Cihan Kurtaran \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 24.12.2016<\/p>\n
Myanmar\u2019\u0131n Arakan Eyaleti\u2019nde 9 Ekim\u2019de ba\u015flayan ve Kas\u0131m ay\u0131 ortalar\u0131na kadar devam eden \u015fiddet dalgas\u0131 b\u00f6lgede yeni tepki ve geli\u015fmelere yol a\u00e7t\u0131. Bir grubun Banglade\u015f s\u0131n\u0131r\u0131ndan girerek Myanmar g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin bulundu\u011fu \u00fc\u00e7 noktaya yapt\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Myanmar ordusunun sorumlular\u0131n yakalanmas\u0131 \u00e7abas\u0131 amac\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015ft\u0131. Myanmar ordusunun bu sald\u0131r\u0131n\u0131n sorumlular\u0131n\u0131 yakalamak amac\u0131yla s\u0131n\u0131r \u00e7evresindeki yerle\u015fim yerlerinde sivillere y\u00f6nelik uygulamas\u0131 etnik soyk\u0131r\u0131m kavram\u0131n\u0131n giderek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde g\u00fcndemde yer almas\u0131na neden oldu. Temelde, gazetecilerin ve yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye girmesine izin verilmedi\u011finde, b\u00f6lgede tam olarak neler olup bitti\u011fine dair do\u011frudan bilgi alma imk\u00e2n\u0131 yoktu. Bununla birlikte, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunu yak\u0131ndan takip eden bir insan haklar\u0131 kurumu Myanmar ordusunun sivillere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131; de\u011fi\u015fik kurumlar\u0131n verilerine g\u00f6re hayatlar\u0131n\u0131 kurtarmak amac\u0131yla yirmi ila otuz bin ki\u015finin Banglade\u015f s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ge\u00e7mesi ve onlar\u0131n tan\u0131kl\u0131klar\u0131 Arakan Eyaleti\u2019nin kuzeyinde etnik temizlik olgusunu g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te, \u00f6zellikle Malezya ba\u015fbakan\u0131n da kat\u0131l\u0131m\u0131yla 4 Aral\u0131k\u2019ta ba\u015fkent Kuala Lumpur\u2019da yap\u0131lan g\u00f6sterinin bir rol\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Resmi \u00e7evreler, bu g\u00f6sterinin h\u00fck\u00fcmet ad\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftirilmedi\u011fi ifade etse de Ba\u015fbakan, i\u00e7 ve d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131, iktidar koalisyonunun ana yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan Birle\u015fik Ulusal Malay Organizasyonu\u2019nun (UMNO) de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerdeki yetkilileriyle muhalefet partilerinden Malezya \u0130slam Partisi (PAS) genel ba\u015fkan\u0131 Abd\u00fclhadi Awang\u2019\u0131n kat\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemliydi. Ve bu \u00fcst d\u00fczey kat\u0131l\u0131mla Malezya\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilk g\u00f6steri olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu g\u00f6steride Ba\u015fbakan Necib bin Rezak, Arakanl\u0131lar\u0131n etnik soyk\u0131r\u0131ma maruz kalmalar\u0131 nedeniyle durumun insan haklar\u0131 y\u00f6n\u00fcne dikkat \u00e7ekerken, Nobel insan haklar\u0131 \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi Su \u00c7i\u2019yi konuyla ilgili ad\u0131mlar\u0131 atmamakla su\u00e7lad\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede Ba\u015fbakan\u2019\u0131n Myanmar y\u00f6netimi ve \u00f6zellikle de Myanmar D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 ve Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan Sorumlu Devlet Bakan\u0131 Su \u00c7i\u2019yi hedef alan konu\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde baz\u0131 geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131.<\/p>\n
