<\/div>\n![](\"http:\/\/localhost:8080\/ini\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/22-oct.-hasan-di-tiro-29.jpg\")
<\/a>Hasan Di Tiro… Tirolu Tgk. Hasan\u2019\u0131n vefat\u0131n\u0131n ikinci y\u0131l\u0131. Bundan iki y\u0131l \u00f6nce 3 Haziran 2010\u2019da Banda A\u00e7e\u2019de ahirete intikal etti.. Tiro, Sigli, Pidie… \u00d6yle yerlerden bahsediyoruz ki, A\u00e7e tarihinin \u00f6nemli de\u011fi\u015fimlerine kol kanat germi\u015f beldeler. Bu topraklar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli isimlerden Tgk. Hasan, 20. y\u00fczy\u0131l d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketlerinin en \u00f6nemli simalar\u0131ndan biri olarak tarihe ge\u00e7ti. 84 y\u0131ll\u0131k ya\u015fam\u0131nda, A\u00e7eli atalar\u0131n\u0131n ruhunu \u015fad edecek giri\u015fime ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in yar\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc ge\u00e7irmesi gerekiyordu. <\/div>\n
![](\"http:\/\/3.bp.blogspot.com\/-Swg0lOPc7ak\/T8099uJ5m4I\/AAAAAAAAAeM\/MllTUBz4iNo\/s1600\/22+oct.+hasan+di+tiro+(29).JPG\")
<\/a>Hasan Di Tiro… Tirolu Tgk. Hasan\u2019\u0131n vefat\u0131n\u0131n ikinci y\u0131l\u0131. Bundan iki y\u0131l \u00f6nce 3 Haziran 2010\u2019da Banda A\u00e7e\u2019de ahirete intikal etti.. Tiro, Sigli, Pidie… \u00d6yle yerlerden bahsediyoruz ki, A\u00e7e tarihinin \u00f6nemli de\u011fi\u015fimlerine kol kanat germi\u015f beldeler. Bu topraklar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli isimlerden Tgk. Hasan, 20. y\u00fczy\u0131l d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketlerinin en \u00f6nemli simalar\u0131ndan biri olarak tarihe ge\u00e7ti. 84 y\u0131ll\u0131k ya\u015fam\u0131nda, A\u00e7eli atalar\u0131n\u0131n ruhunu \u015fad edecek giri\u015fime ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in yar\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc ge\u00e7irmesi gerekiyordu. <\/div>\n<\/div>\n
Bu yar\u0131 \u00f6m\u00fcr ki, k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimlerin habercisi olacak bir haz\u0131rl\u0131k safhas\u0131yd\u0131. Tiro\u2019nun ilk ve k\u00f6kl\u00fc e\u011fitimi, bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda yar\u0131m saat mesafede Sigli\u2019de Tgk. Davud Beureuh\u2019un a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 okulda Beureuh\u2019un y\u00f6netiminde ger\u00e7ekle\u015fti. Bu geli\u015fme evresi ve akabinde ilk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131 ve \u00fcniversite hayat\u0131, hikmeti \u015fahs\u0131nda meczetmi\u015f Beureuh\u2019un belirleyicili\u011fiyle \u015fekillendi. <\/div>\n
<\/div>\n
Bug\u00fcne kadar Hasan Di Tiro\u2019dan az bahsetmedik. Ancak t\u00fcm y\u00f6nleriyle de ortaya kondu\u011fu s\u00f6ylenemez elbette. G\u00fcneydo\u011fu Asya \u0130slam co\u011frafyalar\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketlerinin bu \u00f6nde gelen lideri, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 adad\u0131\u011f\u0131 ecdad yadig\u00e2r\u0131 topraklara nihayet geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc… Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc \u201cA\u00e7e-Sumatra Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Hareketi\u201d olarak Sigli-Tiro s\u0131n\u0131rlar\u0131nda, A\u00e7e\u2019yi ikiye kesen Halimon Da\u011f\u0131\u2019nda d\u00fcnyaya sesini duyurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, kimbilir bu kutsal da\u011f son bin y\u0131ll\u0131k A\u00e7e \u0130slam tarihinde ka\u00e7\u0131n\u00e7\u0131 kez \u015fahlan\u0131\u015fa tan\u0131kl\u0131k ediyordu. Evet biz de A\u00e7e-Sumatra olarak okuduk sonralar\u0131. \u201cA\u00e7e\u2019yi anlad\u0131kda Sumatra da nesi oluyor?\u201d diye bir soru kimsenin akl\u0131na gelmiyordu. <\/div>\n
