{"id":6574,"date":"2026-07-22T12:14:13","date_gmt":"2026-07-22T12:14:13","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6574"},"modified":"2026-07-22T12:14:15","modified_gmt":"2026-07-22T12:14:15","slug":"ibrahim-muteferrika-uzerine-esad-hocanin-bazi-gorusleri-some-views-of-esad-hoca-on-ibrahim-muteferrika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/ibrahim-muteferrika-uzerine-esad-hocanin-bazi-gorusleri-some-views-of-esad-hoca-on-ibrahim-muteferrika\/","title":{"rendered":"\u0130brahim M\u00fcteferrika \u00fczerine Esad Hoca\u2019n\u0131n baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri \/ Some views of Esad Hoca on Ibrahim Muteferrika"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 22.07.2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130brahim M\u00fcteferrika ad\u0131n\u0131n bize hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 belki de, en temel husus, Osmanl\u0131 modernle\u015fmesi i\u00e7erisindeki yeridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu modernle\u015fmeye, \u00e7ok\u00e7a maddi temel te\u015fkil eden \u2018matbaac\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n entellekt\u00fcel kimli\u011fi ve ki\u015fili\u011finin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fini ileri s\u00fcrmek de m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu maddi y\u00f6n\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, daha \u00e7ok entellekt\u00fcel boyuta vurgu yap\u0131lmas\u0131, hem \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019y\u0131 hem de d\u00f6nemini anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6yle ki, merhum Esad Co\u015fan Hocaefendi\u2019nin <em>Matbaac\u0131 \u0130brahim-i M\u00fcteferrika Risale-i \u0130slamiye<\/em> (Tenkidli Metin), ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, bu saha i\u00e7in \u00f6nem arz eden eserlerden biridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n, 18. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131 gibi bir d\u00f6nem dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Osmanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman toplumu i\u00e7in gayet yeni olan bir teknolojik \u00fcr\u00fcn\u00fc ve bunun vas\u0131tas\u0131yla, \u00e7e\u015fitli eserleri yay\u0131nlama ilgisi, c\u00fcreti ve bilgisine sahip olmas\u0131n\u0131 yabana atmamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir s\u00fcredir, \u0130STAC Seyyid Muhammed Naquib el-Attas K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde mevcut olan \u2018M\u00fcteferrika Kolleksiyonu\u2019 \u00fczerinde, genel hatlar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde, ilgili ikincil kaynaklar\u0131 da g\u00f6zden ge\u00e7irme f\u0131rsat\u0131 buluyorum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu koleksiyonun Malay D\u00fcnyas\u0131\u2019na nas\u0131l geldi\u011fi, getirildi\u011fi konusunu, -birka\u00e7 di\u011fer konuyla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak- ilerleyen g\u00fcnlerde akademik bir etkinlikte g\u00fcndeme getirece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yaz\u0131da, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n telif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan, <em>Risale-i \u0130slamiyye<\/em> (\u0130slam Risalesi) adl\u0131 eserini tetkik eden merhum Mahmud Es\u2019ad Co\u015fan Hocaefendi\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015flerinden bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc k\u0131saca ele alaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00fcteferrika koleksiyonu gibi, Es\u2019ad Hoca\u2019n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ancak, anlaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n da, yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en k\u00fct\u00fcphanede bulundu\u011fu ve buraya nas\u0131l geldi\u011fi de, belki incelenmeye de\u011fer bir husustur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nihayetinde, pek de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunmayan bu eserin \u00f6nemine binaen al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, ilgilisi taraf\u0131ndan k\u00fct\u00fcphaneye hediye edildi\u011fi veya -t\u0131pk\u0131 