{"id":3801,"date":"2021-04-03T20:30:12","date_gmt":"2021-04-03T20:30:12","guid":{"rendered":"http:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=3801"},"modified":"2021-04-03T20:37:55","modified_gmt":"2021-04-03T20:37:55","slug":"ziya-gokalp-osmanlidan-cumhuriyete-bir-sosyal-dusunur-ii-ziya-gokalp-a-social-thinker-from-the-ottomans-to-the-republic-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/ziya-gokalp-osmanlidan-cumhuriyete-bir-sosyal-dusunur-ii-ziya-gokalp-a-social-thinker-from-the-ottomans-to-the-republic-ii\/","title":{"rendered":"Ziya G\u00f6kalp: Osmanl\u0131\u2019dan Cumhuriyet\u2019e bir \u2018sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u2019 (II) \/ Ziya G\u00f6kalp: A social thinker from the Ottomans to the Republic (II)"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 03.04.2021<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de kurucu sosyologlar\u0131n ilki kabul edilen Mehmed Ziya G\u00f6kalp\u2019in ortaya koydu\u011fu sosyoloji yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u2018p\u00fcr\u2019 sosyoloji ile bu sosyolojinin ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131lmak suretiyle bir ideolojiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi aras\u0131nda fark vard\u0131r.<\/p>\n

Bu fark\u0131n iyili\u011fi veya k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ya da do\u011furdu\u011fu avantajlar ya da dezavantajlar G\u00f6kalp\u2019in bizatihi sosyolog olarak kendinden tezah\u00fcr eden bir hususiyet de\u011fildir. Bu noktada, G\u00f6kalp sosyolojisi bize salt bir ideolojik zeminle k\u0131s\u0131tland\u0131r\u0131lamayacak veriler sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek gerekiyor.<\/p>\n

Temelde, G\u00f6kalp\u2019in bilim-siyaset ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hat\u0131rlanacak olursa, bu yakla\u015f\u0131m asl\u0131nda onun siyasal gayelerle hareket eden bir ideolog\/d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve\/ya -t\u0131pk\u0131 Karl Marx\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00fczere- bir sosyolog olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle s\u00f6ylemek gerekirse, G\u00f6kalp sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bilimsel tutum ve duru\u015f, \u00f6ncelikli bir yer i\u015fgal ederken, bunun siyasal sonu\u00e7lar\u0131 ya da siyasiler taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015flerinin de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilmeyece\u011fi, nas\u0131l de\u011ferlendirildi\u011fi onun sosyologlu\u011funun d\u0131\u015f\u0131nda bir ba\u015fka konudur.<\/p>\n

\u00d6yle ki, G\u00f6kalp \u00f6ncelikle bir sosyal bilimci h\u00fcviyetini ta\u015f\u0131mak suretiyle, bir bilim dal\u0131 olarak sosyolojinin ne oldu\u011fu hususunda g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koymaktad\u0131r. Zaten kendisinden \u00f6nce gelen sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden G\u00f6kalp\u2019i ayr\u0131 k\u0131lan ve onu bir sosyolog olarak de\u011ferlendirmeye yol a\u00e7an da bu \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n

Bu sosyolojik tutumunda hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u00e7\u0131k\u0131\u015f kayna\u011f\u0131\/temel referanslar\u0131 Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n kurucu sosyologlar\u0131 \u00f6zellikle de Saint Simon, Auguste Comte, Emile Durkeim olmaktad\u0131r. G\u00f6kalp\u2019in sosyolojiye verdi\u011fi \u00f6nem, onun bilimler s\u0131n\u0131flamas\u0131ndaki yerini incelemesiyle ortaya \u00e7\u0131kmakta ve bu haliyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme ve sonras\u0131na sosyologlu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, bir bilim alan\u0131 olarak sosyoloji \u00fczerinde durmas\u0131nda, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun sorunlar\u0131n\u0131 ve de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini anlama ve bir anlamda bunlara yine i\u00e7inde bulundu\u011fu somut toplumsal ve siyasal ger\u00e7eklikler \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u00f6z\u00fcm sunma konumunda bulunmas\u0131n\u0131n de\u011feri yads\u0131namaz. Kald\u0131 ki, bu nedensellik, Bat\u0131 Avrupa sosyolojisinin bizatihi Avrupa toplumlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim, sosyal olgu ve ger\u00e7eklikler ve sorunlar gibi ba\u011flarda ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda da hakimdir.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, G\u00f6kalp sosyolojisinin iki temel ekseni bulundu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. \u0130lki, ge\u00e7 d\u00f6nem Osmanl\u0131 toplumundaki sorunlar\u0131 g\u00f6zlemlemek ve bir \u00f6neri sunmak. \u0130kincisi, yeni ortaya \u00e7\u0131kmakta olan bir toplum yap\u0131s\u0131n\u0131n ve de devletin \u2018sosyal\u2019 niteli\u011fine temel olu\u015fturmak. Bu ikisi kavramsal ve felsefi olarak birbirinden ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi, tarihsel ve sosyolojik olarak da farkl\u0131la\u015fan unsurlara tekab\u00fcl etmektedir. Bu nedenle G\u00f6kalp sosyolojini, ger\u00e7ekler (reality<\/em>) ve idealar (idea<\/em>) olarak iki farkl\u0131 kategoride ele almak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

