May\u0131s ay\u0131n\u0131n sonunda Singapur ger\u00e7ekle\u015ftirilen 13. Shangri La Diyalog Toplant\u0131lar\u0131 ve Haziran ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Kuala Lumpur\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen 28. Asya-Pasifik Yuvarlak Masa Toplant\u0131lar\u0131 b\u00f6lge g\u00fcndeminin \u00f6tesine ta\u015facak boyutlara sahip. Bu iki toplant\u0131 dolay\u0131m\u0131nda neler olup bitti\u011fine bakmakta fayda var.<\/p>\n
\u201cAsya-Pasifik\u201d derken, bu iki farkl\u0131 co\u011frafyan\u0131n neye tekab\u00fcl etti\u011fi \u00fczerinde k\u0131saca durmak gerekir. Asya\u2019n\u0131n devasa bir k\u0131ta olu\u015fu ile yukar\u0131da zikredilen toplant\u0131lar \u00e7er\u00e7evesinin birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011fi ilk etapta dikkat \u00e7eken bir husus.\u00a0 Bu anlamda, \u2018Asya\u2019dan kast\u0131n, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya yani, Asya K\u0131ta\u2019s\u0131n\u0131n Pasifik\u2019e bakan sahil koridorunu olu\u015fturan b\u00f6lge \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Buna il\u00e2ve olarak \u00f6zellikle G\u00fcneydo\u011fu Asya ile olan tarihi, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik etkile\u015fimi nedeniyle Hindistan\u2019\u0131 bu co\u011frafi ili\u015fki a\u011f\u0131na dahil etmek m\u00fcmk\u00fcn. Ancak, co\u011frafi tan\u0131mlama konusunda bir yan\u0131lg\u0131n\u0131n has\u0131l oldu\u011funu ifade etmeden de ge\u00e7meyelim.<\/p>\n
1980\u2019lerden itibaren Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya, kapitalist ekonominin k\u00fcreselle\u015fmesine paralel olarak ekonomik \u00fcretimin cazibe merkezi haline geldi. Bu durum, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgenin sadece b\u00f6lgedeki ilgili \u00fclkeler ve bu \u00fclkelerle ulusa\u015f\u0131r\u0131 \u015firketler aras\u0131nda ili\u015fkilerin de\u011fil, giderek artan bir ivme ile g\u00fcndemde i\u015fgal etti\u011fi yer giderek daha \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyor. Bu \u00f6nem, b\u00f6lge \u00fclkelerinin liberal ekonominin zorunluluklar\u0131 do\u011frultusunda ucuz emek ve maliyet, hammadde kaynaklar\u0131, t\u00fcketici orta s\u0131n\u0131flar\u0131n ye\u015fermesi gibi \u00f6zellikleriyle ulusa\u015f\u0131r\u0131 \u015firketlerin yat\u0131r\u0131m sahas\u0131 olarak yer al\u0131yor. B\u00f6lgede ekonomisi geli\u015ftik\u00e7e, jeo-politik ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde sorunlu bir yap\u0131n\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini g\u00f6steren \u00c7in\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren bir yandan imk\u00e2n, \u00f6te yandan da tehdit alg\u0131s\u0131yla birlikte an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu imk\u00e2n ve tehdit ba\u011flamlar\u0131 yukar\u0131da an\u0131lan toplant\u0131lar\u0131n g\u00fcndem maddesiydi. Biri 13., di\u011feri 28. kez d\u00fczenlenen toplant\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedenleri konusunda da bir fikir veriyor asl\u0131nda. ASEAN merkezli ba\u015flayan bu toplant\u0131lar\u0131n geli\u015fmelere paralel olarak Pasifik\u2019in \u00f6te yakas\u0131na, yani Latin Amerika\u2019ya ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n haberleri bug\u00fcnlerde g\u00fcndemde yer al\u0131yor. Bir di\u011fer \u00f6nemli geli\u015fme ise ge\u00e7enlerde Br\u00fcksel\u2019de yap\u0131lan Geli\u015fmi\u015f \u00dclkeler yani, G-7 toplant\u0131s\u0131nda Do\u011fu ve G\u00fcney \u00c7in Denizleri\u2019ndeki anla\u015fmazl\u0131klar, serbest dola\u015f\u0131m ve uluslararas\u0131 deniz ticaretinin g\u00fcvenli\u011fi gibi konular\u0131n \u00f6nemine dikkat \u00e7ekildi. G-7 liderlerinin \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak \u00c7in\u2019i hedef alan ifadeleri, b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011fini tehdit eden bir unsur olarak, asl\u0131nda bug\u00fcne kadar ekonomide kontrols\u00fcz b\u00fcy\u00fcyen \u00c7in\u2019in bu sefer a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak tarihe referans yaparak kendisine ait oldu\u011funu belirtti\u011fi sularda askeri ve ekonomik giri\u015fimleri tedrici olarak art\u0131rmas\u0131ndan kaynaklanan ciddi bir rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n
