İslami eğitim tartışmaları ve sınırlılıkları / Islamic education discussion and its boundaries
Mehmet Özay 03.11.2023
İslami eğitimin ne olduğu ve nasıl olması gerektiği konusundaki tartışmalar, dün olduğu gibi bugün de önemini koruyor.
Bu önemin, kendilerini İslam dinine bağlı hisseden bireyler ve toplumlar için, istisnasız bir şekilde, kendinde ve doğal bir süreçten kaynaklandığına şüphe yok. Bu durumda, temelde, İslam dini ile eğitim ilişkisi...
Sömürgecilik bağlamında Filistin sorunu ve dünya toplumu / The Issue of Palestine and world community in the context of colonialism
Mehmet Özay 22.10.2023
Filistin konusunun, sadece Müslüman toplumlar için değil, tüm dünya toplumları için önem taşıyor.
Bu önem, geçmişte kaldığı düşünülen sömürgecilik sürecinin aslında, tam da bugün, tüm dünyanın gözü önünde nasıl devam ettirildiğini ortaya koymasıyla dikkat çekiyor.
Söz konusu sömürgecilik olgusu bir yandan, sömürgeci yönetimler ve...
Osmanlı-Malay dünyası çalışmaları: anlam ve hafıza meselesi / The Ottoman-Malay world studies: A matter of meaning and memory
Mehmet Özay 16.10.2023
Osmanlı-Malay dünyası çalışmalarıyla gündeme gelen çabaların bize, somut veriler ulaşma imkânını sunduğuna kuşku yok.
Bunun ötesinde, söz konusu bu tarihi hadiselerin, ilişkilerin varlığının oraya çıkmasına neden olan ve/ya olduğu varsayılan bir düşünce ikliminin ne olup olmadığı üzerinde epeyce bir vakit harcamamız gerekiyor.
Şununla başlayalım...
“The Problem of Historical Epistemology in Ottoman Malay-World Relations”,
My article titled "The Problem of Historical Epistemology in Ottoman Malay-World Relations” was published as a chapter in The Middle East and Malay World: Contemporary Issues and Future Challenges, (ed.), Muna H. Bilgrami, Abdolreza Alami, Kuala Lumpur. (2023).
https://www.gerakbudaya.com/product/the-middle-east-and-the-malay-world
Abstract:
This paper...
Pidato Retno Marsudi tentang perubahan paradigma
Mehmet Özay 10.10.2023
Penting untuk memikirkan kembali isi pidato Menteri Luar Negeri Republik Indonesia Retno LP Marsudi pada sidang ke-78 Majelis Umum PBB di New York pada tanggal 23 September.
Pidato ini tepat waktu dan relevan untuk mengingatkan seluruh komunitas dunia tentang degradasi berbagai urusan global saat ini dan langkah-langkah...
Türkiye’de 28 Şubat Darbesi ve Takımadalar’da sömürge topraklarında misyoner faaliyetleri ilişkisine dair / Upon the relationship between the 28 February Coup in Turkey and missionary activities in colonized lands...
Mehmet Özay 28.02.2023
Darbe’nin yıldönümü bize, sadece belirli bir tarihe yani 28 Şubat 1996’ya denk düşen bir anı hatırlatmıyor. Aksine, darbeler sürecinin modern Türkiye Cumhuriyeti’nde aldığı yönelim konusunda bize genel bir fikir veriyor.
Her ne kadar, söz konusu darbenin bireylerin ve toplumsal grupların yapıp ettikleri üzerinden değerlendirilmesinde hakkılık payı aranabileceği...
Gazali düşüncesinde sosyolojik bağlam (2) Sociological context in Al-Ghazali thought
Mehmet Özay 26.02.2023
Gazali düşüncesi, toplumsal yapının çeşitli alanlarını kapsayan boyutlarıyla bizatihi, Müslüman toplumu ve bu toplumun yaşam süreçlerini ve şartlarını ele alıyor.
Adına ‘sosyolojik boyut’ denilebilecek söz konusu bu durum, bugünü yeniden değerlendirmemize yarayacak araçları içinde barındırıyor.
Bununla birlikte, bu durumun sadece Müslüman toplumla ilintili olmadığını...
