Kambo\u00e7ya\u2019da se\u00e7imin g\u00f6receli zaferi son otuzy\u0131la damgas\u0131n\u0131 vuran Hun Sen oldu. Muhalefetin se\u00e7imler \u00f6ncesinde dile getirdi\u011fi \u2018hileli se\u00e7im tuza\u011f\u0131\u2019 s\u00f6ylemi yerini buldu denilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc se\u00e7im g\u00fcn\u00fc se\u00e7im sand\u0131klar\u0131nda isimlerini bulamayan se\u00e7menlerin kendili\u011finden geli\u015fen tepkiyle polis ara\u00e7lar\u0131na sald\u0131rarak \u2018sivil ta\u015fk\u0131nl\u0131k\u2019 \u00e7\u0131karmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Hun Sen\u2019in se\u00e7imi kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131n il\u00e2n edilmesinin ard\u0131ndan muhalefetin \u00f6nde gelen ismi Kambo\u00e7ya Ulusal Kurtulu\u015f Partisi se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na itiraz edece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki beyanlar\u0131 \u00fclkede g\u00fcndemi olu\u015fturuyor. Bu itiraz\u0131n temel gerek\u00e7esi yukar\u0131da dile getirildi\u011fi \u00fczere kimi se\u00e7menlerin adlar\u0131n\u0131 listelerde bulamamalar\u0131 kadar, t\u0131pk\u0131 baz\u0131 \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi, ikinci defa oy kullan\u0131m\u0131n\u0131 engelleme ad\u0131na kullan\u0131lan m\u00fcrekkebin \u2018kalitesi\u2019 sorunu… Se\u00e7imleri izleyen bir sivil olu\u015fum olan \u201cSerbest ve Adil Se\u00e7im Komisyonu\u201d s\u00f6z konusu usuls\u00fczl\u00fckler nedeniyle se\u00e7menlerin %13\u2019\u00fc oy kullanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederken, siyasi iktidar\u0131n davetlisi olarak se\u00e7imleri izlemeye gelen Endonezya Eski Cumhurba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Asya Pasifik Demokratlar Merkezi\u2019nin de ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 da yapan Yusuf Kalla, yukar\u0131daki g\u00fc\u00e7l\u00fc itiraz i\u00e7eren ifadeye hi\u00e7 de\u011finmeyen a\u00e7\u0131klamas\u0131yla dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n
Peki Pazar g\u00fcnk\u00fc be\u015finci genel se\u00e7imlerin sonu\u00e7lar\u0131nda hangi parti ne kadar sandalye kazand\u0131? \u0130ktidardaki Kambo\u00e7ya Halk Partisi\u2019nin 123 sandalyeli parlamentoda 68, muhalefet ise 55 milletvekili kazand\u0131. \u0130ktidar partisinin bir \u00f6nceki d\u00f6nem sahip oldu\u011fu milletvekili say\u0131s\u0131n\u0131n 90 oldu\u011fu hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, iktidar\u0131n parlamento g\u00fcc\u00fcnde \u00f6nemli bir gerilem g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. \u00d6te yandan, muhalefetin bir blok olarak girdi\u011fi se\u00e7imlerde 55 sandalye kazanmas\u0131 b\u00f6lge \u00fclkelerinde -\u00f6rne\u011fin, Singapur, Tayland, Malezya- muhalefet dinami\u011finin kendini Kambo\u00e7ya siyasal sisteminde de g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koymas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekici. \u0130ktidar\u0131n ilk defa b\u00f6ylesi bir kayb\u0131 ya\u015famas\u0131 \u00fclke siyasal ya\u015fam\u0131nda \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde farkl\u0131 tablolar\u0131n \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Yani Hun Sen, tek ba\u015f\u0131na bir iktidar olmak yerine, halk\u0131n temsilcisi konumundaki muhalefetin g\u00f6r\u00fc\u015flerini dikkate alacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00dclkede ilk genel se\u00e7imler 1993 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131 gere\u011fi Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan organize edilmi\u015fti. 9 milyon kay\u0131tl\u0131 se\u00e7menin bulundu\u011fu \u00fclkede, sekiz siyasi parti se\u00e7imlere i\u015ftirak etti. \u0130ktidardaki Kambo\u00e7ya Halk Partisi ile Sam Rainsy Partisi ile \u0130nsan Haklar\u0131 Partisi\u2019nin olu\u015fturdu\u011fu koalisyon blogu iki \u00f6nemli rakip olarak belirdi.<\/p>\n