<\/div>\n
\u2018Bitmemi\u015f G\u00fcnl\u00fckler\u2019 adl\u0131 eseri, g\u00fcn\u00fcn getirdi\u011fi pop\u00fclarite i\u00e7erisinde yeni bask\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131rken, Hasan di Tiro\u2019nun kaleme ald\u0131\u011f\u0131 onlarca eseri b\u0131rak\u0131n akademik ara\u015ft\u0131rmalara konu etmeyi, ad\u0131n\u0131 zikretmek ve k\u0131saca da olsa de\u011finmek i\u00e7in kimse k\u0131l\u0131n\u0131 k\u0131p\u0131rdatmad\u0131. Oysa ki, A\u00e7e\u2019ye n\u00fcfuz etme gere\u011fi duyanlar\u0131n A\u00e7e\u2019den haberdarl\u0131klar\u0131, s\u00f6z konusu liderin in\u015fa etti\u011fi hareketten \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil miydi? Bu lider ve hareketi sayesinde 1985-86\u2019da bu haberdarl\u0131k ba\u011flam\u0131nda yay\u0131mlanan \u00f6nemli r\u00f6portaj ve kitap T\u00fcrkiye\u2019de dikkat \u00e7ekmiyor muydu? Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, aradan ge\u00e7en s\u00fcrede ne Hasan di Tiro ne hareketi ciddiye al\u0131nm\u0131\u015f ve ara\u015ft\u0131rmalara konu edilmi\u015ftir. B\u0131rak\u0131n bunu inan\u0131lmaz bir yads\u0131ma s\u00fcreci ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6ylersek hi\u00e7 de abartm\u0131\u015f olmay\u0131z. Daha sava\u015f s\u00fcrerken bu co\u011frafyaya yak\u0131n yerlerde bulunup da A\u00e7e\u2019yi ziyaret eden \u201cYahu ne oluyor bitiyor burada?\u201d sorusundan hareketle A\u00e7e \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcncelerini g\u00f6zlemlerini okudu\u011funuz eli kalem tutan zevattan ka\u00e7 isim var akl\u0131n\u0131zda hi\u00e7? Gen\u00e7lerden cesaret edip Banda A\u00e7e\u2019ye yolu d\u00fc\u015f\u00fcncelere \u201cO\u011flum aptal m\u0131s\u0131n orada sava\u015f var gidilir mi?\u201d diyen f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131o\u011fullar\u0131n\u0131n nas\u0131l bir nesli temsil etti\u011fini biliyor muyuz? Has\u0131l\u0131, A\u00e7e\u2019ye dair g\u00f6sterilen bu yakla\u015f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, T\u00fcrkiyeli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve de\u011fi\u015fimden ba\u011f\u0131ms\u0131z ele al\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. <\/div>\n
<\/div>\n
Bu nedenledir ki, vatan ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavramlar\u0131yla meczedilmi\u015f ve bize -son d\u00f6nemde epeyce tecrid edilmi\u015f bir kavram olan- \u2018cihad\u2019 kavram\u0131yla sunulan bu kadim topraklardaki m\u00fccadelenin ruhunu anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan pek emin de\u011filim. Yanl\u0131\u015f m\u0131 duymu\u015ftuk yoksa yanl\u0131\u015f m\u0131 aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 bu ruha dair ilk izlenimler? Yoksa bu ruha dair s\u00f6ylemden birileri kendine parsa m\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yordu? Her \u015feyin metala\u015ft\u0131(r\u0131ld\u0131)\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde A\u00e7e m\u00fccadelesini \u201cb\u00f6l\u00fcc\u00fc, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131\u201d olarak yaftalayanlar mandac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin temsilceleri olarak sahnede yerlerini al\u0131yorlard\u0131. \u2018Reel\u2019 dedikleri d\u00fcnya \u015fartlar\u0131n\u0131 imanlar\u0131n\u0131n temel\u0131 k\u0131larken bin y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fin bug\u00fcnk\u00fc hareket i\u00e7in mahiyetini idrakte bir \u00e7abalar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131k se\u00e7ik beyan etmi\u015f olmuyorlar m\u0131? Demokrasisiyle, insan haklar\u0131yla o \u00e7ok kutsanan Bat\u0131l\u0131lar bile A\u00e7e\u2019ye b\u00f6yle bakm\u0131yorlar. Anthony Reid (2007: 102) bile Hasan di Tiro\u2019dan, \u201cA\u00e7e Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Hareketinin lideri\u201d olarak bahseder. <\/div>\n
