Endonezya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Joko Widodo (Jokowi), Malezya Federal Sultan\u0131 Abdul Halim Muazzam \u015eah\u2019\u0131n konu\u011fu olarak iki g\u00fcnl\u00fck resmi ziyaret i\u00e7in Malezya\u2019da. Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc Kuala Lumpur\u2019a gelen Jokowi\u2019nin bu ilk yurt d\u0131\u015f\u0131 gezisi. Tabii daha \u00f6nce \u00c7in\u2019de APEC, Myanmar\u2019da ASEAN ve Avustralya\u2019da G-20 zirvesine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 unutmuyoruz. Ancak bu iki ziyaret deuluslararas\u0131 birlikler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 kategoride de\u011ferlendiriliyor. Dolay\u0131s\u0131yla Jokowi\u2019nin Malezya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 ziyareti ilk ziyaret olarak adland\u0131rmakta bir mahsur yok. \u00d6te yandan, Jokowi y\u00f6netiminin Malezya\u2019y\u0131 ilk ziyaret edilecek \u00fclke olarak se\u00e7mesinin pek \u00e7ok nedeni bulunuyor. Ayn\u0131 \u0131rka mensup milletler olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, geni\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131 payla\u015fan, ASEAN gibi b\u00f6lgesel birli\u011fin iki \u00f6nemli \u00fclkesi olmalar\u0131 Endonezya ve Malezya ili\u015fkilerini her daim \u00f6nemli k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ziyaretin Malezya Federal Sultan\u0131\u2019n\u0131n davetince ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor olmasa da Sultan(lar\u0131n) \u00fclke siyasetinde ve uluslararas\u0131 siyasette rolleri olmamas\u0131, Jokowi\u2019nin Kuala Lumpur\u2019a geli\u015fi sembolik olarak alg\u0131lanabilir. Ancak bu pek de \u00f6yle de\u011fil. Davetin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde Endonezya\u2019da Devlet Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sisteminin varl\u0131\u011f\u0131, davetin en \u00fcst organ olan Sultan\u2019dan gelmesini gerektiriyor. Bu da Malezya Ba\u015fbakan\u0131 ve H\u00fck\u00fcmetin sultandan talepte bulunmas\u0131yla g\u00fcndeme geliyor. Sadece o kadar…<\/p>\n
Peki bu ziyaretten neler bekleniyor? \u0130lk olarak Endonezya\u2019n\u0131n ekonomik kalk\u0131nmas\u0131nda yap\u0131sal onar\u0131mlara ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131; ikinci olarak iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da ASEAN\u2019de sosyo-ekonomik ve siyasi yap\u0131la\u015fmalar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131 olarak belirlemek m\u00fcmk\u00fcn. Bu \u00fc\u00e7 olgu hakikaten Jokowi\u2019nin dosyas\u0131nda bulunuyor mu emin de\u011filim ancak, olmas\u0131 gerekenler noktas\u0131ndan hareketle dile getirdi\u011fimi belirteyim. Bununla birlikte, iki \u00fclenin \u0131rksal benzerli\u011finden hareketle iki \u00fclke aras\u0131nda her \u015feyin s\u00fct liman gitti\u011fini zannedenlerin yan\u0131lg\u0131 i\u00e7erisinde oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.\u00a0 Bu hususlara tek tek g\u00f6z atmakta fayda var.<\/p>\n
Bu ziyaret, yolsuzlu\u011fu ortadan kald\u0131rma, end\u00fcstriyel kalk\u0131nma hamlesine giri\u015fme, denizcilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc canland\u0131rma gibi \u2018mega\u2019 vaadlerle gelen Jokowi\u2019nin kom\u015fu \u00fclke Malezya ile hangi alanlarda ortakl\u0131klar yap\u0131labilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Jokowi\u2019nin se\u00e7im vaadleri \u00e7er\u00e7evesinde alt yap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131na h\u0131z verilmesi, d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak yasal d\u00fczenlemelere gidilmesi gibi aciliyet gerektiren i\u015flerde Malezya\u2019n\u0131n tecr\u00fcbelerine ihtiyac\u0131 oldu\u011funa ku\u015fku yok. Bu anlamda, Malezya, g\u00f6rece kalk\u0131nm\u0131\u015f \u00fclke g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc sergilerken, teknolojik ve kurumsalla\u015fma konusunda Endonezya\u2019ya deste\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek bir potansiyele sahip \u00fclke oldu\u011fu da ger\u00e7ek. Asl\u0131nda tarihsel performansa