{"id":5122,"date":"2024-03-04T13:47:47","date_gmt":"2024-03-04T13:47:47","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=5122"},"modified":"2024-03-04T13:47:48","modified_gmt":"2024-03-04T13:47:48","slug":"musluman-toplumlar-ve-halifelik-kurumu-muslim-societies-and-the-institution-of-caliphate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/musluman-toplumlar-ve-halifelik-kurumu-muslim-societies-and-the-institution-of-caliphate\/","title":{"rendered":"M\u00fcsl\u00fcman toplumlar ve halifelik kurumu \/ Muslim societies and the institution of Caliphate"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            04.03.2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halifelik kurumunun kalkmas\u0131n\u0131n, kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman toplumlar ile M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan M\u00fcsl\u00fcman olmayan \u00e7evrelerde halife ve halifelik kurumuna dair bir y\u00f6nelim dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda, halifelik olgusuna dair ilginin, bu y\u0131l i\u00e7erisinde artmas\u0131n\u0131 beklemek gayet do\u011fal\u2026<\/p>\n\n\n\n

Halifelik olgusunun teolojik boyutunu, konunun uzmanlar\u0131na terk ederek, temelde sosyolojik olarak bug\u00fcn ni\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman toplumlar i\u00e7erisinde baz\u0131 kesimlerin Halifelik kurumu \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015f beyan etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak, yorumlamak ve ele\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki temel e\u011filim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halife ve halifelik kurumuna y\u00f6nelik e\u011filimin iki temel nedeninden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Malum oldu\u011fu \u00fczere, hilafetin kald\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131n\u0131n tarihsel bir s\u00fcre\u00e7 olarak etkisini, belki kalkt\u0131\u011f\u0131 veya kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeden ziyade, ba\u015fka M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda daha derinlikli olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum dahi, bir y\u00fczy\u0131l \u00f6nce ya\u015fananlar\u0131n akademik, bilimsel, ele\u015ftirel bir yakla\u015f\u0131ma tabi tutulmak yerine, sosyolojik bir travma etkisi alt\u0131nda geni\u015f kesimler nezdinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte oldu\u011funun delaleti olarak alg\u0131lanabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci neden olarak, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6zellikle ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015fan ve ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 ulus-devletler b\u00fcnyesinde varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda dini, k\u00fclt\u00fcrel, sosyal ve ekonomik geri kalm\u0131\u015fl\u0131klarla y\u00fczle\u015fmeleri ve bu s\u00fcrecin d\u00fczeliyor oldu\u011funa dair -zorlama- yakla\u015f\u0131mlara ra\u011fmen, giderek kay\u0131plar\u0131n daha da \u00f6ne \u00e7\u0131kmakta olmas\u0131n\u0131 zikredebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki yakla\u015f\u0131m\u0131n birbirini destekleyece mahiyette, bir t\u00fcr nostaljik bir ba\u011flamda halife ve halifelik kurumuna yakla\u015f\u0131m\u0131ndan bahsedilebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, \u201cDaha k\u00f6kl\u00fc bir neden var m\u0131d\u0131r?\u201d sorusu y\u00f6neltildi\u011finde kar\u015f\u0131m\u0131za gayet ilgin\u00e7 bir durum \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

O da, \u00f6zellikle, yukar\u0131da zikredilen ikinci durumla ilintili olmak \u00fczere, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n beklentilerini kar\u015f\u0131lamaya matuf giri\u015fimler, bunlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel, siyasal, toplumsal ve ekonomik g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri olan yenile\u015fmeci, diriltici ak\u0131mlar\u0131n, hareketlerin varl\u0131\u011f\u0131na duyulan ihtiya\u00e7 kadar, bizatihi baz\u0131 unsurlar\u0131n b\u00f6ylesi yenile\u015fmeci, diriltici hareketleri g\u00fcndeme ta\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n toplumsal bir ger\u00e7eklik olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durdu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131la\u015fan tepkiler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halife ve halifelik kurumuna y\u00f6nelik ilgiyi sek\u00fclerle\u015fmi\u015f, laikle\u015fmi\u015f \u00e7evreler nezdinde bir t\u00fcr \u2018tedirginlik\u2019le ve hatta, \u2018anlams\u0131zl\u0131k\u2019la an\u0131lmas\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, ad\u0131na M\u00fcsl\u00fcman \u00e7evreler denilen ve kayda de\u011fer sek\u00fclerle\u015fme s\u00fcre\u00e7leriyle y\u00fczle\u015fmekle birlikte, bir yandan da yeniden dindarla\u015fma e\u011filimlerinin, -velev ki, kimi ak\u0131mlar\u0131n yapmac\u0131k, suni, genel ge\u00e7er olmas\u0131na ra\u011fmen-, bir yandan da dini bir yakla\u015f\u0131m olarak tel\u00e2kki edilen, halifelik gibi bu d\u00fcnyac\u0131 ve de \u00f6te d\u00fcnyac\u0131 ba\u011flamlar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir kuruma y\u00f6nelik anlamaya ve yorumlamaya y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 normal kar\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u011flamda, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n, \u0130slam inanc\u0131n\u0131n siyasal ve temsili g\u00fcc\u00fcn\u00fc temsil eden ve tarihsel olarak varl\u0131k s\u00fcren halifelik kurumunun ortadan kalkmas\u0131, kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile, bu kurumun tarihsel olarak ge\u00e7irdi\u011fi a\u015famalar\u0131 birbirinden ay\u0131rt eden halifelik olgusuna y\u00f6nelik ilginin dikkatle incelenmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130majinatif toplumsal b\u00fct\u00fcnsellik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Din-i b\u00fct\u00fcn, adil, karizmatik, -her ne kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 da olsa-, ailevi safl\u0131k vb. gibi dini-sosyolojik karakterleriyle birlikte an\u0131lan bir lider profili olarak halife, \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi halifelik kurumu ile bir anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn te\u015fkil eder.<\/p>\n\n\n\n