G\u00f6kalp, kendisinden \u00f6nce gelen ve Osmanl\u0131 siyasal ve toplumsal sorunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir dizi g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koyan Mustafa Re\u015fid Pa\u015fa, \u0130brahim \u015einasi, Ziya Pa\u015fa, Nam\u0131k Kemal gibi Osmanl\u0131 d\u00f6neminin bir anlamda ayk\u0131r\u0131 b\u00fcrokrat ve sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden beslendi\u011fine ku\u015fku yok.<\/p>\n

S\u00f6z konusu bu ve benzeri isimler \u00f6zellikle, \u00e7e\u015fitli vas\u0131talarla Avrupa ba\u015fkentlerindeki g\u00fcndelik ya\u015famlar\u0131, tecr\u00fcbeleri, tan\u0131kl\u0131klar\u0131 sayesinde ve bunlardan hareket etmekle birlikte, Avrupa sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesinden b\u00fct\u00fcnc\u00fcl anlamda istifade yerine, yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 daha \u00e7ok d\u00f6nemin Osmanl\u0131 rejimine y\u00f6nelik ele\u015ftirel tutumlar\u0131 ve reform \u00e7abalar\u0131 g\u00fcndeme getirmekle s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, Avrupa ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n belki de o d\u00f6nem Osmanl\u0131\u2019da \u00e7ok\u00e7a ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131ndan m\u00fctevellit \u00f6zellikle y\u00f6netim yap\u0131s\u0131n\u0131n ithalinde kar\u015f\u0131l\u0131k bulan g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6kalp ise, bizatihi Avrupa\u2019da \u00f6zellikle de, Fransa\u2019da geli\u015fen Durkheim\u2019ci sosyolojinin verilerini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ondan istifade etmi\u015ftir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, G\u00f6kalp Bat\u0131 sosyolojisi taklit\u00e7ili\u011fine y\u00f6nelmek yerine, sosyal bilimin verilerini kendi i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumu anlama ve a\u00e7\u0131klama i\u015flevi olarak kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu noktada, G\u00f6kalp\u2019in sosyolojik yakla\u015f\u0131mda Durkheim\u2019\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n temel nedenini, toplumu bir i\u015flevli b\u00fct\u00fcn (entity<\/em>) g\u00f6rmesi, toplumsal yap\u0131n\u0131n belirleyicili\u011fi ile modernle\u015fmenin do\u011furdu\u011fu anlam ve \u00f6zellikle de\u011ferler karma\u015fas\u0131 ve yoklu\u011funda \u00e7\u00f6z\u00fcm sunabilecek bir yakla\u015f\u0131m sergilemi\u015f olmas\u0131nda aramak gerekir.<\/p>\n

Sosyal yap\u0131, toplumsal konsens\u00fcs, sosyal dayan\u0131\u015fma, toplumsal vicdan, ortak de\u011ferler vb. kavramlar, Fransa\u2019da 18. ve 19. y\u00fczy\u0131l geli\u015fmelerinden \u00f6zellikle de end\u00fcstrile\u015fmenin do\u011furdu\u011fu sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda, -Durkheim d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle- Frans\u0131z toplumunun hangi dinamiklerle kendini yeniden ortaya koyabilece\u011finin ipu\u00e7lar\u0131 olmu\u015ftur. T\u0131pk\u0131 bunun gibi, G\u00f6kalp\u2019in de giderek teritoryal s\u0131n\u0131rlar\u0131 daralm\u0131\u015f Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde \u00f6z (essence<\/em>) toplumsal grup olarak T\u00fcrklerin ve\/ya yeni bir devlet varl\u0131\u011f\u0131 ile kendini devam ettirme istidad\u0131 g\u00f6steren T\u00fcrk toplumunun, hangi unsurlarla kendini var edebilece\u011fi sorusuna bu kavramlar \u00f6zelinde cevaplar vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

