Mehmet \u00d6zay \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a009.12.2016<\/p>\n
ABD\u2019nin se\u00e7ilmi\u015f ba\u015fkan\u0131 Donald Trump kampanya d\u00f6nemi boyunca Asya-Pasifik b\u00f6lgesini yak\u0131ndan ilgilendiren konulardaki \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla d\u0131\u015f politikada \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gidece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 veriyordu. Bu de\u011fi\u015fikli\u011fin, askeri ve ticari anla\u015fmalar ba\u011flam\u0131nda s\u0131kl\u0131kla g\u00fcndeme gelmesi b\u00f6lge \u00fclkelerinde endi\u015feyle izleniyor. Bununla birlikte, ge\u00e7en hafta se\u00e7ilmi\u015f ba\u015fkan Trump ile Tayvan lideri Tsani-Ing-wen aras\u0131nda ge\u00e7en telefon konu\u015fmas\u0131 Trump\u2019\u0131n b\u00f6lgeyle ilgili politikalarda yeni bir a\u00e7\u0131l\u0131m m\u0131 geliyor sorusunu da beraberinde getiriyor.<\/p>\n
Obama d\u00f6nemi politikalar\u0131 ve Tayvan\u2019da stat\u00fcko<\/strong><\/p>\n Obama y\u00f6netimi b\u00f6lgenin stratejik, politik ve ekonomik boyutlar\u0131n\u0131 birarada ele alacak yeni yap\u0131lanmalarla dikkat \u00e7ekiyordu. Bu \u00e7er\u00e7evede, Japonya ve G\u00fcney Kore ile yar\u0131m y\u00fczy\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n askeri i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmalar\u0131, \u00c7in\u2019in b\u00f6lgedeki askeri ve sivil alt yap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na paralel olarak yeni boyutlara evriliyordu. Trans Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 (TPPA) haz\u0131rl\u0131klar\u0131 da k\u00fcresel ticarette b\u00f6lgenin rol\u00fcn\u00fc daha da art\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ulusal g\u00fcvenlik politikas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak \u00c7in\u2019i \u00e7evrelemeye matuf bir y\u00f6n\u00fc vard\u0131. \u00d6yle ki, Savunma Bakan\u0131 Ash Carter\u2019\u0131n ifadesiyle bu ticari i\u015fbirli\u011finin, yani TPPA\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131 bir u\u00e7ak gemisi kadar \u00f6nem arz ediyordu.<\/p>\n Bununla birlikte, Obama y\u00f6netimi \u00c7in\u2019le do\u011frudan kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmekten ka\u00e7\u0131nma ad\u0131na, Tayvan konusunda stat\u00fckonun korunmas\u0131 konusunda bir siyasi irade sergiledi. \u00c7in, Tayvan\u2019\u0131 ayr\u0131 bir devlet olarak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6rne\u011fin Hong Kong gibi kendisine ba\u011fl\u0131 bir \u2018eyalet\u2019 olarak g\u00f6r\u00fcyor ve bunu s\u0131kl\u0131kla deklare ediyor. Bunu da \u201ciki yap\u0131l\u0131 tek devlet\u201d kavram\u0131yla ortaya koyuyor. Tayvan ise, \u2018\u00c7in devletini\u2019 temsil eden bir siyasi yap\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek, k\u00fcresel \u00e7apta kendini ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olarak deklare ediyor ve ili\u015fkilerini de bu \u00e7er\u00e7evede sergilemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu nedenle, \u00c7in\u2019in bir g\u00f6z\u00fcn\u00fcn s\u00fcrekli Tayvan \u00fczerinde oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. \u00d6yle ki, Taipei y\u00f6netiminden gelebilecek herhangi bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k il\u00e2n\u0131na kar\u015f\u0131 askeri se\u00e7enek de dahil her t\u00fcrl\u00fc y\u00f6ntemi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek \u015fekilde adaya en yak\u0131n noktalardaki f\u00fczelerin varl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmek gerekiyor.