ve beklentilere bak\u0131l\u0131rsa tam tersi olmas\u0131 gerekirdi. \u00d6rne\u011fin, Malezya Ulusal Petrol \u015eirketi (Petronas) kuruldu\u011funda, model olarak Endonezya Petrol \u015eirketi\u2019ni (Petronas) model alm\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn gelinen noktada ise, Petronas\u2019\u0131n alan\u0131nda k\u00fcresel bir tan\u0131n\u0131rl\u0131k yakalad\u0131\u011f\u0131, Petronas\u2019\u0131n ise yolsuzluklarla \u00e7alkaland\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131n\u0131rsa, Endonezya\u2019n\u0131n aradan ge\u00e7en otuz k\u0131rk y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda sadece b\u00f6lgesinde de\u011fil, k\u00fcresel olarak neler kaybetti\u011fine dair ipucu verir. Belki de Endonezya\u2019n\u0131n yeni y\u00f6netimi, Petronas\u2019\u0131n nas\u0131l olup da bu yar\u0131\u015fta geri kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve analiz etmelerinde fayda var. B\u00f6ylece enerji sekt\u00f6r\u00fcnden ba\u015flay\u0131p, petrokimya, alt yap\u0131, tar\u0131m teknolojileri gibi alanlarda nas\u0131l bir yol haritas\u0131 izlenebilece\u011fini tespit edebilirler. Tabii Petronas\u2019da yolsuzluklar\u0131n al\u0131pba\u015f\u0131n\u0131 gitti\u011fini s\u00f6ylerken, Malezya\u2019n\u0131n yolsuzluk olgusundan azade oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak burada Malezya ile Endonezya y\u00f6netim bi\u00e7iminin birbirinden ayr\u0131lan noktalar\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk elden tespit etmek gerekir. Bu noktada, Malezya\u2019da 57 y\u0131ld\u0131r ayn\u0131 iktidar ayg\u0131t\u0131 \u00fczerinde rol alan \u2018ayn\u0131\u2019 akt\u00f6rlerin kendi i\u00e7erisindeki yap\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n geni\u015f kitliler nezdinde alg\u0131lanamazl\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. \u00d6te yandan, Endonezya\u2019da \u00fcniformalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, siville\u015fme \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisindeki eski askerler taraf\u0131ndan uzun s\u00fcredir y\u00f6netildi\u011fini; ordunun kendi ekonomisini yaratan ara\u00e7lara t\u00fcm\u00fcyle hakim oldu\u011funu ve bunun \u015fu veya bu \u015fekilde yerel y\u00f6netimlerden merkezi y\u00f6netimlere kadar sivillere ait oldu\u011fu \u015feklinde tezah\u00fcr eden yap\u0131la\u015fmalarla aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k ili\u015fkilerini unutmamak laz\u0131m.<\/p>\n
\u0130ki \u00fclke \u00f6rne\u011finde biri gizli, biri a\u00e7\u0131ktan tezah\u00fcr eden yolsuzluk \u00f6rnekleri ku\u015fkusuz ki, iki \u00fclkenin ba\u015f etmesi gereken hususlar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor. Malezya\u2019da bu yap\u0131la\u015fman\u0131n ciddi bir \u015fekilde g\u00fcndeme gelmemesinin belli ba\u015fl\u0131 nedenlerinden biri, bunu \u2018absorbe\u2019 edebilecek gelirlerinin \u00e7oklu\u011fundan kaynaklan\u0131rken; Endonezya\u2019da ayyuka \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n pek \u00e7ok sebebi bulunuyor. Bu ba\u011flamda, her iki \u00fclkede \u2018Yolsuzlukla M\u00fccadele Kurumlar\u0131\u2019n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00f6z atmak ilgin\u00e7 veriler sa\u011flayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Endonezya\u2019n\u0131n ekonomik kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmede tabiri caizze, unu, \u015fekeri, ya\u011f\u0131 varken helvay\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc yapamamas\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle yolsuzluk pratiklerinin teker teker ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla birincil derecede ili\u015fkisi var. Burada \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir misal vereyim. Merkezi h\u00fck\u00fcmet, yani Cakarta\u2019da K\u00f6y Kalk\u0131nmas\u0131 veya ilgili bir Bakanl\u0131k taraf\u0131ndan k\u00f6ylerin kalk\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7enin k\u00f6yl\u00fcye ula\u015fana kadar ka\u00e7a \u2018a\u015famadan\u2019 ge\u00e7ip, bu a\u015famalarda sivil askeri b\u00fcrokrasi taraf\u0131ndan ka\u00e7 defa \u2018tar\u00fcmar\u2019 edildi\u011fini ve akabinde k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn eline ge\u00e7en miktar\u0131nda \u00f6yle kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flayacak bir boyutta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n