Nurettin Topçu düşüncesinde iktisat ve Müslümanca yaklaşım / Economics and Muslim perspective in Nurettin Topçu’s thought
Mehmet Özay 22.02.2023
Türkiye toplumunda iktisat ve Müslümanca bakışın ne tür bir ilişki içinde olduğu konusu önemlidir. İktisadın Müslüman toplumda geldiği karşılık ile Batı düşüncesinde kalkınma ile karşılanan ve kapitalizmin desteğini almış iktisat arasında bir fark olduğu ortadadır.
Bununla birlikte, Türkiye toplumunda iktisat olgusunun varlığı hiç kuşku yok ki, Batı...
Gazali düşüncesi üzerinden dün-bügün karşılaştırması / Comparison between past and present in the light of Ghazali thought
Mehmet Özay 15.02.2023
İmam Gazali’nin, “Din’in yeniden ihyası” Ihya Ulum-Id-Din adını verdiği ve farklı alanları içinde barındıran eserini, hangi hikmete binaen kaleme aldığı konusu, bizi bu eser içindekiler yer almayan unsurlar üzerinde düşünmeye sevk ediyor.
Bir başka deyişle, Gazali, bu eseri ortaya koyarken, içinde yaşadığı toplumdan bağımsız bir fert, bir...
George Town, Penang: yatay ve dikey düzlemde toplumsal yapı / George Town, Penang: social structure on the horizontal and vertical planes
Mehmet Özay 12.02.2023
Penang Adası ve/ya Ada’daki şehir yani, bilinen ismiyle George Town, doğu ve batı’nın çeşitli kültürlerinin biraradalığına sahip yapısal bir özellik sergiliyor.
Bir başka ifadeyle söylemek gerekirse, George Town, sömürge döneminde Wellesley adıyla anılan, bugün anakara parçasında kalan bölgeyi de içine alacak şekilde idare yapıyı oluşturan Penang Eyaleti’nin...
Doğal afetler karşısında tepkiler ve etkileşimler / Reactions and interactions in the face of natural disasters
Mehmet Özay 11.02.2023
Doğal afetler, tek tek bireyleri ve toplumları sarsan ve büyük ölçüde öngörülemeyen hadiselerdir. Adına ‘doğal’ denmesi bir anlamda, bu bilinemezliğe ve kendiliğindenliğe işaret ediyor.
‘Doğal’ ve ‘afet’ arasındaki ilişki, ortaya çıkan ‘doğal’ yani, ‘kendinde’ bir gelişmenin, ilgili toplumlar üzerinde belirleyiciliği hiç kuşku yok ki, doğal afet olgusunun...
İngiliz ekonomik kalkınmacılığında Malaya’nın rolü / British economic development and the role of Malaya
Mehmet Özay 05.02.2023
İngiltere Krallığı’nın 19. yüzyılda başlayan ve 20. yüzyıla uzanan ekonomik zenginliğinin kökenleri nedir dediğimizde hiç kuşku yok ki, aklımıza gelen bölgelerden biri Malay Yarımadası oluyor.
Bu özelliğe tanık olmak için tarih kitapları gayet ‘anlamlı’ veriler içerdiği gibi, bu zenginliğe bugün dahi doğrudan tanık olmak ve anlamak mümkün.
Nurettin Topçu düşüncesi ve çetin bir yenileşme gayreti / Arduous exertion for a renewal in Nurettin Topcu thought
Mehmet Özay 01.02.2023
Nurettin Topçu düşüncesinin 1940’lı yıllardan 1960’lı yıllara uzanan serüveninde karşımıza belli başlı kavramlar ve alanlar çıkmaktadır. Bunları hakikat arayışı ve toplumsal gerçekliği oluşturmada, yapıcı unsurlar olarak düşünmek gerekir. Bu kavramalara aşağıda kısaca değineceğim...
Temeli tibarıyla kavramlar soyut düşünce ile bağlantılı oldukları kadar, belli bir toplumsal varlık alanı...
İslam toplumlarında reform düşünce ve sosyolojik gerçeklik / Reform ideas and sociological realities in Islamic societies
Mehmet Özay 29.01.2023
İslam toplumlarının veya varlığı kabul edilebilecek şekilde İslam medeniyetinin son dönemde karşılaştığı ileri sürülen kriz/ler/in nedeni konusunda, son iki yüz yıllık süre zarfında farklı coğrafyalardaki entellektüeller, din adamları (ulema), siyasetçiler tarafından görüşler ortaya kondu. Bu sürecin devam ettiğine kuşku yok...