di\u011fer baz\u0131 eserler gibi bir tesad\u00fcf sonucu bu k\u00fct\u00fcphaneye dahil edildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Es\u2019ad Hoca\u2019n\u0131n, <em>Risale-i \u0130slamiyye<\/em>\u2019yi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n nedeni akademik bir kayg\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, Osmanl\u0131 bilim ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131yla ilgisinden ne\u015fet etti\u011fi ortadad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, Es\u2019ad Hoca, pek \u00e7ok ki\u015finin bilmedi\u011fi veya fark etmedi\u011fi bu \u00f6zelli\u011fi sayesinde, Osmanl\u0131 modernle\u015fmesinin gayet \u00f6nemli bir d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve s\u00fcrece \u00f6nc\u00fcl\u00fck edenler aras\u0131nda yer alan, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 anlama ve a\u00e7\u0131klama \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisinde olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ilk sayfalar\u0131nda vurgu, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n pop\u00fcler y\u00f6n\u00fc yani, \u2018matbaac\u0131\u2019 kimli\u011finin \u00f6tesinde onun, daha \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, H\u0131ristiyanl\u0131k vb. gibi dini-teolojik konularda donan\u0131ml\u0131 bir isim olmas\u0131 ve bu iki Kutsal Dini, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak ele alabilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esad Hoca\u2019n\u0131n bu eser \u00fczerinde durmas\u0131n\u0131n, kan\u0131mca anlaml\u0131 y\u00f6n\u00fc bu olsa gerek&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nihayetinde, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131k i\u00e7erisinde d\u00f6nemi itibar\u0131yla, bir mezhep kabul edilebilecek \u2018Birlik\u00e7ilik\u2019e (<em>Unitarianism<\/em>) mensubiyeti, erken yeti\u015fkinlik y\u0131llar\u0131 diyebilece\u011fimiz bir d\u00f6nemde, bilin\u00e7li olarak M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 onun iki dini k\u0131yaslamaya elverecek denli bilgiler edindi\u011fini ve donan\u0131ml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018Birlik\u00e7ilik\u2019 bir ba\u015fka ifadeyle, Katolik mezhebinin belirleyici oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecek, temel iman esas\u0131 olan Teslis\u2019e yani, \u2018\u00fc\u00e7lemeye\u2019 y\u00f6nelik ele\u015ftirileri Birlik\u00e7ili\u011fi, \u0130slam dinine yak\u0131nla\u015ft\u0131ran bir unsur kabul edildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu noktada, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n \u0130slam\u2019a y\u00f6nelmesinde, bu temel olgunun \u00f6nemine ku\u015fku olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bunun yan\u0131 s\u0131ra, do\u011fdu\u011fu ve b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ve o d\u00f6nem itibar\u0131yla, Macar topraklar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 siyasi, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u00fcfuz etti\u011fi bir co\u011frafyada bulunuyor olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi ger\u00e7ekli\u011fi de, g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00f6z konusu bu k\u00fclt\u00fcrel kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131n, din de\u011fi\u015ftirme s\u00fcreci \u00f6ncesinde dini ve topluum anlamaya y\u00f6nelik bir y\u00f6nelimi beraberinde getirmi\u015f olmas\u0131 do\u011fal kabul edilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En az\u0131ndan, hem gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131ndaki \u00f6\u011frenim s\u00fcreci hem M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 ve ard\u0131ndan, Osmanl\u0131 b\u00fcrokrasisinde y\u00fckle\u015fini ve nihayetinde, matbaa kurumunu hayata ge\u00e7irmesi onun \u2018zihni a\u00e7\u0131k\u2019 bir ki\u015filik oldu\u011funa i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019y\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m zihni a\u00e7\u0131kl\u0131k kavram\u0131n\u0131n Esad Hoca\u2019n\u0131n eserindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cm\u00fcnevver ve h\u00fcnerli bir kimse\u201d