Kalk\u0131nmada en \u00f6nemli ara\u00e7lardan biri olan insan kaynaklar\u0131 noktas\u0131nda Endonezya\u2019n\u0131n bir eksi\u011finin oldu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Ulusal \u00fcniversiteler noktas\u0131nda, \u00f6rne\u011fin T\u0131p Fak\u00fclteleri gibi Malezya\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcnde oldu\u011fu alanlar bile var. Ancak devlet veya \u00f6zelde b\u00fcrokrasiye ad\u0131m\u0131n\u0131 atan yeti\u015fmi\u015f elemanlar\u0131n halka hizmet yerine, kendileri ve yak\u0131n \u00e7evrelerine ve de i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 \u2018yolsuzluk a\u011flar\u0131ndan\u2019 kurtulup halka ula\u015fmada onulmaz sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131n\u0131 s\u00fcrecine de sekte vuruyor. Bununla ilgili en canl\u0131 \u00f6rnek, halen bug\u00fcnlerde Endonezya bas\u0131n\u0131nda g\u00fcndemi te\u015fkil eden Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019ne atamas\u0131 yap\u0131lan, ancak Yolsuzlukla Ara\u015ft\u0131rma Kurumu\u2019nun yolsuzluk iddialar\u0131yla ilgili belgeleri h\u00fck\u00fcmet yetkilileri ve kamuoyuyla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Budi Gunawan geliyor. Bu polis \u015fefinin kabar\u0131k banka hesaplar\u0131n\u0131 olu\u015fturan mebla\u011f, \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki di\u011fer astlar\u0131n tayinleri i\u00e7in kendisine yapt\u0131klar\u0131 \u2018ba\u011f\u0131\u015flarla\u2019 olu\u015fmas\u0131ndan te\u015fekk\u00fcl ediyor. Ya da \u2018Aman o\u011flum asker olsun, hayat boyu ezilmesin\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle hareket eden aileler, t\u00fcm birikimlerini orduya ba\u015fvuru s\u00fcrecinde olu\u015fturan kurullardaki a\u011flara \u2018havale ederken\u2019, asl\u0131nda o\u011fullar\u0131n\u0131n da gelecekte ayn\u0131 a\u011f\/lar\/\u0131n bir \u2018\u00fcyesi\u2019 olaca\u011f\u0131n\u0131 da herhalde kestirmi\u015f olmal\u0131lar ki, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcr boyu ezilmeyece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcnde bulunuyorlar. Bunu sadece Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc veya ordu b\u00fcnyesinde de\u011fil, t\u00fcm kurumlar boyutunda ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda nas\u0131l bir \u015feffaf y\u00f6netimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funuzu anlayabilirsiniz.<\/p>\n
\u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesi konusuna gelirsek, kar\u015f\u0131m\u0131za Endonezyal\u0131 g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler, s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131, gibi \u00f6nemli hususlar \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zellikle resmi rakamlara g\u00f6re iki milyon gayri resmi rakamlara g\u00f6re d\u00f6rt milyonu bulan Endonezya i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131 hi\u00e7 de \u00f6yle ayn\u0131 \u0131rka mensup karde\u015f \u00fclke nosyonuna uygun bir noktada bulunmuyor. Son d\u00f6rt y\u0131lda, Endonezya\u2019dan i\u015f\u00e7i al\u0131m\u0131n\u0131 durdurulmas\u0131ndan, h\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131larak bu s\u00fcrecin yeniden ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi karma\u015f\u0131k ve de \u00e7eli\u015fkili ili\u015fkilere konu oldu\u011fu g\u00f6zleniyor. Bu s\u00fcreci zora sokan ise \u00f6zellikle ev i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan Endonezyal\u0131 bayanlar ile palmiye pl\u00e2ntasyonlar\u0131ndaki i\u015f\u00e7ilere \u00f6denen \u00fccretler ve maruz kald\u0131klar\u0131 muameleler dikkat \u00e7ekiyor. Bu konuda piyasa kurallar\u0131n\u0131n i\u015flemesi \u0131rksal, dinsel ve de k\u00fclt\u00fcrel