\u00dclkede son d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran Kambo\u00e7ya Halk Partisi\u2019nin parlamentodaki \u00f6nemli \u00e7o\u011funlu\u011funun erozyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ve muhalefetin kayda de\u011fer bir g\u00fc\u00e7 edindi\u011fi \u00fczerinde durulacak bir durum. Muhalefet bu kazan\u0131m\u0131na ra\u011fmen, se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na hile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi \u2018b\u00f6lge demokrasilerinde\u2019 hi\u00e7 de ola\u011fan\u00fcst\u00fc say\u0131lmayacak durum kar\u015f\u0131s\u0131nda halktan ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7le de sonu\u00e7lar\u0131 kabul etmedi\u011fini ve se\u00e7im komisyonunun soru\u015fturmaya tabi tutulmas\u0131n\u0131 talep ediyor. Burada bir ayr\u0131nt\u0131ya dikkat \u00e7ekmekte fayda var. Muhalefet se\u00e7imlere hile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkatlere sunarken, \u2018bug\u00fcne kadar ki en vahim se\u00e7im\u2019 c\u00fcmlesini kuruyor. Bu asl\u0131nda iktidar oda\u011f\u0131n\u0131n elinin alt\u0131ndaki \u2018Se\u00e7im Komisyonu\u2019 \u00fczerinden manip\u00fclasyon \u00e7abalar\u0131n\u0131n muhalefetin g\u00fcc\u00fcne paralel olarak giderek yo\u011funluk kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koyuyor. Hani daha birka\u00e7 ay \u00f6nce se\u00e7imin oldu\u011fu bir \u00fclkede, hala siyasetin merkezindeki eski ba\u015fbakan \u2018Benim zaman\u0131mda bu kadar \u00e7ok \u00e7aba sarfetmek gerekmiyordu\u2019 dedi\u011fi gibi, d\u00fcn \u2018nas\u0131l olsa kazanaca\u011f\u0131z\u2019 diyerek se\u00e7ime giren iktidarlar, bug\u00fcn farkl\u0131 bir dil ve \u2018eylem\u2019 geli\u015ftirmek zorunda kal\u0131yorlar.<\/p>\n
Muhalefetin bu denli \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir ba\u015far\u0131 elde etmesinde \u00fclkede otuz y\u0131ll\u0131k Hun Sen iktidar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00f6lge \u00fclkelerinde sivilli\u011fe itibar eden bir muhalefet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n giderek yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131na ba\u011flayabiliriz. \u00d6nce Hun Sen ni\u00e7in otuz y\u0131ld\u0131r iktidarda kalabildi bunun cevab\u0131n\u0131 aramak gerekiyor. Bunu sadece \u00fclkenin \u2018Asya kaplanlar\u0131\u2019 kadar olmasa da, \u00e7evre \u00fclkelerin ekonomik kalk\u0131nmas\u0131ndan Kambo\u00e7ya\u2019ya da bu geli\u015fme hissesinden bir pay d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ortada. Geli\u015fme olgusunun sadece ulusa\u015f\u0131r\u0131 \u015firketlerin \u00fcretim tezg\u00e2hlar\u0131nda k\u0131rsal kesimden gelen Kambo\u00e7yal\u0131 k\u0131zlar\u0131n ve erkeklerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Bu s\u00fcrecin genel e\u011fitim olanaklar\u0131, kimi \u00f6l\u00e7ekte y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, halk\u0131n kendi i\u00e7ine kapan\u0131k de\u011fil, \u00e7evrede olan bitene tan\u0131kl\u0131k edecek bir t\u00fcr bilin\u00e7 s\u00fcrecine pasif veya aktif m\u00fcdahil olu\u015fu gibi fakt\u00f6rler dikkate al\u0131nabilir. Peki \u2018muhalefetin iktidarla sorunu nedir? diye soracak olursak, klasik cevap haz\u0131r: yolsuzluklar, adam kay\u0131rmalar, kroniler… Kambo\u00e7ya \u00f6zelinde buna bir de halk\u0131n topra\u011f\u0131n\u0131n ucuza \u2018kapat\u0131larak\u2019 uluslararas\u0131 \u015firketlere veya yanda\u015flara sunulmas\u0131 