dikkat \u00e7ekici engel yolsuzluk oldu\u011funa ku\u015fku yok. Yolsuzluk olgusunun kimi \u00fclkelerde yayg\u0131nl\u0131k kazanmaya ba\u015flamas\u0131 k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fimin h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015fmesinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya konulurken, uzun erimli s\u00f6m\u00fcrgecilik sultas\u0131 alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f toplumlarda bunun farkl\u0131 bir ba\u011flamda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Elbette, burada A\u00e7e\u2019nin, Endonezya\u2019n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgeleri, \u00f6zellikle Cava ve do\u011fusundaki baharat zengini di\u011fer adalar\u0131n da oldu\u011fu gibi y\u00fczy\u0131llarca Hollanda s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyoruz. B\u00f6yle bir durum A\u00e7e tarihinde yok zaten. Ancak, a\u015fa\u011f\u0131da de\u011finece\u011fimiz \u00fczere, her hal\u00fck\u00e2rda dolayl\u0131 bir ili\u015fkiden bahsetmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil\u2026<\/p>\n
\u00d6te yandan, yolsuzlu\u011fun modern zamanlar kadar kadim d\u00f6nemlerdeki varl\u0131\u011f\u0131, insani durumun do\u011fall\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor da denilebilir. Ve bu sav da bir yere kadar anla\u015f\u0131labilir\u2026 Bununla birlikte, yolsuzlu\u011fun salt \u201cparasal\u201d ili\u015fkilerden s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, y\u00f6netimsel yolsuzluk, davran\u0131\u015fsal yolsuzluk, ahl\u00e2ki yolsuzluk vb. t\u00fcrlerinin de var oldu\u011funu hep birlikte g\u00f6r\u00fcyoruz, \u015fahit oluyoruz. Peki \u2018A\u00e7e\u2019de Yolsuzluk\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 atarken neye dikkat \u00e7ekiyoruz? \u201cBiz bug\u00fcne kadar A\u00e7e\u2019yi bir \u0130slam beldesi biliyorduk, yolsuzluk da nereden \u00e7\u0131kt\u0131?\u201d denli serzeni\u015fte bulunanlara anlatacak hik\u00e2yemiz var\u2026 A\u00e7e\u2019nin bir \u0130slam beldesi oldu\u011fu el-hak do\u011frudur. Ancak siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn d\u0131\u015fardan pazarland\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erdekilerin kolayc\u0131l\u0131k nam\u0131na buna te\u015fne oldu\u011fu bir co\u011frafya olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim s\u00f6yleyebilir.<\/p>\n
A\u00e7e\u2019nin 1970\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar maruz kald\u0131\u011f\u0131 askeri operasyonlar ve bu \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n bizzat \u00fcretti\u011fi \u2018yolsuzluk eti\u011fi\u2019 -evet b\u00f6yle bir \u015fey var- ve bunun siyasetle ili\u015fkilendirilebilirli\u011fi noktas\u0131nda pek durulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Oysa bu durum, A\u00e7e Parlamento\u2019sundan ve b\u00fcrokrasisinden ba\u015flayarak toplumun di\u011fer alt katmanlar\u0131na yatay ve dikey bi\u00e7imde yayg\u0131nla\u015fma e\u011filimi g\u00f6steren yolsuzluk vebas\u0131n\u0131n k\u00f6kenini te\u015fkil ediyor. D\u00fcnyevi hedefler ve g\u00fcnl\u00fck \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda mevki, makam ve para h\u0131rs\u0131n\u0131n tutu\u015fturdu\u011fu \u201cak\u0131llar\u201d ve \u201cbedenler\u201d s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminin \u00fcretti\u011fi bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn devam ettiricisi olarak A\u00e7e\u2019de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 epeyce bir s\u00fcredir hakim k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kimi yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda dile getirdi\u011fimiz ve \u00fclkenin gerek b\u00f6lge gerekse k\u00fcresel olarak \u201cyolsuzluk s\u0131ralamalar\u0131nda\u201d \u00fcst s\u0131ralarda yer almas\u0131n\u0131 neden olan unsur yani \u201cpara-politikas\u0131\u201d kavram\u0131 da bu konuyla do\u011frudan ilintili elbette. Bu vesile ile A\u00e7e\u2019de oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen her t\u00fcrden yolsuzlukla nas\u0131l m\u00fccadele edilecek?<\/p>\n