Halife ve halifelik kurumunu b\u00fct\u00fcnleyen ve belki de, ona anlam kazand\u0131ran\u0131n imajinatif de olsa \u2018\u00fcmmet\u2019 yani, geni\u015f bir M\u00fcsl\u00fcman toplumu oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlaml\u0131l\u0131k, bir yandan \u0130slam inanc\u0131n\u0131n iki temel ana kayna\u011f\u0131 Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019e ve Gelene\u011fe yani, Hadise dayand\u0131r\u0131l\u0131rken, bu kaynaklar\u0131n \u00e7izdi\u011fi halife profilinin yorumlanmaya a\u00e7\u0131k oldu\u011funu tarihsel perspektif de ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel ger\u00e7eklik ve s\u00fcre\u00e7ler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ya da, var olan kaynaklar\u0131n \u00e7izdi\u011fi rotaya ra\u011fmen, halifelik s\u00fcrecinin, -hem de \u0130slamiyetin en erken d\u00f6neminden ba\u015flayarak, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n co\u011frafi, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve siyasal ger\u00e7ekliklerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u00f6nemli bir tarihsel tecr\u00fcbenin varl\u0131\u011f\u0131 yabana at\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle, ad\u0131na \u2018\u0130slamiyetin merkez\u2019 (Islamic heartland<\/em>) ad\u0131yla an\u0131lan Arabistan Yar\u0131madas\u0131 ve akabinde, Mezopotomya ve \u00e7evresinde geli\u015fen siyasal ve toplumsal hareketlerin \u015fekillendirdi\u011fi bir halife ve halifelik kurumu bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Halifelik kurumunun ortadan kalkmas\u0131n\u0131 veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 salt bir \u2018an\u2019 olarak de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011ferlendirmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, 14 as\u0131r boyunca farkl\u0131 \u2018hanedanl\u0131klar\u2019 \u00fczerinden tarihsel varl\u0131\u011f\u0131 ve ak\u0131\u015f\u0131 devam etmi\u015f olan bu kurumun, nihayetinde temsili olan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn geni\u015f M\u00fcsl\u00fcman kesimler \u00fczerinde etkisinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya bir tek \u2018halife\u2019 fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn yerine, her ne kadar onunla bir \u015fekilde irtibatl\u0131 olsa da, derin ve organik ba\u011flamlar\u0131 kurulmam\u0131\u015f olan s\u00fcre\u00e7lerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hesaba katmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, \u015fayet bir din olarak \u0130slam\u2019\u0131, di\u011fer dinlerden ay\u0131ran \u00f6zelli\u011fi ile anmak gerekti\u011finde, toplumsal evrenin her y\u00f6n\u00fcne ilgisi olan, y\u00f6nlendirmeyi isteyen, yap\u0131land\u0131rmaya \u00e7abalayan vb. \u00f6zellikleri nedeniyle sadece \u0130slamiyetin merkezinde de\u011fil, merkezle ili\u015fkileri s\u0131n\u0131rl\u0131 olan ancak M\u00fcsl\u00fcman olmakl\u0131\u011f\u0131n getirdi\u011fi niteliklerle kendilerine bir \u2018Allah\u2019\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki g\u00f6lgesi\u2019 (\u2018zillullah<\/em>\u2019) metaforuyla an\u0131lan bir y\u00f6neticiyi se\u00e7en toplumlar oldu\u011funu da unutmamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Merkezde varl\u0131k s\u00fcren halife ve halifelik kurumunun d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde, benzeri bir yap\u0131la\u015fma olmakla birlikte takip\u00e7ileri, eylemcileri, uygulay\u0131c\u0131lar\u0131 ve kapsam alan\u0131 olarak daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte kurumlar oldu\u011fu tarihsel olarak mevcuttur. Hatta, bu ve benzeri yap\u0131lara, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fini bitirmek \u00fczere oldu\u011fumuz bu d\u00f6nemde de rastlamak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kuruma y\u00f6nelik akademik, sosyal, pop\u00fcler, dini bir ilgiden bahsedilecekse bunun, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lamaz boyutlara varm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi \u00f6ncelikle psikolojik ve ard\u0131ndan sosyolojik, dini ve entellekt\u00fcel bir krizle ilintilendirilmelidir. \u00d6yle ki, var olan devasa sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda sadece, sab\u0131rlar\u0131n ta\u015fmas\u0131 gibi bir reaksiyoner tepki de\u011fil, varolu\u015fsal bir kayg\u0131n\u0131n da kendine bu s\u00fcre\u00e7te yer buldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                            04.03.2024 Halifelik kurumunun kalkmas\u0131n\u0131n, kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman toplumlar ile M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan M\u00fcsl\u00fcman olmayan \u00e7evrelerde halife ve halifelik kurumuna dair bir y\u00f6nelim dikkat \u00e7ekiyor. Bu anlamda, halifelik olgusuna dair ilginin, bu y\u0131l i\u00e7erisinde artmas\u0131n\u0131 beklemek gayet do\u011fal\u2026 Halifelik olgusunun teolojik boyutunu, konunun uzmanlar\u0131na terk ederek, temelde sosyolojik olarak bug\u00fcn […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":5123,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-5122","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5122","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5122\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5122"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5122"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}