var. Topra\u011f\u0131n k\u0131rsal kesimdeki halk i\u00e7in \u2018her \u015fey\u2019 anlam\u0131na geldi\u011fi hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, bunun salt bir siyasi sorun de\u011fil, etik boyutlar\u0131 da olan kapsaml\u0131 bir sorunlar b\u00fct\u00fcn\u00fc oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek gerekiyor. Mao Zedong\u2019dan al\u0131nt\u0131 yaparak \u015fu hususu da unutmamak gerekti\u011fini ifade etmeliyiz. Zedong\u2019un, \u2018siyasi g\u00fc\u00e7 silahla b\u00fcy\u00fcr\u2019 diye bir s\u00f6z\u00fc var. Silahtan kas\u0131t iktidar\u0131n daha do\u011frusu iktidar\u0131 diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne ara\u00e7 k\u0131lan b\u00f6lge \u00fclkeleri liderlerinin uzun erimli iktidar \u00f6rneklerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ordu \u00f6nemli bir fakt\u00f6r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, okur yazar gen\u00e7 nesillerin ebeveynlerinden farkl\u0131 taleplerle siyasi ve sosyal alanda var olma istekleri i\u00e7erde yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar bask\u0131 alt\u0131nda tutulmu\u015f muhalefet kanallar\u0131n\u0131n geni\u015flemesine neden oluyor. Ayn\u0131 zamanda, k\u00fcresel yap\u0131la\u015fmalar\u0131n da bu t\u00fcr \u00fclkelerde \u2018halk\u2019 \u00fczerinden de\u011fi\u015fimi g\u00fcncelleme istekleri bir vechesiyle y\u00f6nlendirmeye tabi tutulmas\u0131yla ilgili \u00fclkelerde \u2018s\u00fcrpriz\u2019 denilebilecek sonu\u00e7lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyor. Halk \u00f6zellikle de gen\u00e7 kitlelerin \u2018de\u011fi\u015fim\u2019 (doh) taleplerine kar\u015f\u0131 koyan g\u00fc\u00e7 sadece iktidar kanad\u0131 de\u011fil. \u0130ktidarda olman\u0131n getirdi\u011fi avantajlar\u0131 sonuna kadar kullanan, asl\u0131nda n\u00f6tr ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de yenilik\u00e7i yanl\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131 tahmin edilen medyan\u0131n bu s\u00fcre\u00e7te oynad\u0131\u011f\u0131 \u2018sistematik rol\u2019 g\u00f6zlerden ka\u00e7m\u0131yor.<\/p>\n
Kambo\u00e7ya\u2019da muhalefet lideri Sam Rainsy\u2019in kral taraf\u0131ndan aff\u0131n\u0131n mevcut siyasi yap\u0131 ve politikalardan tatmink\u00e2r olmayan kitleler \u00fczerinde b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir etkisi oldu\u011funa ku\u015fku yok. Her ne kadar, bir \u2018Ba\u015fbakan aday\u0131\u2019 olarak se\u00e7imlere girmese de, Rainsy\u2019in k\u0131sa s\u00fcrede se\u00e7im kampanyas\u0131na aktif kat\u0131l\u0131m\u0131 s\u0131radan toplum kesimlerini -i\u00e7inde yan\u0131lsaman\u0131n da olabilece\u011fi- yeni bir siyaset dili ile tan\u0131\u015ft\u0131rmaya yetiyor.<\/p>\n
Muhalefetin elde etti\u011fi bu siyasi ba\u015far\u0131n\u0131n sadece \u2018parlamento\u2019 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmayaca\u011f\u0131, bir di\u011fer boyutu yani toplumsal a\u00e7\u0131l\u0131mlara yol verecek kimi inisiyatiflerin geli\u015ftirilmesine olanak tan\u0131yacakt\u0131r. Bu noktada ilk akla gelen tabii ki medya g\u00fcc\u00fc oluyor. Sam Rainsy se\u00e7imlerin hemen ard\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, ya\u015fanan t\u00fcm olumsuzluklara ra\u011fmen, halk\u0131n muhalefete tevecc\u00fch\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli oldu\u011funu ve Kambo\u00e7ya halk\u0131na yanlar\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stereceklerini belirtmesi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te sivil bir muhalif anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fece\u011fine dair bir g\u00f6sterge olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n