Ge\u00e7enlerde Endonezya\u2019da faaliyet g\u00f6steren Yolsuzlukla M\u00fccadele Derne\u011fi\u2019nin (GeRAK) A\u00e7e \u015eubesi Ba\u015fkan\u0131 Askalani, yeni vali Dr. Zeyni Abdullah ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 M\u00fczekkir Manaf\u2019a, A\u00e7e\u2019deki yolsuzluk olgusunun \u00fczerine k\u0131yas\u0131ya gitmeleri gerekti\u011fine dair bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapt\u0131. Olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 olan bu a\u00e7\u0131klama \u00fczerinde durulmay\u0131 hak ediyor. Gelin bu geli\u015fmeye biraz derinden bakal\u0131m \u2026<\/p>\n
D\u0131\u015fardan gelen ve i\u00e7erdeki zaafiyet noktalar\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131yla A\u00e7e\u2019de varl\u0131k bulan yolsuzluk olgusu sorunu, A\u00e7e\u2019nin Bar\u0131\u015f S\u00fcreci\u2019nin ikinci d\u00f6neminde, yani ikinci valilik se\u00e7imlerinin akabinde \u00fczerine gidilmesi gereken acil bir sorun olarak durdu\u011funa \u015f\u00fcphesi olan var m\u0131? A\u00e7e\u2019de yolsuzlu\u011fun \u015fu veya bu bi\u00e7imi ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olan \u00f6zellikle yabanc\u0131 kurulu\u015flara mensup ki\u015filer bu olgunun bizatihi sorumlusu olarak A\u00e7eliye i\u015faret ederken, d\u00fc\u015f\u00fcnce eylemlerinde analitik yakla\u015f\u0131m\u0131n eksikli\u011fini de bizatihi ortaya koyuyorlar(d\u0131). Oysa ki, yap\u0131lmas\u0131 gereken bu olgunun nereden do\u011fdu\u011fu ve A\u00e7e\u2019nin bu sorunla nas\u0131l ba\u015f etmesi gerekti\u011fine dair kafa yormakt\u0131.<\/p>\n
Bunun \u00f6tesinde, A\u00e7e\u2019de yolsuzlu\u011fun b\u00fcy\u00fck boyutlu \u00f6rneklerini yerel, ulusal ve uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131m-yard\u0131m ili\u015fkilerinde bulmak m\u00fcmk\u00fcn. \u0130\u015fte Askalani\u2019nin kastetti\u011fi de tastamam b\u00f6ylesi t\u00fcrden yolsuzluklard\u0131. \u00d6rne\u011fin, Sabang Serbest B\u00f6lgesi\u2019nin halen tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir kalk\u0131nma hamlesine d\u00f6n\u00fc\u015fememi\u015f olmas\u0131, A\u00e7e limanlar\u0131n\u0131n\u00a0 uluslararas\u0131 ticarete dahil ol(a)mamas\u0131, tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k alanlar\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirecek pilot projelerindeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
\u00d6te yandan, A\u00e7e\u2019de uluslararas\u0131 kurumlarda varl\u0131\u011f\u0131 kuvvetlice sezilen yolsuzluk iddialar\u0131n\u0131 en iyi bilenlerden biri Askalani. \u00d6yle ki, GeRAK\u2019\u0131n bu konudaki yasal s\u00fcrece dair giri\u015fimlerinin, s\u00f6z konusu kurumun merkezden g\u00f6nderilen elemanlar\u0131 ile manip\u00fcle etme giri\u015fiminde bulunduklar\u0131 da malum. Peki bu s\u00fcre\u00e7te gerek ekonomik gerekse ahl\u00e2ki ba\u011flamlar\u0131 ile A\u00e7e\u2019de yolsuzlu\u011fa son verecek giri\u015fimlerde kimler rol almal\u0131? Elbette Dr. Zeyni ve M\u00fczekkir Manaf\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131 liderlik anlam\u0131nda kayda de\u011ferdir. Ancak ba\u015fta GeRAK olmak \u00fczere, alimler birli\u011fi, kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k konusunda \u00e7al\u0131\u015fan \u2018KKTGA\u2019 gibi kad\u0131n kurulu\u015flar\u0131, \u00fcniversite \u00e7evreleri bu s\u00fcre\u00e7te kayda de\u011fer rol oynayacaklard\u0131r. Asl\u0131nda bu s\u00fcrece eklemlenmeleri ile s\u00f6z konusu kurumlardan, -en az\u0131ndan baz\u0131lar\u0131- \u015fu veya bu \u015fekilde i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 yolsuzluk olgusuyla y\u00fczle\u015fmek ve hesapla\u015fmak durumunda da kalacaklar\u0131na ku\u015fku yok.<\/p>\n