G\u00f6kalp\u2019in sosyolojik d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015fiminde gerek yukar\u0131da adlar\u0131 zikredilen kendisinden \u00f6nceki sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin dinamikleri, gerekse Bat\u0131 Avrupa sosyolojisine dair okumalar\u0131 onun gayet \u00f6nemli d\u00fczeyde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, ortaya koydu\u011fu sosyolojik de\u011ferlendirmelerinde zamanla ortaya \u00e7\u0131kan belki de, hi\u00e7 beklenmedik denilebilecek siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerle de irtibatl\u0131 olarak, yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

G\u00f6kalp sosyolojisi bize, d\u00f6neminin di\u011fer sosyal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinde \u00e7ok\u00e7a g\u00f6r\u00fclen Avrupa end\u00fcstri toplumlar\u0131nda hakim olan y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131n yani, parlamenter sistemin varl\u0131\u011f\u0131ndan ve bu idari yap\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 toplumunda uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131ndan \u00f6te, toplumun hangi temeller \u00fczerinde y\u00fckselmesi gerekti\u011fine dair veriler sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu yakla\u015f\u0131m, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, ideolojik bir zeminden hareket etmekten kaynaklanmamakta aksine, toplumu bir b\u00fct\u00fcn olarak ele alman\u0131n bir gere\u011fi olarak g\u00fcndeme gelmektedir. Bu sosyolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile G\u00f6kalp, Osmanl\u0131 ge\u00e7 d\u00f6neminde tecr\u00fcbe edilen sorunlara bir cevap olarak, sadece siyasi ve idari\/temsili yap\u0131s\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, aksine toplumsal kurumlar\u0131n temel k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet temelli a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 \u00fczerinden \u201cyeni topluma\u2019 anlam bi\u00e7me ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc buna g\u00f6re \u00f6nerme \u00e7abas\u0131 sergilemi\u015ftir.<\/p>\n

Bu durumda G\u00f6kalp, Osmanl\u0131 devletinin kurtulu\u015fu noktas\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, tek tek sosyal kurumlar nezdinde ortaya koymak yerine, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir veri olarak, tarihsel-k\u00fclt\u00fcr odakl\u0131 a\u00e7\u0131dan g\u00fcndeme getiriyordu. B\u00f6ylesi bir dil, k\u00fclt\u00fcr birli\u011finin ve a\u015final\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 sayesindedir ki, siyasal birli\u011fin temelini olu\u015fturuyordu.<\/p>\n

Bir sonraki a\u015famada yani, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin art\u0131k siyasi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirme s\u00fcrecinin ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fi anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda devletin co\u011frafi bakiyesi \u00fczerinde ya\u015fayan temel toplumsal grubun, hangi t\u00fcr siyasal ve sosyal ideal ile kurgulanaca\u011f\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu noktada, G\u00f6kalp\u2019in i\u015fine en iyi yarayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u015flevselcilikle an\u0131lan Durkheimci sosyolojinin verilerini kullanmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 da de\u011fildir. Sosyal dayan\u0131\u015fma ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck kavramlar\u0131, kurulaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yeni devletin asli toplumsal yap\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nacak ve olu\u015fumuna zemin haz\u0131rlayacak kavramla olurken, bunu somut olarak ara\u00e7sall\u0131\u015ft\u0131rmada dil, k\u00fclt\u00fcr ve tarihsel birlik fakt\u00f6r\u00fc \u00fczerinde durmu\u015ftur. \u0130\u015fte bu nedenledir ki, G\u00f6kalp\u2019in T\u00fcrk uluslararas\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ulus-devlet ulusalc\u0131l\u0131\u011f\u0131na y\u00f6neliminde Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin siyasi hayat\u0131n\u0131n sona ermesi gibi maddi bir neden bulunmaktad\u0131r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 03.04.2021 T\u00fcrkiye\u2019de kurucu sosyologlar\u0131n ilki kabul edilen […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":3802,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-3801","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3801"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3801\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/indonesia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}