Reform ve yenilenme konusunun 17. ve özellikle...
Nurettin Topçu düşüncesi: Osmanlı ve Yeni Cumhuriyet’te eğitim ve Teknik / The thought of Nurettin Topçu: Education and technic in Ottoman and New Republic
Mehmet Özay 22.01.2023
Değişim ve kurumsallaşma bağlamında teknik ve eğitim konusu, Osmanlı toplumunda yaşanan -özellikle, askeri alanla sınırlandırılma eğilimi gösterilen- gerileme karşısında gündeme gelmiştir.
Oysa, Osmanlı toplumu, bir yandan askeri, öte yandan eğitim alanında kuruluşundan başlayarak ortaya koyduğu teori ve pratikler onun çözülüşünü değil, yükselişini ortaya koymuştur.
Türkiye’de tarihi anlama çabası ve bunun Doğu ve Güney toplumlarına yansıması / Understanding of history in Turkey and its repercussions on Eastern and Southern societies
Mehmet Özay 13.01.2023
Yüz yıllık geçmişi içerisinde Türkiye’de tarih çalışmaları ve bu çalışmaların uluslararası arenada ve özellikle de, Doğu ve Güney toplumlarındaki yansıması üzerinde durulmaya değer bir konudur.
Bu noktada, genel bir ifade olarak, Türkiye’de tarih çalışmalarının hem ulusal, hem de uluslararası -özellikle de, ‘Doğu’ ve ‘Güney’ toplumlarına yönelik anlama...
Ghazali’nin vefat yıldönümü: biyografisi üzerinden sosyolojik gerçeklik arayışı / The commemoration of al-Ghazali’s demise: inquiry of sociological truth through his biography
Mehmet Özay 31.12.2022
Ghazali’nin (Abu Hamid), görece kısa denilebilecek yaşamı hesaplamalara göre 1111 yılı Aralık ayında yani, bundan 911 yıl önce sona ermesine rağmen, ardında bıraktığı eserler günümüzde, Doğu’da ve Batı’da zihinleri aydınlatmaya, düşünmeye ve kışkırtmaya devam ediyor.
Toplumsal ve siyasal kırılmalar
Ghazali’nin doğduğu yıl (1056), İslam tarihinde önemli bir döneme tekabül eder. İslam’ın 5. yüzyılında veya...
Seyyid Muhammed Naquib al-Attas Hoca Vefat etti / Sayyid Muhammad Naquib al-Attas Passed Away
Mehmet Özay 08.03.2026
Ramazan’ın 19. günü, yani bugün akşam saat 6.47’de vefat eden Naquib Hoca’yı Rahmetle anıyorum. Ruhu şad olsun.
Seyyid Muhammad Naquib al-Attas Hoca, Malay dünyasının son yüzyılında yetişen önemli bilim adamlarından, entelektüellerden, düşünürlerden biriydi.
20 yüzyılın, son derece çalkantılı dönemi olan 1930’ların hemen başında (1931),...
İran, Müslüman toplumlar ve travma / Iran, Muslim societies and trauma
Mehmet Özay 07.03.2026
İran’a yönelik ortaya konulan askeri saldırıların salt, ABD ve İsrail eksenli bir gelişme olmadığı ortadadır.
İran’la ilgili bazı görüşlerimi, daha önceki yazılarda dile getirmiştim... Bu yazıda, bugün yaşanmakta olan sorunun farklı bir yönüne değineceğim.
İran’ın, 2025 Haziran ayında, ABD-İsrail işbirliğiyle gerçekleşen nükleer tesislere yönelik...
İran, haklar ve Doğu’da demokratik bağlam / Iran, rights and democratic context in the East
Mehmet Özay 05.03.2026
İran’a yönelik saldırının, “Batı’da ...” ve “Doğu’da ...” şeklinde başlayacak iki temel açılımı üzerinde durulmalıdır.
‘Batı’dan ... diyerek başlayan söylem, Batı’nın niçin İran’a yönelik saldırıyı desteklemeye veya desteklememesine dair söylemleri oluşturur.
Bunların başında, son gelişmelerin aktörü olarak merkezde yer almasından ötürü, Trump’a atıfla konuyu...
