Mehmet \u00d6zay \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 11.11.2016<\/p>\n
ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n merakla beklendi\u011fi co\u011frafyalardan biri hi\u00e7 ku\u015fku yok ki Asya-Pasifik b\u00f6lgesi. S\u00f6z konusu se\u00e7imin yakinen izlenmesi, ABD ile b\u00f6lgedeki tek tek \u00fclkeler aras\u0131ndaki ikili ili\u015fkilerin \u00f6tesinde bir anlam ta\u015f\u0131yor. Bu \u00e7er\u00e7evede, ABD\u2019nin Asya Y\u00fczy\u0131l\u0131 \u00fcst ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcdeme getirdi\u011fi ve \u00f6zellikle de do\u011frudan Asya-Pasifik b\u00f6lgesini etkileyecek politikalar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmeye ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Bu noktada, son on y\u0131l i\u00e7erisinde, 1. ve 2. Obama y\u00f6netiminin Asya Pasifik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131, \u00c7in\u2019in bu politikaya tepkisi ve b\u00f6lgede egemenlik sahas\u0131n\u0131 geni\u015fletme \u00e7abas\u0131 ve b\u00f6lge \u00fclkelerinin ABD-\u00c7in aras\u0131nda denge politikalar\u0131n\u0131 yeniden g\u00fcncelleme \u00e7abalar\u0131na tan\u0131k olundu. Ve ABD\u2019nin b\u00f6lgeye y\u00f6neliminin ard\u0131ndan \u00e7oklu ili\u015fkiler d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131. Bir yanda ikili ili\u015fkiler, \u00f6te yanda b\u00f6lgesel i\u015fbirlikleri geli\u015ftirilirken, bu s\u00fcre\u00e7te birbirine muhalif oldu\u011fu iddias\u0131ndaki g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda dahi yeni anla\u015fmalar g\u00fcndeme ta\u015f\u0131n\u0131yor. Obama y\u00f6netiminin bu genel politikas\u0131n\u0131n se\u00e7im sonras\u0131ndaki yeni y\u00f6netim taraf\u0131ndan da devam ettirilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Obama d\u00f6nemi Asya-Pasifik politikalar\u0131<\/strong><\/p>\n Ge\u00e7en on y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda Obama y\u00f6netiminin b\u00f6lgeye dair politikalar\u0131na k\u0131saca bakacak olursak kar\u015f\u0131m\u0131za \u015fu hususlar \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlar aras\u0131nda \u00c7in\u2019in b\u00f6lge denizlerinde askeri ve sivil yap\u0131la\u015fmas\u0131, Kuzey Kore\u2019nin n\u00fckleer silah projesi, G\u00fcneydo\u011fu Asya topraklar\u0131nda, genel itibar\u0131yla Malay d\u00fcnyas\u0131 ad\u0131yla an\u0131lan \u00fclkelerde DAE\u015e gibi k\u00fcresel ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerinin ve bu t\u00fcr yap\u0131lara \u00e7e\u015fitli ba\u011flamlarda eklemlenebilme \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan olu\u015fumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak m\u00fcmk\u00fcn. Ancak hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Obama y\u00f6netimi Asya-Pasifik b\u00f6lgesini siyasi, ekonomik ve askeri ba\u011flamlar\u0131yla bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131yordu. B\u00f6lgede rakip bir g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Japonya, Avustralya gibi geleneksel m\u00fcttefikleriyle ili\u015fkilerini g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131na g\u00f6re daha da geli\u015ftirirken, Vietnam gibi \u2018tarafs\u0131z\u2019 veya Laos gibi \u2018\u00c7in yanl\u0131s\u0131\u2019 politikalar\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00fclkelerle de \u00e7e\u015fitli alanlarda ittifak aray\u0131\u015flar\u0131 sergiledi. Obama y\u00f6netiminin Asya-Pasifik b\u00f6lgesine y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lan tekil ve birbiriyle ilintili bu boyutlard\u0131r.<\/p>\n Obama y\u00f6netiminin bu politikalar\u0131n\u0131n ard\u0131nda, \u00c7in\u2019in \u00f6zellikle 2010\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde rakip g\u00fc\u00e7lere imk\u00e2n tan\u0131mama politikas\u0131n\u0131n da kayda de\u011fer bir yeri var. Bu ba\u011flamda, ABD tedrici olarak donanma g\u00fcc\u00fcn\u00fc G\u00fcney \u00c7in Denizi ve \u00e7evresinde somut bir \u015fekilde sergilerken, bir yandan da ad\u0131na \u201culuslararas\u0131 yasalar\u201d denilen ve ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilen yap\u0131larla \u00c7in\u2019in mevcut durum \u00fczerinde de\u011fi\u015fimlere te\u015febb\u00fcs etmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00f6zellikle Japonya, Avustralya ve Filipinler\u2019de bir d\u00f6nem donduruldu\u011fu izlenimi verilen \u00fcsler meselesinin yeniden ele al\u0131nmas\u0131 oldu. Filipinler\u2019in 2013 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Tahkim Mahkemesi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurunun bu y\u0131l Temmuz ay\u0131nda \u00c7in aleyhine sonu\u00e7lanm\u0131\u015f olmas\u0131 ABD taraf\u0131ndan uluslararas\u0131 kamuoyu nezdinde \u00c7in\u2019i k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma vesileyi yap\u0131labilecek bir geli\u015fmeydi.