Filipinler Devlet Ba\u015fkan\u0131 Rodrigo Duterte\u2019nin \u00c7in\u2019e yapmakta oldu\u011fu resmi ziyaret iki \u00fclke ili\u015fkilerinin yan\u0131 s\u0131ra, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde ya\u015fanan gerilimlerden ABD ile olan ili\u015fkilere kadar uzanan farkl\u0131 boyutlar\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor. Ba\u015fkan Duterte\u2019nin bu ziyareti, son d\u00f6nemin b\u00f6lgedeki s\u00fcrprizi say\u0131labilecek bir geli\u015fme olsa da, onun ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi iki \u00fclke ili\u015fkilerinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n 41. y\u0131l\u0131na tekab\u00fcl etmesinin \u00f6tesinde tarihi bir niteli\u011fe sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in ise olduk\u00e7a erken.<\/p>\n
Bu ziyaretin \u00f6nemi, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde egemenlik iddialar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u2018mahkemelik\u2019 olacak denli di\u011fer \u00fclkelerden farkl\u0131l\u0131k arz eden iki \u00fclke ili\u015fkilerinin \u015fu an ne y\u00f6ne evrilece\u011fiyle ilintilidir. Bu ba\u011flamda, \u00c7in\u2019in 2012 y\u0131l\u0131nda bu denizdeki hak iddialar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmi\u015f ve akabinde, Filipinli bal\u0131k\u00e7\u0131 teknelerinin b\u00f6lgeye giri\u015flerini engellemi\u015fti. Bunun ard\u0131ndan, Filipinler h\u00fck\u00fcmetinin 2013 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Uluslararas\u0131 Tahkim Mahkemesi\u2019ne a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davan\u0131n 12 Temmuz\u2019da \u00c7in aleyhine sonu\u00e7lanmas\u0131, \u00c7in\u2019in arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n k\u00fcresel kamuoyu \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7eksizle\u015fti\u011fi kanaatinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na neden olmu\u015ftu. Ve mahkemenin bu karar\u0131yla Filipinler bir anda ASEAN i\u00e7erisinde ve uluslararas\u0131 \u00e7evrelerde \u00c7in kar\u015f\u0131s\u0131nda kazanan taraf muamelesi g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Ancak, yeni ba\u015fkan Duterte, Tahkim Mahkemesi\u2019nin konuyla ilgili karar\u0131n\u0131n bir \u00f6rneklik temsil etmesinden hareketle, ASEAN i\u00e7erisinde siyasi bir g\u00fc\u00e7 blo\u011fu olu\u015fturmaya matuf giri\u015fimlerde bulunmak yerine, sessiz kalmay\u0131 ye\u011fledi. Hatta, adalarla ilgili egemenlik iddias\u0131 ba\u011flam\u0131nda ABD\u2019nin Filipinler\u2019le i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde dahi olsa, konuya m\u00fcdahale etmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131 uyar\u0131s\u0131nda bulunuyor ve b\u00f6ylece Filipinler\u2019in \u00c7in\u2019le olan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6zebilece\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Duterte, G\u00fcney \u00c7in Denizi konusunda politika de\u011fi\u015ftirmek suretiyle ABD\u2019yi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ya\u015fanan bir ba\u015fka geli\u015fme Filipinler-ABD ili\u015fkilerinin tedrici bir gerilemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 intiba\u0131 olu\u015fturuyordu. Filipinler\u2019de ulusal bir sorun olarak uyu\u015fturucuyla m\u00fccadelede izlenen y\u00f6ntem kar\u015f\u0131s\u0131nda ABD, \u2018insan haklar\u0131\u2019 ve yasalar\u0131n \u00f6ncellenmesi gibi de\u011ferlerini \u00f6ne \u00e7\u0131kartt\u0131. Duterte\u2019nin se\u00e7im kampanyas\u0131nda Filipinler halk\u0131na verdi\u011fi s\u00f6z ve ulusal politikalar\u0131n temelini olu\u015fturan bu konuda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftiriler \u00fczerine s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bir s\u00f6ylem geli\u015ftirerek ABD Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131 hedef alan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na tan\u0131k olundu. Bu s\u00fcre\u00e7, ABD ile ili\u015fkileri gerginle\u015fmesine yol a\u00e7akken, Filipinler y\u00f6netimi d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irme ve bir anlamda beklenilmeyecek \u015fekilde \u00c7in\u2019le yak\u0131nla\u015fma s\u00f6ylemi g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n