<\/p>\n Bu yap\u0131 i\u00e7erisinde \u00c7in ve Tayvan ili\u015fkilerinin bir kopu\u015fundan bahsedilmiyor. Aksine iki siyasi yap\u0131 b\u00fcnyesinde var olan ve Tayvan Bo\u011faz\u0131\u2019na atfen kullan\u0131lan Bo\u011faz\u2019\u0131n \u00f6te yakas\u0131 ili\u015fkilerini ele alan bir birim \u00fczerinden ili\u015fkiler devam ediyor. Kald\u0131 ki, Tayvan\u2019\u0131n \u00c7in ana k\u0131tas\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yat\u0131r\u0131m ve ticaret ili\u015fkisi bulunuyor. Bunda son sekiz y\u0131l boyunca iktidar\u0131 elinde tutan Milliyet\u00e7i Parti\u2019nin \u00e7abalar\u0131 dikkat \u00e7ekici. Bug\u00fcne gelindi\u011finde ise, her ne kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yanl\u0131s\u0131 bir \u00e7izgide kabul edilsede, Demokratik \u0130lerlemeci Partisi ve ba\u015fkanl\u0131k koltu\u011fundaki lideri Tsai-Ing-wen\u2019in ili\u015fkileri koparma gibi bir niyeti en az\u0131ndan \u015fimdilik bulunmuyor. Aksine, ge\u00e7en y\u0131l yap\u0131lan se\u00e7imlerin ard\u0131ndan \u2018stat\u00fcko\u2019nun devam ettirilece\u011fi a\u00e7\u0131klamas\u0131yla hem \u00c7in hem de ABD\u2019nin g\u00f6nl\u00fcne su serpmi\u015fti.<\/p>\n S\u00fcpriz telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi<\/strong><\/p>\n Tayvan devlet ba\u015fkan\u0131 Tsai\u2019nin ge\u00e7en hafta Trump\u2019\u0131 arayarak g\u00f6r\u00fc\u015fmesi \u00c7in y\u00f6netimi taraf\u0131ndan tepkiyle kar\u015f\u0131lanan bir geli\u015fme oldu. Kimi \u00e7evreler, Trump\u2019\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fmesini, d\u0131\u015f i\u015flerinin saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla protokol\u00fcn g\u00f6z ard\u0131 edilmesinden hareketle se\u00e7ilmi\u015f ba\u015fkan\u0131n \u2018tecr\u00fcbesizli\u011fine\u2019 ba\u011flad\u0131. \u00d6te yandan, \u00c7in d\u0131\u015f i\u015fleri bakan\u0131n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi, \u201cTayvan\u2019\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir hilesi\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck perdeden bir tepki ortaya koysa da, art\u0131k \u2018kay\u0131tlara\u2019 ge\u00e7mi\u015f bir geli\u015fme oldu\u011funa ku\u015fku yok. Ancak \u00c7in d\u0131\u015f i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131ndan yap\u0131lan di\u011fer a\u00e7\u0131klamalarda, uluslararas\u0131 arenada \u00c7in\u2019i temsil edenin ana kara k\u0131tadaki \u00c7in Halk Cumhuriyeti ve Tayvan\u2019\u0131n da bu devletin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamas\u0131 Pekin\u2019in k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgilerine bir vurgu anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Bu ba\u011flamda, 8 Kas\u0131m\u2019da ABD\u2019deki se\u00e7im sonras\u0131nda olu\u015fan yeni durum da \u00c7in y\u00f6netimince yak\u0131ndan izleniyor. Trump\u2019\u0131n, kampanya boyunca Japonya ve G\u00fcney Kore\u2019yle askeri i\u015fbirli\u011fi ve bu iki \u00fclkenin savunma harcamalar\u0131na ABD\u2019nin katk\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 yollu a\u00e7\u0131klamalar hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00c7in y\u00f6netimi taraf\u0131ndan olumlu kar\u015f\u0131lan\u0131yordu. Ancak Trump\u2019\u0131n kampanya d\u00f6nemindeki baz\u0131 s\u00f6ylemlerinden hareketle Asya-Pasifik politikalar\u0131ndan geri \u00e7ekilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen ve b\u00f6lgede zay\u0131flayacak ABD etkisi kar\u015f\u0131s\u0131nda kendisine alan a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 uman Pekin y\u00f6netiminin ge\u00e7en haftaki telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin ard\u0131ndan bu tahmininin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 ve temkinli bir bekleyi\u015f s\u00fcrecine ge\u00e7ti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n Japonya ve G\u00fcney Kore ile geleneksel ittifak \u00e7erevesindeki askeri anla\u015fmalarda sorumlulu\u011fun payla\u015f\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki arg\u00fcman\u0131 tazeli\u011fini korurken, Tayvan ba\u015fkan\u0131n\u0131 telefonla aramas\u0131 b\u00f6lgede kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya yetecek bir geli\u015fme olarak de\u011ferlendiriliyor. \u00c7in\u2019le ili\u015fkilerde Asya-Pasifik \u00f6zelinde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeyece\u011fi san\u0131s\u0131n\u0131 do\u011furan Trump\u2019un birden Tayvan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmeye haz\u0131rlanmas\u0131nda \u015fa\u015f\u0131lacak bir durum yok de\u011fil.<\/p>\n 40 y\u0131ll\u0131k politika de\u011fi\u015fir mi?