G-7\u2019nin b\u00f6lge ile ilgili kayg\u0131lar\u0131n\u0131 ilk defa g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ortaya koydu\u011funa tan\u0131k olunuyor. Bu durum, \u00c7in\u2019in bug\u00fcne kadar b\u00f6lgesinde uluslararas\u0131 siyasette sergiledi\u011fi Adalar ve k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 sorununu tek tek ilgili \u00fclkelerle halletme y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7abas\u0131n\u0131n ters tepti\u011fi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Daha \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda da vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, son d\u00f6nemde \u00c7in\u2019le \u015fu veya bu \u015fekilde do\u011frudan fiziki \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131na giren Filipinler ve Vietnam sorunu ASEAN b\u00fcnyesine \u2018enjekte etme\u2019 \u00e7abalar\u0131 Birlik\u2019in di\u011fer \u00fcyelerince kabul g\u00f6rmese de, G-7\u2019nin yukar\u0131da dile getirilen kayg\u0131lar\u0131 b\u00f6lgedeki sorunu k\u00fcresel bir boyuta ta\u015f\u0131nmakta oldu\u011funun a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesi. Filipinler ve Vietnam\u2019\u0131n ni\u00e7in bir anlamda \u2018\u00f6nc\u00fc\u2019 rol oynad\u0131\u011f\u0131 ise \u00c7in\u2019in bir yandan Filipinler\u2019in de hak iddia etti\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck adalardaki \u2018yap\u0131la\u015fma faaliyetleri\u2019, \u00f6te yandan Vietnam ba\u011flam\u0131nda ise, dev petrol arama platformunun ortak hak iddias\u0131na konu olan sulardaki varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Giri\u015f\u2019de de\u011findi\u011fimiz toplant\u0131lar\u0131n ilkinde yani Shangri La Diyalog Toplant\u0131lar\u0131\u2019na kat\u0131lan ABD Savunma Bakan\u0131 Chuck Hagel, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapan Japonya Ba\u015fbakan\u0131 Shinzo Abe ve Vietnaml\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n g\u00fcndemini elbette ki, \u00c7in\u2019in b\u00f6lgede n\u00fcfuz \u00e7abalar\u0131 olu\u015fturuyordu. Hagel, \u201cmodern d\u00fcnyan\u0131n imkanlar\u0131 kadar tehditleri de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirerek, imkanlarla k\u00fcreselle\u015fen ekonomiyle \u00fclkeler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131na g\u00f6nderme yaparken, tehditlerden kast\u0131 da, t\u0131pk\u0131 \u00c7in \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, bu zenginli\u011fi yo\u011fun askeri harcamalarla bir tehdit olgusuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00fczerinde duruyordu. Neredeyse her ASEAN toplant\u0131s\u0131nda dile getirildi\u011fi \u00fczere, ekonomik olarak b\u00fcy\u00fcyen \u00c7in\u2019in b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in de benzer bir ekonomik imk\u00e2n anlam\u0131na geldi\u011fi konusunda kimse g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde de\u011fil. ASEAN i\u00e7erisinde \u00c7in\u2019in deniz k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 konusundaki \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na Birlik olarak ciddi bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmamakla birlikte, \u00c7in\u2019e siyasi bir duru\u015f anlam\u0131nda ABD yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 dikkate almakta fayda var.<\/p>\n