Duterte\u2019nin \u00c7in ziyaretinden g\u00fcnler \u00f6nce G\u00fcney \u00c7in Denizi gibi hassas bir konusu masaya getirmeyece\u011fini, ard\u0131ndan buna tezat te\u015fkil edecek \u015fekilde, Uluslararas\u0131 Tahkim Mahkemesi karar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 yollu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 hem kendisinin hem de Filipinler h\u00fck\u00fcmetinin asl\u0131nda kafas\u0131n\u0131n net olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Bir yanda uluslararas\u0131 bir mahkemenin ald\u0131\u011f\u0131 karar, Filipinler devletinin \u00e7\u0131karlar\u0131 ve egemenlik iddialar\u0131n\u0131n me\u015fruiyeti, \u00f6te yanda Duterte\u2019nin 30 Haziran\u2019dan bu yana y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 D\u0131\u015f politika ve orta ve uzun vadede \u00fclke \u00e7\u0131karlar\u0131 hi\u00e7 ku\u015fku yok ki Filipinler\u2019de ilgili kurumlarda da bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.<\/p>\n
\u00d6yle ki, yeni y\u00f6netim \u00c7in\u2019le kopan ili\u015fkilerin faturas\u0131n\u0131 da bir \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmet \u00e7\u0131kartarak, adalak ve egemenlik iddialar\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 rafa kald\u0131rm\u0131\u015fa benziyor. Bu noktada, Filipinler D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 ve di\u011fer baz\u0131 ilgililerin bir \u00f6nceki Aquino h\u00fck\u00fcmetinin \u00c7in\u2019le ili\u015fkileri salt birka\u00e7 adac\u0131kla ilgili d\u00fczeye indirde\u011fi yollu su\u00e7lamalar\u0131nda do\u011fruluk pay\u0131 olsa da, bizzat ba\u015fkan Duterte\u2019nin \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla ABD ile olan ili\u015fkileri sarsan bir \u2018siyasi tercihin\u2019 de \u00fclkenin d\u0131\u015f ili\u015fkilerinde k\u0131s\u0131rla\u015fman\u0131n bir \u00f6rne\u011fi olarak g\u00fcndeme getirilebilir. Bu \u00e7er\u00e7evede, ABD\u2019ye kafa tutar bir \u015fekilde \u201cSizin yard\u0131m\u0131n\u0131z olmadan da ayakta kalabiliriz\u201d diyen ayn\u0131 Duterte, bug\u00fcnlerde Pekin y\u00f6netiminden bor\u00e7 ve yat\u0131r\u0131m s\u00f6z\u00fc alma u\u011fra\u015f\u0131nda. Bu noktada kimilerinin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere acaba, Duterte gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131ndan kalma eski \u2018solcu\u2019 damar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131p, p\u00fcr kapitalist Amerikan yerine, \u2018kom\u00fcnizm soslu\u2019 \u00c7in kapitalizmini ye\u011fledi\u011fini mi kan\u0131tlamak istiyor?<\/p>\n
\u00d6te yandan, d\u00fcne kadar \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir ili\u015fkinin taraf\u0131 olan \u00c7in ve Filipinler yetkililerinin bu ziyaret \u00e7er\u00e7evesinde masaya oturmas\u0131, iki \u00fclkenin ABD kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda birle\u015filebilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bu noktada, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Duterte, \u00c7in ile ABD aras\u0131ndaki gerilimlerin fark\u0131nda ve bundan da m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca faydalanmay\u0131 hedefledi\u011fini Pekin\u2019e ayak basar basmaz yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u201cBu ziyarette \u00fclkem i\u00e7in \u00f6nemli ba\u015far\u0131lara imza ataca\u011f\u0131m\u201d tarz\u0131nda bir c\u00fcmle sarf ederek ortaya koydu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00c7in y\u00f6netiminin, Filipinlerin \u2018d\u0131\u015f politikada\u2019 eksen de\u011fi\u015fimini \u00f6n g\u00f6ren bu a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131na nas\u0131l kar\u015f\u0131l\u0131k verece\u011fi ise hen\u00fcz belirginlik kazanm\u0131\u015f de\u011fil. Ancak, \u00c7in y\u00f6netiminden yap\u0131lan ve Filipinler\u2019in hassas oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan uyu\u015fturucu politikas\u0131n\u0131 uygulamas\u0131na hakl\u0131l\u0131k g\u00f6ren a\u00e7\u0131klama bir ilk ad\u0131m olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Bununla birlikte, insan haklar\u0131, yasalar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vb. ba\u011flamlar\u0131 birincil \u015fart kabul eden ABD\u2019nin aksine, Filipinler\u2019in i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fmayan \u00c7in\u2019in, Manila\u2019n\u0131n bu eksen de\u011fi\u015fiminde hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda haz\u0131r ve naz\u0131r, \u2018dost ve m\u00fcttefik bir \u00fclke\u2019 oldu\u011funu s\u00f6ylemek i\u00e7in ise hen\u00fcz erken.<\/p>\n
Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Filipinler\u2019in G\u00fcney \u00c7in Denizi anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131\u2019nda ABD\u2019nin deste\u011fini\/m\u00fcdahalesini yads\u0131mas\u0131 ve ABD ile askeri tatbikatlar\u0131 en az\u0131ndan dondurdu\u011funu il\u00e2n etmesiyle b\u00f6lgedeki ABD varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerileyebilece\u011fi ihtimali \u00c7in y\u00f6netimini memnun etmi\u015f olmal\u0131. Ancak Duterte\u2019nin \u00fclkesinin ulusal d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 bir g\u00fcnde farkl\u0131 mecralara d\u00f6nd\u00fcrme \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00c7in y\u00f6netimini irrasyonel bir cazibeye sevk ederek ikili ili\u015fkileri stratejik ortakl\u0131k, askeri i\u015fbirlikleri gibi \u00e7ok \u00fcst d\u00fczeyde bir ba\u011flama oturtmayacakt\u0131r. Bu noktada \u00c7in, bekle g\u00f6r politikas\u0131n\u0131 tercih ederek hem Filipinler ulusal politikas\u0131nda hem de h\u00fck\u00fcmetin ABD ile ili\u015fkilerinde nas\u0131l bir seyir alaca\u011f\u0131n\u0131n takip\u00e7isi olacakt\u0131r. Bu noktada \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti di\u011fer benzeri \u00fclkelerle ili\u015fkilerinde g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere alt yap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ticaret ve yat\u0131r\u0131mlar konular\u0131nda Filipinlerle ili\u015fkilerde mesafe almay\u0131 \u00f6ncelleyecektir. B\u00f6ylece d\u00fcne kadar \u00e7at\u0131\u015fan iki \u00fclke ili\u015fkilerinde siyasi g\u00fcven tesisinin yolunu a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n
Gelinen bu noktada, \u00c7in taraf\u0131n\u0131 yak\u0131ndan ilgilendiren Duterte\u2019nin \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131z\u2019 d\u0131\u015f politika yanl\u0131s\u0131 bir tutum sergilemesidir. Bu husus, temelde olumlu bir arg\u00fcman ve y\u00f6nelim olsa da, \u2018ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u0131\u015f politika\u2019n\u0131n Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya gibi \u00fcretim ve t\u00fcketim eksenli kalk\u0131nmac\u0131 ekonomilerine ev sahipli\u011fi yapan bir b\u00f6lgede neye tekab\u00fcl etti\u011fi ise olduk\u00e7a sorunlu. \u0130\u015fin \u00f6te yan\u0131nda yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fi Amerikan s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe dayanan, i\u00e7 ve b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131 halledememi\u015f bir Filipinlerin nas\u0131l bir ba\u011f\u0131ms\u0131z politika g\u00fcdece\u011fi meselesi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir husus. \u00d6te yandan, Duterte\u2019nin ziyareti \u00f6ncesinde \u00c7in d\u0131\u015fi\u015flerinden yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada Filipinlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u0131\u015f politika g\u00fctmesinden duyulan memnuniyetin olsa olsa \u00c7in\u2019in G\u00fcney \u00c7in Denizi egemenli\u011fi iddialar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6lgedeki \u00fclkelerle teke tek masaya oturma arzusuna tekab\u00fcl etmesidir. Kald\u0131 ki, bu arg\u00fcman da Duterte\u2019ye de\u011fil, \u00c7in\u2019e ait. Egemenlik iddialar\u0131 ba\u011flam\u0131nda ASEAN\u2019a \u00fcye d\u00f6rt \u00fclke ile ASEAN\u2019\u0131 muhatap almak yerine, bu \u00fclkelerle tek tek masaya oturma teklifini evvelinden g\u00fcndeme getiren de \u00c7in. Duterte\u2019nin bu y\u00f6ndeki s\u00f6ylemi olsa olsa \u00c7in arg\u00fcman\u0131n\u0131n tekrar\u0131ndan ibaret ve \u00c7in\u2019in su yoluna gitti\u011finin bir i\u015faretidir.<\/p>\n
O zaman bu \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck ziyarette Duterte\u2019nin amac\u0131, iktidar\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnden itibaren uluslararas\u0131 \u00e7evrelerle \u2018dala\u015f\u0131n\u0131n\u2019 \u00fclke ekonomisinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar\u0131 bir an \u00f6nce sarmak i\u00e7in ticari ve ekonomik ili\u015fkileri ve \u00c7in yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kartmak olacakt\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ne uzun bir sahili bulunan Filipinler\u2019deki bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n 2012 y\u0131l\u0131ndan bu yana a\u00e7\u0131lmalar\u0131n\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131 denizlere a\u00e7\u0131labilmesinin yolunu a\u00e7mak pratik bir ba\u015far\u0131 olarak yans\u0131yacakt\u0131r. \u00c7in y\u00f6netimi de bu konuda zaten \u201cFilipinli bal\u0131k\u00e7\u0131lar s\u00f6z konusu b\u00f6lgede \u2018belli \u015fartlara uymak suretiyle avlanma yapabilir\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131. Ancak burada dikkat \u00e7eken husus, \u00c7in\u2019in \u2018izni veren\u2019 taraf olmas\u0131, s\u00f6z konusu denizde egemenlik hakk\u0131 konusunun \u00fcst\u00fc kapal\u0131 kabulleni\u015fi oldu\u011fu izlenimi veriyor. \u00c7in ve Filipinler b\u00f6lge denizinde a\u00e7\u0131k\/gizli bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmezken, Filipinler h\u00fck\u00fcmetinin b\u00f6lge denizindeki haklar\u0131n\u0131 da iddia d\u00fczeyinde dahi g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yamad\u0131\u011f\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n