benzerli\u011fi oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen iki \u00fclke ili\u015fkilerinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve de probleme yol a\u00e7an husus oluyor. G\u00fcmr\u00fcklerde Endonezya vatanda\u015flar\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131m ise cabas\u0131. \u0130nsan\u0131n akl\u0131na, acaba ilk olarak 1786 y\u0131l\u0131nda o d\u00f6nem ki ad\u0131yla Malaya topraklar\u0131na \u00e7\u0131kan ve ard\u0131ndan peyderpey \u00fclke topraklar\u0131na \u2018n\u00fcfuz eden\u2019 \u0130ngilizlere bu g\u00fcmr\u00fck \u015fartlar\u0131 uyguland\u0131 m\u0131 diye soras\u0131 geliyor.\u00a0 \u00d6yle ya, ana g\u00fcmr\u00fcklerde ba\u015fta Endonezya vatanda\u015flar\u0131 olmak \u00fczere sorguya \u00e7ekilenler Asyal\u0131lar olup ortada \u2018beyaz adam\u2019 (orang buleh) olmad\u0131\u011f\u0131na; ve g\u00fcmr\u00fck g\u00f6revlilerinin \u201cBuras\u0131 Endonezya de\u011fil, Malezya\u201d tarz\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, ortada yanl\u0131\u015f giden baz\u0131 \u015feyler var. Bu noktada, G\u00fcmr\u00fck M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, kurumun \u0130slamizasyonuna (Islamization of Custom Management) karar verir mi bilmiyorum ancak, kimsenin kimseden fark\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi ve prati\u011fe ge\u00e7irilmesi gerekiyor.<\/p>\n
\u0130ki \u00fclke aras\u0131nda Malaka Bo\u011faz\u0131, Sulawesi Denizi ve G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde var olan s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecek konular aras\u0131nda geliyor. Bununla birlikte, s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki \u00c7in\u2019in g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde bir s\u00fcrece maruz kald\u0131\u011f\u0131 gibi, benzer \u015fekilde devasa bir problem te\u015fkil etmeyece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bununla birlikte, sorunu \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemlerinin en az\u0131ndan b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelere \u00f6rnek te\u015fkil etmesi gerekir. Endonezya\u2019n\u0131n son olarak Filipinler\u2019le benzer bir sorunu masa ba\u015f\u0131nda halletmesi iyi bir geli\u015fme olarak yorumlanabilir.<\/p>\n
Jokowi\u2019nin g\u00fcndeme getirti\u011fi \u2018denizcilik\u2019 konusundaki politikalar\u0131n yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda, b\u00f6lgeye \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda herhalde Malezya\u2019dan daha iyi bir partner bulamaz. Bu noktada, teknolojide i\u015fbirli\u011fi, denizlerin ve su yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7evre koruma gibi askeri yap\u0131lanmadan ziyade daha insani y\u00f6nlerinin \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131laca\u011f\u0131 politikalar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131 beklentisi i\u00e7inde olunmal\u0131.<\/p>\n
\u0130ki \u00fclke i\u015fbirli\u011finin bir di\u011fer \u00f6nemli boyutu ise do\u011fal afetlerle m\u00fccadelede yat\u0131yor. \u00d6zellikle her y\u0131l Haziran ay\u0131ndan ba\u015flayarak d\u00f6rt be\u015f ay boyunca Malezya, Singapur semalar\u0131n\u0131 kaplayan duman bulutlar\u0131n\u0131n s\u00f6k\u00fcn etti\u011fi Sumatra Adas\u0131\u2019nda t\u00fcm kurumsal yapt\u0131r\u0131mlar\u0131yla harekete ge\u00e7irilmesi Jokowi\u2019den beklenen pratik ad\u0131mlardan biri olaca\u011f\u0131na ku\u015fku yok. Her ne kadar, Sumatra Adas\u0131\u2019ndaki dev plantasyonlarda veya zengin ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n tar\u0131m arazisi olarak a\u00e7\u0131lmas\u0131nda m\u00fclkiyet Malezya ve Singapur\u2019dan uluslararas\u0131 \u015firketlerin de i\u00e7inde bulundu\u011fu gruplara ait olsa da, yasalar\u0131n uygulanmas\u0131 Endonezya makamlar\u0131n\u0131n sorumluluk alan\u0131nda. Tabii burada gene ayn\u0131 konu g\u00fcndeme geliyor. O da yolsuzluk… \u00c7evre-Orman ve Tar\u0131m Bakanl\u0131klar\u0131 yetkililerinin uluslararas\u0131 \u015firketlerden nemalanmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6zlerini \u2018dumanlara\u2019 kapamalar\u0131 sorunun halledilmesi anlam\u0131na gelmiyor, aksine giderek b\u00fcy\u00fcyen ve k\u00fcresel bir sorun olarak sonu\u00e7 veriyor.<\/p>\n