İslam düşüncesi ve medeniyeti: kayıp anlamlar / Islamic thought and civilization: lost meanings
Mehmet Özay 02.03.2026
Akademi dünyasının çalışma alanlarından birini, hiç kuşku yok ki, düşünce ve medeniyet sahası teşkil ediyor.
İslam toplumları bağlamında bu alanın karşılığı, İslam düşüncesi ve medeniyeti konulu çalışmalar, kurumlar, yayınlar ile karşımıza çıkıyor.
Bu kısa yazıda, bu kurumsal yapıların varlığına dair bazı hususları paylaşacağım.
İran’a saldırı: Sürpriz değil! / Attack on Iran: Not a surprise!
Mehmet Özay 01.03.2026
İran’a yönelik saldırıları beklendiği üzere gerçekleşti...
Bugün, Ortadoğu’da ortaya çıkan bu gelişmeyi sürpriz olarak kabul edenler, büyük bir yanılgı içerisindeler...
Bu yanılgı, Ortadoğu siyasal gerçekliğini, ABD gibi bugün küresel güç olmanın ne anlama geldiği konusunda önemli icraatlarıyla ortaya koymaya çalışan bir devleti ve de...
Bangladeş, Tarık Rahman ve demokrasi / Bangladesh, Tarıq Rahman and democracy
Mehmet Özay 24.02.2026
Bangladeş’te, Başbakan Tarık Rahman, önemli bir görevi üstlenmiş bulunuyor.
12 Şubat seçimlerinin ardından, ülkede “Yeni Bangladeş” kavramıyla belirtilmeye çalışılan yeni bir dönemin başladığı yönündeki ifadeler bizatihi, Tarık Rahman’ın ne tür bir siyasal ve toplumsal gerçeklikle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Yeni dönem
Bangladeş’de kapsamlı reforma doğru / Towards comprehensive reform in Bangladesh
Mehmet Özay 22.02.2026
Bangladeş’te, ‘Milliyetçi Parti’ (Bangladesh Nationalist Party-BNP) hükümetinin göreve başlamasıyla birlikte, reform sürecinin de başladığını söyleyebiliriz.
Bu noktada, bugün Başbakanlık koltuğunda oturan Tarık Ziya’nın seçimler öncesinde katıldığı bir programda kendisine yöneltilen sorulardan bazılarına verdiği cevapları yakından incelemekte yarar var.
Bu cevapların hem, seçim öncesi vaatler...
Bangladeş’te yeni hükümet / A new government in Bangladesh
Mehmet Özay 20.02.2026
Bangladeş’te, 13 Şubat seçimlerini kazanan ‘Bangladeş Milliyetçi Partisi (Bangladesh Nationalist Party-BNP) hükümeti, 17 Şubat Salı günü itibarıyla kuruldu.
60 yaşındaki başbakan Tarık Ziya ile elli bakanın yemin törenleri, hükümetin resmen kurulması anlamına geliyor...
Ziya, yaptığı ilk açıklamada, “demokrasi için çalışacağı” konusunda söz verdi.
Bangladeş’de siyasal yeniden inşa ve demokrasi / Political reconstruction and democracy in Bangladesh
Mehmet Özay 18.02.2026
Bangladeş’te, yeni hükümetin kurulması ve bazı alanlarda anayasal değişikliklerin yapılmasına imkân tanıyan seçim ülkede birkaç açıdan önem taşıyor.
Bunlardan ilki, ulusal barışın tesisi, ikincisi demokrasinin inşası ve üçüncüsü de, ekonomik kalkınmanın sağlanmasıdır.
Belki, birbirinden uzakmış gibi görülen bu üç olguyu birbirine eklemlemeye yarayacak yaklaşımın...
Bangdaleş’te demokrasi umudu ama nasıl? / Hope for democracy in Bangladesh, but how?
Mehmet Özay 16.03.2026
Bangladeş’te, 13 Şubat’t yapılan seçimi ve ortaya çıkan sonucu, kayda değer bir değişimin ilk işareti olarak görme konusunda aceleci olunmaması gerekiyor.
Seçimi kazanan veya kazandırılan ‘Bangladeş Milliyetçi Partisi’nin (Bangladesh Nationalist Party-BNP), ülkenin 1971’deki bağımsızlığından bu yana, temelde iki rakibi bulunduğunu hatırlamak gerekiyor.
Bu hususa...