\u00d6nce Malezya ordu komutan\u0131, g\u00f6rev s\u00fcresinin bitimi vesilesiyle b\u00f6lge \u00fclkelerine ziyaret a\u00e7\u0131klamas\u0131yla Myanmar\u2019da ordu komutan\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bu toplant\u0131da dikkat \u00e7eken husus, Malezya ordu komutan\u0131n\u0131n meslekta\u015f\u0131na Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131\u2019n\u0131n ma\u011fduriyetinin DAE\u015e benzeri yap\u0131larca kullan\u0131labilece\u011fi ve bu noktada Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin konuya acilen bir \u00e7are bulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamas\u0131yd\u0131. Ard\u0131ndan Myanmar d\u0131\u015fi\u015fleri Endonezya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Retno Marsudi Su \u00c7i\u2019nin davetlisi olarak Myanmar\u2019a gitti. Bu ziyaretin gerek\u00e7esi de, bu geli\u015fmelerden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Su \u00c7i\u2019nin Endonezya\u2019ya yapaca\u011f\u0131 resmi ziyaretin \u00fclkede do\u011fan Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 hassasiyeti nedeniyle ertelenmesi \u00fczerine ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi belirtlidi. Ancak D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Retno Marsudi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde Endonezya h\u00fck\u00fcmeti olarak Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131lacak \u2018insani yard\u0131m\u2019 konusunda yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te Su \u00c7i\u2019nin veya bir ba\u015fka Myanmarl\u0131 yetkilinin b\u00f6lge \u00fclkeleri ve uluslararas\u0131 toplumdan gelen tepkilerin aksine, ordunun Arakanl\u0131lara y\u00f6nelik bir soyk\u0131r\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirmedi\u011fini, eyaletteki sorunun \u00fclkenin bir i\u00e7 meselesi oldu\u011funda \u0131srarc\u0131 oldu\u011fu dikkat \u00e7ekiyordu. Buna ra\u011fmen, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonras\u0131nda Su \u00c7i, ge\u00e7en Pazartesi g\u00fcn\u00fc, ASEAN d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131 Myanmar\u2019\u0131n eski ba\u015fkenti Yangon\u2019da \u2018gayri resmi\u2019 toplant\u0131ya davet etmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na dikkat \u00e7ekiciydi. Yangon\u2019daki bu toplant\u0131 2012 y\u0131l\u0131 May\u0131s ve Haziran aylar\u0131nda ya\u015fanan ve uluslararas\u0131 kamuoyunda tepki toplayan \u015fiddet dalgas\u0131ndan bu yana Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin ald\u0131\u011f\u0131 ilk ciddi giri\u015fim denmeyi hak ediyor.<\/p>\n
Toplant\u0131n\u0131n amac\u0131 Arakan\u2019da ya\u015fananlar konusunda \u00fcye \u00fclke d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131na birinci elden bilgi vermekti. Ayr\u0131ca, d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131nda \u00fcye \u00fclkelerden \u00f6zellikle de Malezya ve Endonezya taraf\u0131ndan Myanmar h\u00fck\u00fcmetinin konuyla ilgili acilen \u00e7e\u015fitli kararlara imza atmas\u0131 konusundaki tavsiyeleri dikkat \u00e7ekiyordu. Bu toplant\u0131n\u0131n belki de daha \u00f6nemli bir geli\u015fme olmas\u0131nda ASEAN\u2019da bir \u00fcye \u00fclkenin ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde ya\u015fanan bir sorunu g\u00fcndeme alan b\u00f6ylesi bir toplant\u0131n\u0131n ilk defa ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiydi. Bug\u00fcne kadar, \u00fcye \u00fclkeler kendi ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlara di\u011fer \u00fclkelerin kar\u0131\u015fmamas\u0131 konusunda gerek\u00e7e olarak ASEAN s\u00f6zle\u015fmesinin \u2018i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131\u2019 konulu maddesini kan\u0131t g\u00f6steriyorlard\u0131. Toplant\u0131 \u2018gayri resmi\u2019 olarak tan\u0131mlansa da, bu alanda at\u0131lan bir ilk oldu\u011funa ku\u015fku yok. Bu s\u00fcre\u00e7te, Myanmar h\u00fck\u00fcmeti konuyla ilgili herhangi bir ad\u0131m at\u0131p atamayaca\u011f\u0131 sorusu g\u00fcndemde.<\/p>\n
Bu s\u00fcrece eklemlenen bir di\u011fer \u00f6nemli inisiyatif ise, Endonezya d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Retno Marsudi\u2019nin ge\u00e7en Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc, Banglade\u015f\u2019te s\u0131n\u0131ra yak\u0131n noktadak\u0131 Cox Bazaar\u2019da Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ziyaret etmesi ve Bangdale\u015f y\u00f6netimiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131. Myanmar\u2019daki sorunun Banglade\u015f\u2019i birinci elden ilgilendiren y\u00f6n\u00fc sadece kom\u015fu \u00fclke olmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor. Myanmar