl\u00e2l Deklarasyonu\u2019nun daha kurulmadan \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ulusal siyaset i\u00e7inde K\u00fcresel geli\u015fmelere tepkiler<\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda \u0130slamc\u0131 partilerin bu durumunun yeni bir sorun de\u011fil. Aksine, 1950\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda Nahdat\u2019ul Ulama\u2019ya ba\u011fl\u0131 kesimlerin, d\u00f6nemin \u00f6nemli \u0130slamc\u0131 partisi Masjumi\u2019den kopmalarla ba\u015flayan; 1998 y\u0131l\u0131nda Suharto\u2019nun iktidardan indirilmesinin ard\u0131ndan kurulan y\u00fcz elliye yak\u0131n parti aras\u0131ndan k\u0131rk ikisinin \u0130slami hassasiyetler g\u00fcden yap\u0131lar olmas\u0131na kar\u015f\u0131n birlik sa\u011flamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak gerekir. Endonezya\u2019da \u0130slamiyetin di\u011fer be\u015f din gibi toplumsal yap\u0131da bir yeri var. Ancak modern siyasal hareketler i\u00e7erisinde \u0130slamc\u0131 ideolojileri g\u00fcden yap\u0131la\u015fmalara imk\u00e2n verilmemesi de bir di\u011fer ger\u00e7ek. Cakarta valilik s\u00fcreci ba\u011flam\u0131nda yukar\u0131da dile getirilen koalisyon s\u00fcre\u00e7lerinde, \u0130slamc\u0131 oldu\u011fu veya b\u00f6yle bir hassasiyetle hareket etti\u011fi belirtilen siyasi kurumlar\u0131n temel akt\u00f6r olamama ve birlikte hareket edememelerinin arkas\u0131nda b\u00f6ylesi bir tarihi ge\u00e7mi\u015f bulunuyor.<\/p>\n \u0130slamc\u0131 partiler ve lider tabakalar\u0131n\u0131n birlik ve koalisyon kurma y\u00f6n\u00fcndeki zaafiyetlerine kar\u015f\u0131l\u0131k, ge\u00e7ti\u011fimiz birka\u00e7 ayl\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u0131 meydanlara toplayan bir hassasiyet ve inisiyatifin sadece H\u0131ristiyan vali Purnama\u2019ya tepkiden ba\u015fka nedenleri olamaz m\u0131 sorusu akla geliyor. Bu hassasiyetin, G\u00fcneydo\u011fu Asya b\u00f6lgesinde Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 gibi gruplar\u0131n maruz kald\u0131klar\u0131 \u015fiddet ve zulme; Malezya\u2019daki gibi \u00c7in az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00fclke ekonomisindeki etkinliklerine il\u00e2ve olarak, \u00f6rne\u011fin Penang gibi baz\u0131 eyaletler d\u00fczeyinde ki siyasi yap\u0131la\u015fmalar\u0131 ve n\u00fcfuzlar\u0131 ile bu s\u00fcreci Federal siyasete ta\u015f\u0131madaki kararl\u0131l\u0131klar\u0131; Bat\u0131\u2019daki \u0130slamifobi\u2019ya ve \u00c7in\u2019in b\u00f6lge \u00fczerindeki siyasi n\u00fcfuz kalk\u0131\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen yerel\/ulusal d\u00fczeydeki tepkiler \u015feklinde alg\u0131lamak m\u00fcmk\u00fcn. B\u00f6ylesine \u00f6nemli b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel sorunlar ile Endonezya ulusal siyasetinin kendine \u00f6zg\u00fc dinamikleri aras\u0131ndaki bir t\u00fcr girift ili\u015fkilerin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve kimler ve hangi kurumlarca y\u00f6nlendirildi\u011fi \u00fczerinde daha derinlikli durmak gerekiyor.<\/p>\n