Singapur\u2019daki toplant\u0131larda \u00c7in\u2019i do\u011frudan hedef alan ifadelere \u00c7in makamlar\u0131ndan yan\u0131t gecikmedi. \u00dcst d\u00fczey askeri bir yetkili Hagel\u2019in ifadelerini \u00c7in\u2019e y\u00f6neltilen bir \u2018tehdit ve g\u00f6zda\u011f\u0131\u2019 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ard\u0131ndan, \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, Malezya Ba\u015fbakan\u0131 Necib Bin Razak\u2019\u0131n resmi ziyareti s\u0131ras\u0131nda Do\u011fu ve G\u00fcney \u00c7in Denizleri\u2019ndeki anla\u015fmazl\u0131klar konusunda \u201c \u00c7in\u2019in asla sald\u0131rgan bir tutum i\u00e7inde olmayaca\u011f\u0131. Ancak kendisine kar\u015f\u0131 herhangi bir giri\u015fim olmas\u0131 halinde kar\u015f\u0131l\u0131k verece\u011fi\u201d \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 dikkat \u00e7ekiciydi.<\/p>\n
Shinzo Abe ise, uluslararas\u0131 yasalara at\u0131fta bulunarak \u00c7in\u2019in giri\u015fimlerinin k\u00fcresel boyutta \u00f6nemine dikkat \u00e7ekerken, b\u00f6lgede Japonya\u2019n\u0131n D\u0131\u015f Politika ve askeri yeniden yap\u0131lanmas\u0131na de\u011findi. Abe, bu yeni d\u00f6nemi Japonya\u2019n\u0131n \u201cBar\u0131\u015fa Aktif Katk\u0131s\u0131\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor. Japonya\u2019y\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6ne \u00e7\u0131karan husus, devlet politikalar\u0131nda de\u011fi\u015fim \u00f6ng\u00f6ren yakla\u015f\u0131m\u0131 kadar, ABD ve Avustralya\u2019n\u0131n Japonya\u2019ya verdikleri destektir. Barack Obama\u2019n\u0131n ve Avustralya Ba\u015fbakan\u0131 Tony Abbott\u2019un Nisan ay\u0131ndaki Japonya ziyaretlerinde bu destek a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde verilmi\u015fti. Abe\u2019nin \u201cb\u00f6lgedeki stat\u00fckoyu de\u011fi\u015ftirmeye matuf giri\u015fimlere izin vermeyece\u011fiz\u201d mesaj\u0131, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleriyle olan ili\u015fkilerinin de temel dinami\u011fini olu\u015fturuyor.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in uluslararas\u0131 diplomasinin oda\u011f\u0131na yerle\u015ftiren giri\u015fimlerinin temelinde ne var sorusu bu anlamda \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bir tak\u0131m ekonomik icraatlar ve gelece\u011fe matuf yat\u0131r\u0131mlar\u0131n bir rol\u00fc var tabii ki. Ancak, \u00c7in\u2019in Japonya\u2019yla tarihi husumeti, son otuz y\u0131lda \u00c7in\u2019in ekonomik anlamda g\u00fc\u00e7lenirken, bunun askeri boyuta ta\u015f\u0131nmas\u0131 \u00fclkenin tarihi ili\u015fkilerine referans yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiriyor. Zaten \u00c7in yay\u0131n organlar\u0131nda ve de diplomatlar\u0131n ifadelerinde bunu g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7in, b\u00f6lgede denizleri ve adalar\u0131n\u0131 \u2018kendilerinden kopar\u0131lm\u0131\u015f\u2019 olarak addederek, bug\u00fcnk\u00fc \u2018agresif\u2019 politikalar\u0131na y\u00f6n veriyor.<\/p>\n
ASEAN i\u00e7erisinde \u00e7e\u015fitli boyutlarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen toplant\u0131lar kadar, Singapur ve Kuala Lumpur\u2019daki uluslararas\u0131 \u00e7evrelere de a\u00e7\u0131k toplant\u0131larda a\u00e7\u0131k\u00e7a zikredilmese de, baz\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerince tek kutuplu d\u00fcnyan\u0131n sonu \u015feklinde yorumlar da g\u00fcndemde yer al\u0131yor. Bu anlamda tart\u0131\u015fmalarda Japonya-Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikler stat\u00fckodan bahsederken, \u00c7in ve \u00c7in\u2019in b\u00fcy\u00fcmesine hazmedebilen \u00e7evreler ise, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019in \u00f6n\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlayan politikalar\u0131na i\u015faret ederek \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bu nedenle g\u00fcndeme ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeler. Tek kutuplu d\u00fcnyadan kopu\u015fun gene bu kutbu olu\u015fturan ABD\u2019nin niyet ve icraat\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu da t\u00fcm a\u00e7\u0131klamalarda dikkat \u00e7ekilen bir husus. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u201cPeki ABD buna haz\u0131r m\u0131?\u201d sorusu sorulmaya devam ediyor.<\/p>\n
<\/p>\n