y\u00f6netimi, Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u0131srarla \u00fclkedeki etnik yap\u0131lardan biri oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini ink\u00e2r ederken, bu grubun Banglade\u015f\u2019ten g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor ve \u2018Bengali\u2019 ad\u0131n\u0131 veriyor. Endonezya d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131n\u0131n bu ziyareti, b\u00f6lge \u00fclkeleri aras\u0131nda Banglade\u015fle bu konuda ilk temas olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Myanmar\u2019da Arakan Eyaleti\u2019nde Ekim ve Kas\u0131m ay\u0131 boyunca g\u00fcndemden d\u00fc\u015fmeyen M\u00fcsl\u00fcmanlara y\u00f6nelik \u015fiddet ve hatta etnik temizlik kar\u015f\u0131s\u0131nda yukar\u0131da zikredilen inisiyatiflerin pratikte ne denli verimli sonu\u00e7lar do\u011furup do\u011furmayaca\u011f\u0131 da bir o kadar \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bu ba\u011flamda, Pazartesi g\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131nda g\u00fcndeme getirilen tavsiyeler ve bunlar\u0131n yak\u0131n ve orta vadede Myanmar y\u00f6netiminin Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 konusundaki politikalar\u0131n\u0131n olumlu y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirilmesine katk\u0131s\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131 bir yana, Myanmar toplumunun Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 siyasi bir kimlik alt\u0131nda me\u015fru bir etnik yap\u0131 olarak kabul etmeye haz\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususu \u00f6nemli.<\/p>\n
\u00d6yle ki, Pazartesi g\u00fcn\u00fc Yangon\u2019da yap\u0131lan ASEAN d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce \u015fehirde yap\u0131lan kitle g\u00f6sterisinde orduya destek veriliyordu. Bu deste\u011fi verenler aras\u0131nda radikal Budist liderler ve gruplar\u0131 yer al\u0131yordu. Bu g\u00f6sterinin hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, ASEAN d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 toplant\u0131s\u0131 \u00f6ncesinde b\u00f6lge \u00fclkelerine ve d\u00fcnya kamuoyuna bir mesaj anlam\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Myanmar Ulusal Rahipler Birli\u011fi ad\u0131na yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada \u2018ordunun ulusun ve de en \u00f6nemlisi \u2018din\u2019 yani Budizm i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiliyordu. G\u00f6steride \u00fclkenin s\u0131n\u0131r boylar\u0131ndaki di\u011fer baz\u0131 etnik yap\u0131lara y\u00f6nelik operasyonlar dile getirilse de, bu etnik yap\u0131lar Burmal\u0131larla ayn\u0131 dini, yani Budizm inanc\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131yor. Bu ba\u011flamda, g\u00f6steri ile dikkat \u00e7ekilmek istenen orduyu hedef alan ve \u00f6zellikle de ASEAN ba\u015fta olmak \u00fczere uluslararas\u0131 \u00e7evrelerden gelen tepkilere y\u00f6nelikti. \u00dclke n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 65\u2019lik kesimi Burma etnik yap\u0131s\u0131 ve genel n\u00fcfusun kahir ekseriyetini de Budistlerden olu\u015fmas\u0131 Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunun toplumun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hakim \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131yla yak\u0131ndan al\u00e2kal\u0131 bir y\u00f6n\u00fc var.<\/p>\n
ASEAN genelinde ise a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 s\u00f6ylenecek \u00e7ok s\u00f6z var. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Asyal\u0131l\u0131k de\u011ferleri, insan haklar\u0131, k\u00fclt\u00fcrel ve dini zenginlik gibi olgularla bezeli ASEAN S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde \u2018\u00fcye \u00fclkelerin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmama\u2019 maddesinin demoklesin k\u0131l\u0131c\u0131 gibi her daim g\u00fcndemde olmas\u0131 geliyor. Ayr\u0131ca, bundan geri kalmayacak \u015fekilde, \u00fcye \u00fclke sivil toplum \u00e7evrelerine hem \u00fcye \u00fclkeler hem de birlik i\u00e7inde geni\u015f bir sahada rol alma imk\u00e2n\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131, yukar\u0131da