ASEAN ba\u011flam\u0131nda iki \u00fclkeyi birlikte hareket etmeye zorlayacak \u00e7ok daha \u00f6nemli hususlar var. Bu noktada, sadece Endonezya\u2019n\u0131n ASEAN\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi olmas\u0131, Malezya\u2019n\u0131n 2015 y\u0131l\u0131 ASEAN d\u00f6nem ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131 gibi teknik hususlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcman-Budist d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bulu\u015fma noktas\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve bug\u00fcne kadar bu ba\u011flamda pek de ele al\u0131nmam\u0131\u015f \u00f6zelli\u011fi \u00fczerinden sadece M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131klar de\u011fil, ezilen-ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz kalan t\u00fcm az\u0131nl\u0131k kitlelerin hak ve hukuklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 noktas\u0131nda, zaman zaman modellikleri, M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011fu gibi olgularla \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lan Malezya ve Endonezya\u2019n\u0131n \u00e7ok ciddi ve sa\u011flam ad\u0131mlar atmas\u0131 gerekiyor. Bu \u00e7er\u00e7evede, Malezya h\u00fck\u00fcmeti 2015 y\u0131l\u0131 d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u201cinsan merkezli ASEAN\u201d slogan\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirirken, herhalde ba\u015fta tekil \u00fclkeler i\u00e7erisindeki dini\/etnik az\u0131nl\u0131klar sorunlar\u0131 kadar, \u00fclkeler aras\u0131 yasal ve yasal olmayan g\u00f6\u00e7lere konu olan ba\u015fta Arakanl\u0131lar olmak \u00fczere t\u00fcm etno-dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek ve bunu yap\u0131sal temellere oturtmak bir sorumluluk olarak alg\u0131lanmal\u0131. Tabii bunun i\u00e7in de sadece h\u00fck\u00fcmet binalar\u0131nda \u00fcretilen \u2018sloganlar\u2019 de\u011fil, \u00e7ok ciddi sivil toplum yap\u0131la\u015fmalar\u0131na, ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131na, \u00fcniversiteler g\u00f6rev d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek gerekiyor. Bu unsurlar bug\u00fcn ortada de\u011filse, \u00f6nce Malezya ve Endonezya bu konuda giri\u015fimlerde bulunarak ASEAN \u00fclkelerine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmelidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Jokowi\u2019nin ziyaretinin tarihi bir anlam ifade etmesi ve Endonezya\u2019da olu\u015fturmak istedi\u011fi sosyo-ekonomik ve siyasi de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini ASEAN geneline yay\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyorsa, yukar\u0131da zikredilen hususlara \u00f6ncelik verilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Endonezya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Joko Widodo (Jokowi), Malezya Federal Sultan\u0131 Abdul Halim Muazzam \u015eah\u2019\u0131n konu\u011fu olarak iki g\u00fcnl\u00fck resmi ziyaret i\u00e7in Malezya\u2019da. Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc Kuala Lumpur\u2019a gelen Jokowi\u2019nin bu ilk yurt d\u0131\u015f\u0131 gezisi. Tabii daha \u00f6nce \u00c7in\u2019de APEC, Myanmar\u2019da ASEAN ve Avustralya\u2019da G-20 zirvesine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 unutmuyoruz. Ancak bu iki ziyaret deuluslararas\u0131 birlikler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":614,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21,6],"tags":[],"class_list":["post-613","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-endonezya","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/613","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=613"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/613\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/614"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}