<\/div>\n
Elbette t\u00fcm yukar\u0131da zikredilenlere bak\u0131p da, A\u00e7e\u2019nin tarih sahnesinden silindi\u011fini g\u00f6stermiyor. Aksine A\u00e7e ve A\u00e7eli, lideri Hasan di Tiro ile birlikte tarih sahnesine yeniden \u00e7\u0131karken, t\u0131pk\u0131 d\u00fcn kadim d\u00f6nemlerde ve yak\u0131n ge\u00e7mi\u015f 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u201ctek v\u00fccud bir millet olarak\u201d m\u00fccadelelerini vermekten sak\u0131nmad\u0131lar, geri kalmad\u0131lar. Oysa mandac\u0131lara soracak olsan\u0131z, \u201cNe var d\u0131 bunca sava\u015fa, kabul etseydiler t\u0131pk\u0131 di\u011fer \u2018adal\u0131lar\u2019 gibi Hollandal\u0131 S\u00f6m\u00fcrgeci efendilerini ve de uzant\u0131lar\u0131n\u0131, kal\u0131rlar m\u0131yd\u0131 bunca yoksul bunca ma\u011fdur?\u201d Bu s\u00f6ylem ve yakla\u015f\u0131m, mandac\u0131lar\u0131n neye iman ettiklerinin bir g\u00f6stergesi de\u011fil mi? A\u00e7elilerin iman\u0131 ise vatan\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle bezenmi\u015f ve dini inan\u00e7la b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f bir kutsal emanet kabul eder. Vatan \u00f6yle bir olgu ki, \u00fczerinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yoksa, \u00f6l\u00fcm her \u015feye de\u011fer… <\/div>\n
<\/div>\n
Bir de \u015fu a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirelim… Bakars\u0131n\u0131z bir de a\u011f\u0131zlar\u0131na pelesenk ettikleri \u2018halifelik\u2019 makam\u0131ndan dem vurarak, A\u00e7eliyi \u201cKorkmu\u015f da Halife(miz)den yard\u0131m istiyor\u201d diyerek pek de asliyetini yitirmi\u015f bir ruhdan bahseder g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Oysa A\u00e7elilerin Halife\u2019ye yakla\u015f\u0131m\u0131 -kimilerinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi- \u201c\u0131rk\u00e7\u0131\u201d bir duru\u015f de\u011fildir. A\u00e7elilerin 130 y\u0131l \u00f6nce dillendirildi\u011fi gibi tastamam \u201cHak ve Adalet\u201d zemini kabul edilen bir makam olmas\u0131 hasebiyle Halife\u2019ye y\u00f6nelirler. A\u00e7e\u2019den g\u00f6nderilen kimi mektuplar\u0131 yay\u0131nlayan d\u00f6nemin \u00f6nemli gazetesi \u2018Basiret\u2019te bunun izlerini bulmak pek\u00e2la m\u00fcmk\u00fcn: \u201cSumatra Adas\u0131\u2019nda bulunup rab\u0131ta-\u0131 diniyye sebebiyle merkez Hulefat-\u0131 \u0130slamiyyeye tabi olan irtibat ve i\u2019talar\u0131 cihetiyle devlet-i aliyeden maada hi\u00e7bir devlete tabi olmay\u0131p birka\u00e7 y\u00fcz seneden beri ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na h\u00fcr ya\u015famakta olan A\u00e7eliler \u00fczerine bir zamandan beri Felemenkler musallat oluyorlar.\u2026\u201d[1]<\/a>Sebep tastamam \u201cdini rab\u0131tad\u0131r\u201d\u2026 Yoksa ne bir \u0131rk\u00ee al
\ng\u0131, ne bir a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi de\u011fil\u2026 <\/div>\n
\ng\u0131, ne bir a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi de\u011fil\u2026 <\/div>\n
<\/div>\n
Benzer sayfalarda \u015fu da dile getirilir: \u201c… Memleketimizin her bir kar\u0131\u015f\u0131 bir cana bedeldir. Her bir ta\u015f\u0131 bir cevher cana muadildir. Buna muvaffak olmak, de\u011fil yaln\u0131z erkekleri bilakis kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 ve kucaklar\u0131ndaki \u015feker parelerimizi, evlatlar\u0131m\u0131z\u0131 dahi tamam\u0131yla katl etme\u011fe m\u00fctevak\u0131ft\u0131r. Zira biz h\u0131fz\u0131 vatan i\u00e7in feda-\u0131 can ve cihana emareyiz. Biz \u00f6l\u00fcr isek be\u015fikte \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z da \u201cVatan\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fman istila ediyor… Vatan\u0131m\u0131z\u0131 ecnebiyye vermeyiz\u201d diyerek feryat ediyorlar… Has\u0131l\u0131, g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re memleketi teslim bizce m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