Fiiliyata ge\u00e7irilecek b\u00f6ylesi bir toplumsal mutakabak\u0131n yarg\u0131 boyutunu \u201csek\u00fcler mahkemeye\u201d havale etmek ise A\u00e7e\u2019yi bir kez daha \u201cmerkez g\u00fc\u00e7lerin\u201d boyunduru\u011funa d\u00fc\u00e7ar k\u0131lacakt\u0131r. Bunun yerine, A\u00e7e\u2019yi namland\u0131ran \u201c\u0130slam hukuku\u201d uygulamas\u0131n\u0131n bizatihi \u201cyolsuzlukla m\u00fccadelede\u201d ba\u015fat bir unsur olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131n aciliyetine vurgu yapmak istiyoruz. \u0130slam hukuku, toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n en \u00f6n\u00fcndeki engel olan yolsuzlukla m\u00fccadele etmeyecekse, neyle edecek? A\u00e7e\u2019de her s\u0131radan vatanda\u015f\u0131n kendi dini e\u011fitimi ald\u0131\u011f\u0131 ve bunda bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u0130slam hukukunu uygulama makam\u0131ndaki potansiyel kurumlar\u0131n toplumun yekununu hedefleyecek ve global \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretecek bir yap\u0131 kazanmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu ba\u011flamda, Vali Dr. Zeyni\u2019nin k\u0131sa s\u00fcrede zarf\u0131nda acil bir kurul toplamas\u0131 bekletiler aras\u0131nda. Bu kurulun faaliyetleri sadece yerel, ulusal de\u011fil, uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n da A\u00e7e \u0130slam Hukuku\u2019na tabi olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi de y\u00fcksek sesle dillendirilecektir. B\u00f6ylece, ka\u00e7\u0131ran\u0131n ve \u00e7alan\u0131n yan\u0131na k\u00e2r kalmayacak bir uyugulaman\u0131n sadece A\u00e7e toplumunda de\u011fil, di\u011fer toplumlara da \u00f6rneklik te\u015fkil edecek bir \u00fcniversal nitelik kazanabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n
Askalani, GeRAK ad\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, yeni A\u00e7e y\u00f6netiminin b\u00fcrokrasiye \u2018ehil kadrolar\u2019 getirmesine vurgu yap\u0131yor. Ba\u015fta BAPPEDA ve DPKKAD gibi Eyalet\u2019teki t\u00fcm yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve kalk\u0131nma projelerini geli\u015ftiren kurumun yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zellikle E\u011fitim, Sa\u011fl\u0131k, Karayollar\u0131, Su ve Ula\u015f\u0131m M\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri gibi y\u00fcksek b\u00fct\u00e7eli projeleri y\u00f6netmesi beklenen kurumlar\u0131n kilit noktalar\u0131na ehil olmayan ki\u015filerin getirilmesinin ne gibi sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011funu yakinen biliniyor. Bu t\u00fcr ki\u015filerin bu co\u011frafyadaki ad\u0131 \u201cfare\u201d (tikus). Yani, kendini tah\u0131l ambar\u0131nda bulan bir fare \u00f6rne\u011fi, b\u00fcrokrasideki ve de \u00f6zel kesimdeki yolsuzluk furyas\u0131n\u0131 sembolik olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
Askalani\u2019nin kamuoyuna yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n dayanak noktalar\u0131, elbette \u00f6zellikle son be\u015f y\u0131lda \u201cd\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d s\u00fcrecinde A\u00e7e b\u00fcrokrasisinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 \u201challerle\u201d al\u00e2kal\u0131. Peki \u201cbula\u015ft\u0131 da yarg\u0131 ne yapt\u0131?\u201d sorusuna gereksiz oldu\u011fu i\u00e7in cevap vermeyece\u011fim\u2026 Yeni Vali\u2019nin olu\u015fturaca\u011f\u0131 kadrolar, bir yandan halka kadar uzanacak iyi y\u00f6netimi sa\u011flayaca\u011f\u0131 gibi, maddi anlamda A\u00e7e\u2019nin kay\u0131plar\u0131n\u0131 da \u00f6nleyici bir s\u00fcrecin ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 olacakt\u0131r. S\u00fcre\u00e7te, herhangi bir kurumun yolsuzlu\u011fa bula\u015fmas\u0131n\u0131n kesinli\u011fi kadar, b\u00f6yle bir \u015f\u00fcphenin yani \u201cyolsuzluk ihtimalinin\u201d (indication of corruption) belirmesi halinde de A\u00e7e\u2019de kurulacak yetkin olu\u015fumlar\u0131n \u201c\u00f6nleyici\u201d (pre-emptive) rol almas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Zaten Askalani de buna vurgu yap\u0131yor. A\u00e7e, d\u00fcn bar\u0131\u015f\u0131 hayata ge\u00e7irme konusunda g\u00f6sterdi\u011fi ba\u015far\u0131 ile uluslararas\u0131 arenada \u00f6nemli bir \u00f6rneklik te\u015fkil etti\u011fi gibi, bug\u00fcn toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n onulmaz sorunu yolsuzlukla ba\u015fetmede sergileyece\u011fi yakla\u015f\u0131mlar ile en az\u0131ndan muadili toplumlar ba\u011flam\u0131nda modellik stat\u00fcs\u00fc kazanmamas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir neden yok.<\/p>\n