<\/p>\n Ancak bu s\u00fcrecin \u00f6te yan\u0131nda ise, \u2018rakip\u2019 konumundaki \u00c7in\u2019in son d\u00f6nemde tan\u0131k olundu\u011fu \u00fczere, Filipinler ve Malezya ile olan geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli ikili ili\u015fkiler bulunuyor. \u0130\u015fin ekonomi boyutunda ise Trans Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 (TPPA) geliyor. Sadece b\u00f6lgenin de\u011fil, k\u00fcresel ticareti de etkileyecek boyutlara sahip bu giri\u015fim, \u00f6rne\u011fin Japonya, Singapur gibi anla\u015fmaya taraf olan \u00fclke y\u00f6netimlerince desteklenmekle kalm\u0131yor, bir an \u00f6nce hayata ge\u00e7irilmesi konusunda di\u011fer \u00fclkelere y\u00f6nelik bir t\u00fcr bask\u0131lar\u0131 da s\u00f6z konusu. Kald\u0131 ki, bu olu\u015fumun d\u0131\u015f\u0131nda tutulan Endonezya ve Tayland gibi ASEAN\u2019\u0131n ekonomi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan birinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada bulunan \u00fclkelerinin de TPPA i\u00e7inde yer alma konusunda arzu ve istekli oldu\u011fu g\u00f6zlemleniyor.<\/p>\n ABD\u2019nin b\u00f6lgeyle ba\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n ABD y\u00f6netimini bu b\u00f6lgeye sevk eden amiller aras\u0131nda derin bir ge\u00e7mi\u015f ve ili\u015fkiler a\u011f\u0131 bulunuyor. ABD\u2019nin Asya-Pasifik b\u00f6lgesine dizayn verme \u00e7abas\u0131nda hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, askeri i\u015fbirlikleri, ilgili \u00fclkelerle tatbikatlar, askeri \u00fcsler konusu birincil \u00f6neme sahip. ABD\u2019nin 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan bu yana b\u00f6lgede bu y\u00f6nde kayda de\u011fer ad\u0131mlar att\u0131. Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde en eski iki ittifak\u0131 Tayland ve Filipinler olu\u015fturuyor. Akabinde sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde Japonya\u2019n\u0131n ulusal ordu yap\u0131lanmas\u0131na getirilen s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k, bu \u00fclkeyi ABD ile zorunlu\/g\u00f6n\u00fcll\u00fc askeri ittifaka sevk etti. Kore Yar\u0131madas\u0131\u2019ndaki sava\u015fta ABD\u2019nin rol\u00fc ve devam\u0131nda G\u00fcney Kore\u2019yle olan ba\u011f\u0131 ve \u00c7in\u2019den ayr\u0131lan milliyet\u00e7ilerin siyasi bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda biraraya gelerek olu\u015fturduklar\u0131 \u2018Tayvan\u2019la yak\u0131nla\u015fmas\u0131 dikkat \u00e7ekiciydi. Ard\u0131ndan, \u00f6zellikle Vietnam Sava\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Hint-\u00c7ini\u2019nde g\u00fcvenlik meselesi baz\u0131 kom\u015fu \u00fclkeleri ABD\u2019ye yakla\u015ft\u0131r\u0131rken, ASEAN\u2019\u0131n do\u011fu\u015funa da vesile oldu. Bu s\u00fcre\u00e7te Endonezya\u2019da 30 Eyl\u00fcl 1965\u2019de ya\u015fanan darbe ve Suharto d\u00f6nemi, ABD y\u00f6netiminin b\u00f6lgenin bu \u00f6nemli \u00fclkesiyle ili\u015fkileri geli\u015ftirilmesine olanak tan\u0131d\u0131.<\/p>\n \u00d6te yandan, b\u00f6lgenin zenginli\u011fini ve k\u00fcresel ekonomideki yerine \u0131\u015f\u0131k tutan \u015fu hususiyetler de g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Bu noktada, \u00f6rne\u011fin 3.5 milyon kilometrekarelik G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde daha 1970\u2019li y\u0131llarda ba\u015flayan \u00e7al\u0131\u015fmalar deniz alt\u0131 petrol ve do\u011fal gaz rezervlerine dair bilgilerin g\u00fcndeme gelmesi; on \u00fclkenin \u00fcye oldu\u011fu ASEAN\u2019\u0131n b\u00f6lge politikalar\u0131n\u0131 \u015fekillendirebilecek ve k\u00fcresel politikalara y\u00f6n verebilecek bir siyasi oryantasyon sergileyememesi; 1982 y\u0131l\u0131nda kabul edilen Birle\u015fmi\u015f Milletler Deniz Yasas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (UNCLOS) b\u00f6lge denizleriyle ilgili bir temel te\u015fkil etmesi; d\u00fcnya ekonomisinde yerleri ba\u011flam\u0131nda geli\u015fmekte olan on \u00fc\u00e7 \u00fclkeden dokuzunun Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bulunu\u015fu; G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nin k\u00fcresel ticaretin 5.3 trilyon gibi devasa bir ekonomik boyutuna konu olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n Clinton: Asya-Pasifik politikalar\u0131n\u0131n mimar\u0131<\/strong><\/p>\n Yeni ba\u015fkan\u0131n se\u00e7ilmesinin ard\u0131ndan ABD\u2019nin b\u00f6lgeye dair politikalar\u0131n\u0131n ne y\u00f6nde geli\u015fece\u011fi merak konusu olsa da, ABD y\u00f6netiminin b\u00f6lgeyle ili\u015fkilerinde kapsaml\u0131 de\u011fi\u015fiklik beklenmiyor. \u00d6zellikle de adaylardan Hillary Clinton\u2019un yar\u0131\u015f\u0131 kazanmas\u0131 Obama y\u00f6netimi politikalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilecek devam ettirilece\u011fi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Hillary Clinton\u2019un d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 oldu\u011fu 2010 y\u0131l\u0131nda, \u201cSerbest deniz ticareti ABD\u2019nin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Asya deniz yollar\u0131na eri\u015fim ve G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde uluslararas\u0131 yasalara sayg\u0131l\u0131d\u0131r.\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve ard\u0131ndan Foreign Policy i\u00e7in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ve 11 Ekim 2011\u2019de yay\u0131nlanan Amerikan\u2019\u0131n Pasifik Y\u00fczy\u0131l\u0131 makalesi onun ABD\u2019nin Asya-Pasifik politikalar\u0131n\u0131n mimarlar\u0131ndan oldu\u011funun bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Clinton\u2019un g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeyle ilgili bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri, ABD\u2019nin konuyla ilgili politikas\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturuyor. Bu \u00e7er\u00e7evede, Clinton\u2019un ba\u015fkanl\u0131k koltu\u011funa oturmas\u0131 halinde Obama d\u00f6nemi politikalar\u0131na devam edilecektir.<\/p>\n Clinton\u2019\u0131n yukar\u0131da zikredilen makalesi ABD\u2019nin, \u2018Asya A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u2019n\u0131 izah ederken, ABD\u2019nin d\u00fcnya hakimiyeti projesinde uluslararas\u0131 ticarete konu olan su yollar\u0131 verdi\u011fi \u00f6nemi de ortaya koyuyor. Yeni y\u00f6netimin b\u00f6lgeyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda akla hi\u00e7 ku\u015fku yok ki Filipinler gelecektir. Filipinler\u2019de yeni bir siyasi fig\u00fcr olarak ortaya \u00e7\u0131kan Ba\u015fkan Rodrigo Duterte\u2019nin \u00fclke d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 ve bu ba\u011flamda ABD ile ili\u015fkileri devletin ilgili karar mekanizmalar\u0131yla de\u011fil de \u2018bireysel\u2019 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla yap\u0131land\u0131rmas\u0131 ve ABD\u2019yi d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 bir tutum sergilemesi beklenmedik bir geli\u015fmeydi. Duterte\u2019nin ABD\u2019de se\u00e7im kampanyas\u0131 d\u00f6nemine denk gelen \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ABD y\u00f6netimi bu durumu paranteze alm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7izerken, se\u00e7im sonras\u0131nda bu \u00f6ncelikli bir politika olarak g\u00fcndeme gelecektir. \u00d6zellikle Filipinler kamuoyu ve ASEAN i\u00e7erisinde di\u011fer akt\u00f6rlerle i\u015fbirli\u011fi sayesinde ABD y\u00f6netiminin Duterte y\u00f6netiminin d\u0131\u015f politikada rota de\u011fi\u015ftirmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc almaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Ve bu s\u00fcre\u00e7 ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki m\u00fcttefikleriyle ili\u015fkisini pek fazla etkilenmeyecektir. Bir di\u011fer \u00f6nemli husus olan TPPA, se\u00e7im kampanyas\u0131 d\u00f6neminde her iki aday kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131ksa da ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki rol\u00fc i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz ediyor. Bu anla\u015fman\u0131n sadece ABD\u2019nin bir \u2018dayatmas\u0131\u2019 olarak de\u011fil, b\u00f6lge \u00fclkelerinin deste\u011fini alarak g\u00fcndeme getirilmi\u015f olmas\u0131 \u00f6nemli. Bu nedenle, \u00c7in\u2019in Tek Ku\u015fak-Tek Yol projesi gibi sadece Orta Asya de\u011fil, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019y\u0131 da i\u00e7ine alan ekonomi ve ticaret i\u00e7erikli projesi kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni ABD y\u00f6netiminin kay\u0131ts\u0131z kalmayaca\u011f\u0131 ve \u00fcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck b\u00f6lgedeki m\u00fcttefiklerinin taleplerini de dikkate alarak TPPA\u2019y\u0131 prati\u011fe ge\u00e7irecektir.<\/p>\n