ifadesinde tan\u0131k oluyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esad Hoca\u2019n\u0131n -temkinli bir \u015fekilde- dile getirdi\u011fi \u00fczere, \u0130brahim M\u00fcteferrika, Macar topraklar\u0131ndaki ya\u015fam\u0131 s\u00fcrecinde, Osmanl\u0131 ile ittifak halinde olan ve Osmanl\u0131 metinlerinde \u2018T\u00f6keli \u0130mre\u2019 olarak bahsedilen, \u0130mre Th\u00f6k\u00f6ly\u2019in (1657-1705) \u00e7evresinde yer ald\u0131\u011f\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 at\u0131f, yukar\u0131da dile getirdi\u011fim \u00fczere, onun ya\u015f\u0131t\u0131 olan di\u011fer bireylerden farkl\u0131 bir ki\u015filik ve zihni yap\u0131ya sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu noktada, vurgulanmas\u0131 gereken bir di\u011fer husus, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Osmanl\u0131cay\u0131 \u00f6\u011frenebilece\u011fi ya da geli\u015ftirebilece\u011fi, epeyce bir zaman\u0131n\u0131n oldu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6yle ki, Esad Hoca\u2019n\u0131n 1710, Niyazi Berkes\u2019in ise, 1705-1711 veya 1711-1714 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti\u011fi <em>Risale-i \u0130slamiyye<\/em>\u2019yi Osmanl\u0131ca kaleme ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa, bu hususun ger\u00e7eklik yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n, 1672\/75 y\u0131l\u0131nda do\u011fdu\u011fu dikkate al\u0131nacak olursa, yirmili y\u0131llar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 ve ard\u0131ndan gelen b\u00fcrokrasideki kariyeri, entellekt\u00fcel y\u00f6nelimi ve katk\u0131s\u0131 vb. yap\u0131la\u015fmalar\u0131, onun dinamik bir dini ya\u015fam\u0131 oldu\u011funu ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu noktada, Esad Hoca, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n \u0130slam\u2019\u0131 nas\u0131l ve ne zaman benimsedi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015famay\u0131, bizzat <em>Risale-i \u0130slamiyye<\/em>\u2019ye ba\u015fvurarak ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Buna g\u00f6re, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anavatan\u0131nda \u00e7ocukluk ve gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda, sa\u011flam H\u0131ristiyan \u00f6\u011fretilerine konu olan \u0130brahim M\u00fcteferrika dini \u00f6\u011frenmenin yan\u0131 s\u0131ra, entellekt\u00fcel ilgisinin varl\u0131\u011f\u0131 ve zamanla geli\u015fmesiyle, \u2018dini anlama\u2019 noktas\u0131nda bizzat Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda o d\u00f6nem var olan farkl\u0131 metinlere y\u00f6nelmesi onun, \u2018Tevhid\u2019 inanc\u0131na y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na veya peki\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n bu risalesi onun bireysel M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fmas\u0131 s\u00fcrecini ortaya koydu\u011fu gibi, Esad Hoca\u2019n\u0131n dile getirdi\u011fi \u00fczere, Bat\u0131\u2019da -yine o d\u00f6nemlerde var oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan- Kutsal metinlerde \u2018m\u00fcdjeleri\u2019 konu alan \u00e7al\u0131\u015fmalar halkas\u0131na eklenmeyi hak ediyor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 22.07.2026 \u0130brahim M\u00fcteferrika ad\u0131n\u0131n bize hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 belki de, en temel husus, Osmanl\u0131 modernle\u015fmesi i\u00e7erisindeki yeridir. Bu modernle\u015fmeye, \u00e7ok\u00e7a maddi temel te\u015fkil eden \u2018matbaac\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019n\u0131n entellekt\u00fcel kimli\u011fi ve ki\u015fili\u011finin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fini ileri s\u00fcrmek de m\u00fcmk\u00fcn. Bu maddi y\u00f6n\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, daha \u00e7ok entellekt\u00fcel boyuta vurgu yap\u0131lmas\u0131, hem \u0130brahim M\u00fcteferrika\u2019y\u0131 hem [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6575,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-6574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6574"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6574\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}