dile getirilen s\u00fcre\u00e7lerde de bizzat g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere tepki verdi\u011fi izlenimi veren \u00fclkelerin Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 konusunu i\u00e7 politika malzemesi yaparak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hassasiyetleri \u00fczerinden siyasi kazan\u0131m elde etme \u00e7abas\u0131 bulunuyor. \u00d6te yandan, DAE\u015e gibi Ortado\u011fu ger\u00e7ekli\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc bir yap\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 bir korku ve tehdit unsuru olarak kullanarak \u015fu veya bu \u015fekilde yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerin \u00f6n\u00fcn\u00fc alma u\u011fra\u015f\u0131 da bu s\u00fcre\u00e7te kendine yer buluyor.<\/p>\n
Malezya\u2019da faaliyet g\u00f6steren ve sivil bir inisiyatif olan \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu\u2019ndan Denison Jayasooria\u2019n\u0131n Kuala Lumpur\u2019da Arakan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131 konu alan foto\u011fraf sergisi \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan bir oturum dile getirdi\u011fi \u00fczere, insan haklar\u0131 konusunda evrensel de\u011ferlerin yakalanmas\u0131 ASEAN i\u00e7in bir aciliyet arz ediyor. Bu durum, hem yukar\u0131da dile getirilen \u2018i\u00e7 i\u015flere kar\u0131\u015fmama\u2019 maddesini ortadan kald\u0131rmaya, hem Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n insan haklar\u0131 ihl\u00e2llerinin sadece Myanmar\u2019\u0131n Arakan Eyaleti\u2019nde de\u011fil, kom\u015fu \u00fclkelerdeki y\u00fczbinlerin de maruz kald\u0131\u011f\u0131 durumlar\u0131na bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131 yolunu a\u00e7mas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, daha 2015 y\u0131l\u0131 Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda say\u0131s\u0131 yedi ila sekiz bini buldu\u011fu belirtilen Arakanl\u0131 s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131yan teknelerle ilgili ger\u00e7ekler tazeli\u011fini koruyor. O d\u00f6nem, Hint Okyanusu\u2019nun do\u011fusunda ve Malaka Bo\u011faz\u0131 giri\u015findeki bu teknelere ilgili \u00fclke y\u00f6neticilerince sahillere yana\u015fma izni verilmedi\u011fini biliyoruz. A\u00e7eli bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n kendi inisiyatifleriyle yakla\u015f\u0131k bin kadar Arakanl\u0131y\u0131 sahile \u00e7\u0131kartmalar\u0131 sonras\u0131nda Kuzey ve Do\u011fu A\u00e7e\u2019de \u00fc\u00e7 kampta bir y\u0131l boyunca hayatla yeniden bulu\u015fmalar\u0131 tek istisna olsada, kamplardaki bu insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun nas\u0131l olup da insan trafi\u011fine konu olduklar\u0131 halen cevaplanmay\u0131 bekleyen sorular aras\u0131nda.<\/p>\n
Arakanl\u0131lar konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nan Fortify Rights \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan biriyle d\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131m r\u00f6portajda yetkili ki\u015fi, Su \u00c7i\u2019nin bug\u00fcne kadar Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunda gerekli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapaca\u011f\u0131n\u0131 birka\u00e7 kez dile getirdi\u011fini ve bug\u00fcne kadar herhangi bir ad\u0131m atmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Akabinde, Pazartesi g\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015fi\u015fleri toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131nda Su \u00c7i\u2019nin kayda de\u011fer bir ad\u0131m atabilece\u011fi konusunda da karamsarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi. T\u00fcm bu geli\u015fmeler Arakanl\u0131lar konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kurumsal ve geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde devam etmesini gerektiriyor. Bu konuda geni\u015f kamuoyunun uyan\u0131k olmas\u0131, ilgili \u00fclke ve uluslararas\u0131 kurumlar\u0131 Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar konusunda s\u00fcrekli uyarmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n