<\/strong><\/p>\n Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, bu telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi s\u0131radan bir hadise de\u011fil. Aksine, Jimmy Carter d\u00f6neminde, yani 1979 y\u0131l\u0131nda ABD y\u00f6netiminin y\u00f6n\u00fcn\u00fc Tayvan\u2019dan \u00c7in\u2019e \u00e7evirmesinden bu yana ABD ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n veya \u2018se\u00e7ilmi\u015f ba\u015fkanlar\u0131\u2019ndan biri taraf\u0131ndan Tayvan ba\u015fkan\u0131yla b\u00f6ylesi do\u011frudan bir telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi bir ilk olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor. ABD d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u00c7in\u2019in Tayvan\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesine ra\u011fmen, Tayvan\u2019la ili\u015fkilerin sonland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, \u2018Amerikan Enstit\u00fcs\u00fc\u2019 gibi kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ticari, ekonomik ili\u015fkiler ba\u015fta olmak \u00fczere i\u00e7inde askeri alan\u0131nda oldu\u011fu neredeyse \u2018iki \u00fclke aras\u0131nda\u2019 var olan t\u00fcm ili\u015fkilerin ortaya kondu\u011fu da bir ger\u00e7ek. Bunun son d\u00f6nemde belki de en dikkat \u00e7eken \u00f6rne\u011fi, 2009 y\u0131l\u0131nda Obama y\u00f6netiminin Tayvan\u2019la askeri i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yapt\u0131\u011f\u0131 14 milyar dolarl\u0131k silah sat\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Pekin\u2019in memnuniyetsizli\u011fini dile getirmesi sonras\u0131nda, Trump bu g\u00f6r\u00fc\u015fmenin tesad\u00fcfen yap\u0131lm\u0131\u015f bir eylem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine \u00f6nceden pl\u00e2nlanm\u0131\u015f oldu\u011funu ifade edercesine, \u201c\u00c7in\u2019in G\u00fcney \u00c7in Denizi ve kur \u00fczerindeki oynamalar\u0131 gibi baz\u0131 hususlara dikkat \u00e7ekerek bu konularda \u00c7in y\u00f6netimi bize dan\u0131\u015ft\u0131m\u0131 ki, biz Tayvan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmeden \u00f6nce onlara dan\u0131\u015fal\u0131m.\u201d diyerek telefon konu\u015fmas\u0131nda herhangi bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Kald\u0131 ki, Trump\u2019\u0131n dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n Tayvan lideriyle bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi daha \u00f6nceden ayarlad\u0131klar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klama da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc destekliyor. \u00c7in\u2019in b\u00f6lgesel ili\u015fkilerde stat\u00fckonun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya matuf bu t\u00fcrden icraatlar\u0131 konusunda Obama d\u00f6nemince bile sergilenmemi\u015f b\u00f6ylesi bir tepkinin, Trump\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131k koltu\u011funa oturmadan ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 resmi ili\u015fkilere gergin ba\u015flanaca\u011f\u0131 ihtimalini ortaya koyuyor. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Tayvan liderinin g\u00f6r\u00fc\u015fmede, yeni ba\u015fkandan uluslararas\u0131 arenada Tayvan\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak ad\u0131mlarda destek talep etmesi de g\u00f6r\u00fc\u015fmenin salt bir \u2018kutlama i\u00e7erikli\u2019 ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 niteli\u011finde.<\/p>\n Trump\u2019\u0131n Asya-Pasifik politikalar\u0131<\/strong><\/p>\n Bu telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi Trump\u2019\u0131n olu\u015fmakta olan ekibinin genelde d\u0131\u015f politika, \u00f6zelde Do\u011fu Asya politikalar\u0131 noktas\u0131nda nas\u0131l bir yap\u0131lanma ortaya koyacaklar\u0131 ba\u011flam\u0131nda da de\u011ferlendirilebilir. Bu noktada, Trump\u2019\u0131n kabinesinde kilit noktalara getirece\u011fi isimlerin b\u00f6lgeye bak\u0131\u015flar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak Uzak Do\u011fu politikalar\u0131nda belirleyici olacaklar\u0131na ku\u015fku yok. Bug\u00fcnlerde bu telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi \u00e7er\u00e7evesinde ad\u0131 s\u0131kl\u0131kla zikredilen ki\u015fi Beyaz Saray \u00d6zel Kalem M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne atanan Reince Priebus. Tayvan