D\u00fcn ne diyorsak, bug\u00fcn de ayn\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyoruz: \u201cA\u00e7e\u2019yi Osmanl\u0131 \u00fczerinden okuma \u2018s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na\u2019 d\u00fc\u00e7\u00e2r kimi \u00e7evreler, asl\u0131nda A\u00e7e\u2019yi g\u00fcndeme getirmek yerine, Modern T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin yeti\u015ftirdi\u011fi bireyler ve onun tarihi yok say\u0131c\u0131 siyasi elitinin bask\u0131lar\u0131yla bir t\u00fcr \u2018inferiority\u2019 kompleksi ile hareketle son birka\u00e7 on y\u0131lda Osmanl\u0131\u2019y\u0131 ke\u015ffetme yar\u0131\u015f\u0131nda, maruz kald\u0131klar\u0131 \u015fu vea bu \u015fekildeki bask\u0131n\u0131n bir neticisesi olarak bu sefer, farkl\u0131 co\u011frafyalardaki M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131 alg\u0131lamada, s\u00f6z konusu toplumlar\u0131 derinlemesine anlamadan yoksun bir yakla\u015f\u0131mla, bilin\u00e7li veya bilin\u00e7siz olarak bir t\u00fcr \u2018superiority\u2019 kompleksi geli\u015ftirmektedir. Bu nedenledir ki kar\u015f\u0131m\u0131zda, son yedi y\u0131lda A\u00e7e\u2019yi b\u00f6ylesi bir zihinsel ar\u0131za ile g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fan kitleler oldu\u011funu \u00e7e\u015fitli vesilelerle ifade etme gere\u011fi duyduk ve bunu g\u00fcndeme getirmeye de devam edece\u011fiz.\u201d<\/div>\n
<\/div>\n
Yukar\u0131da dile getirdiklerimizden hareketle, bizler i\u00e7inden \u00e7\u0131kan, A\u00e7e gibi s\u00f6zde \u201cyak\u0131n durdu\u011fumuz\u201d bir beldenin liderini anlama \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmam\u0131\u015f, b\u00f6yle bir niyet ta\u015f\u0131mam\u0131\u015f ve ta\u015f\u0131mayan olu\u015fumlar\u0131n nas\u0131l olur da G\u00fcneydo\u011fu Asya M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 s\u00f6z konusu olabilir. Bu olu\u015fumlar\u0131n s\u00f6z konusu \u0130slam toplumlar\u0131na \u201carka kap\u0131dan\u201d n\u00fcfuz etme giri\u015fimleri, yeni s\u00f6m\u00fcrgeci ideallerin bir yans\u0131mas\u0131 olarak v\u00fccud bulmuyor mu? A\u00e7e halk\u0131n\u0131n tarihi ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fine g\u00f6zlerini ve kulaklar\u0131n\u0131 t\u0131kam\u0131\u015f olanlar\u0131n ve bunda \u0131srarl\u0131 edenlerin bu halk\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na ne verebilirler? A\u00e7eliler ne vatanlar\u0131n\u0131 tarih boyunca hi\u00e7 kimsenin arka bah\u00e7esi olarak kulland\u0131rtm\u0131\u015flard\u0131r, ne de \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 kimsenin u\u015fa\u011f\u0131 k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. K\u0131zmaya g\u00fccenmeye hacet yok! Ne denmek istendi\u011fini anlayabilmek i\u00e7in empati kurmak yeter. <\/div>\n
<\/div>\n
Anla\u015f\u0131lan o ki, Hasan di Tiro ve hareketi ba\u015fta olmak \u00fczere, di\u011fer G\u00fcneydo\u011fu Asya \u0130slam m\u00fccadeleleri ile birlikte T\u00fcrkiyelilerin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 Ortado\u011fulular\u0131n alg\u0131lamalar\u0131n\u0131n epeyce d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131 ve kalmaya da devam ediyor. <\/div>\n
<\/div>\n
A\u00e7e\u2019nin kadim ruhunu bug\u00fcnlere ta\u015f\u0131yan Hasan di Tiro\u2019ya Allah\u2019tan Rahmet diliyorum. <\/div>\n