d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131n\u0131n Priebus\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131n Beyaz Saray \u00fcst d\u00fczey y\u00f6netimi i\u00e7in ge\u00e7mesinin Ada i\u00e7in \u201chay\u0131rl\u0131 bir haber\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemesi yeni y\u00f6netimde bir Tayvan e\u011filiminin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n Trump, Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde Trans Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 (TPPA) rafa kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131; Japonya ve G\u00fcney Kore savunmalar\u0131na art\u0131k eskisi gibi kaynak ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylese de, Tayvan lideriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmesi ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi temellendiren arg\u00fcman\u0131, ABD\u2019nin yeni d\u00f6nemde b\u00f6lgeyi terk etmeyece\u011fi, ancak farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131l\u0131mla \u00c7in kar\u015f\u0131s\u0131nda dengeleme politikas\u0131na devam edece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yor. \u00d6yle ki, Trump\u2019\u0131n yukar\u0131da at\u0131fta bulunulan G\u00fcney \u00c7in Denizi konusundaki hay\u0131flanmas\u0131, \u00c7in\u2019in bu y\u00f6nde ABD \u00e7\u0131karlar\u0131na muhalif bir giri\u015fim oldu\u011funun teyidi kadar, Pekin y\u00f6netiminin bu y\u00f6ndeki \u0131srarl\u0131 icraat\u0131na kar\u015f\u0131 sessiz kal\u0131n\/a\/mayaca\u011f\u0131 anlam\u0131n\u0131 da i\u00e7eriyor. Bu ba\u011flamda, Trump\u2019\u0131n Asya konusunda dan\u0131\u015fmanlar\u0131ndan Peter Navarro\u2019nun ge\u00e7enlerde Foreign Affairs i\u00e7in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 makalede Obama y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda geli\u015ftirilen Asya-Pasifik politikalar\u0131na hak verilirken, bunun arzu edilen sonu\u00e7lara yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yeni y\u00f6netimin bu konuda daha keskin politikalar ile sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 ad\u0131mlar atabilece\u011fi izlenimi veriyor.<\/p>\n ABD-\u00c7in ili\u015fkilerinin gelece\u011fi<\/strong><\/p>\n ABD y\u00f6netiminin Tayvan konusunda olas\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n salt askeri yard\u0131mlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayaca\u011f\u0131, etkisi daha \u00e7ok b\u00f6lgede hissedilen bir ekonomik geli\u015fmi\u015fli\u011fi ve sahip oldu\u011fu demokratik gelenek ile ABD\u2019nin bu Ada \u00fclkesiyle ili\u015fkilerinde \u00e7ok i\u015flevselli bir yap\u0131ya oturttu\u011funu ve bunu daha da geli\u015ftirebilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bu noktada, Tayvan\u2019\u0131n son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r Hong Kong\u2019da s\u00fcren demokrasi m\u00fccadelesini \u2018yak\u0131ndan\u2019 takip etmesi, ABD y\u00f6netiminin ana kara \u00c7in kar\u015f\u0131s\u0131nda bir demokrasi blo\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n alt yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturabilir.<\/p>\n Pekin y\u00f6netimi bu geli\u015fmeyi sert bir \u015fekilde ele\u015ftirse de, Trump\u2019\u0131n hen\u00fcz resmen g\u00f6reve ba\u015flamam\u0131\u015f olmas\u0131, d\u0131\u015f politika konular\u0131nda nas\u0131l bir politika izlenece\u011finin ipu\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen, ortada kesinlikten uzak bir durumun bulunmas\u0131 \u00c7in\u2019i bekle-g\u00f6r s\u00fcrecine sevk ediyor. Pekin y\u00f6netiminin k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgisi h\u00fckm\u00fcndeki Tayvan konusunda ABD\u2019nin herhangi bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, hem b\u00f6lgesel hem k\u00fcresel sorunlara bir yenisini ekleyece\u011fine \u015f\u00fcphe yok. Do\u011fu \u00c7in Denizi\u2019nde \u00c7in-Japonya anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, Kuzey Kore\u2019nin n\u00fckleer denemeleri ve tehdidine eklemlenecek bir Tayvan sorunu ABD-\u00c7in ili\u015fkilerinde yeni gerginliklere konu olacak bir d\u00f6neme i\u015fareti ediyor.<\/p>\n