Filipinler bug\u00fcn se\u00e7ime gidiyor. Y\u00fcz milyon n\u00fcfuslu \u00fclkede yakla\u015f\u0131k elli d\u00f6rt milyon kay\u0131tl\u0131 se\u00e7men gelecek alt\u0131 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde \u00fclkeyi y\u00f6netecek ba\u015fkan, ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131, ulusal ve senato ve yerel liderleri belirleyecek. Se\u00e7imlerde rekabet eden be\u015f ba\u015fkan aday\u0131 \u015funlar: senat\u00f6r Grace Poe, Davao Belediye Ba\u015fkan\u0131 Rodrigo Duterte, \u015fu anki ba\u015fkan Benigno Aquino\u2019nun yard\u0131mc\u0131s\u0131 Jejomar Binay, eski \u0130\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Manuel Roxas ve bir ba\u015fka senat\u00f6r Miriam Santiago. Se\u00e7imlerde yar\u0131\u015fan be\u015f ba\u015fkan aday\u0131ndan senat\u00f6r Grace Poe kampanya d\u00f6neminin ba\u015flar\u0131nda kamuoyu yoklamalar\u0131nda \u00f6nde gidiyordu. Ancak agresif \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 ve s\u00f6ylemiyle 71 ya\u015f\u0131ndaki Duterte bir anda yar\u0131\u015f\u0131n en \u00f6n\u00fcndeki isim haline geldi. Ba\u015fkan Aquino ise Manuel Roxas\u2019\u0131 destekliyor. Se\u00e7imde bir s\u00fcpriz olur ve Duterte yerine Grace Poe se\u00e7ilirse, Filipinler \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez bir kad\u0131n lidere emanet edilecek.<\/p>\n
Filipinler toplumu ge\u00e7mi\u015ften tevar\u00fcs eden yoksulluk, yolsuzluk ve organize su\u00e7larla m\u00fccadeledeyle y\u00fczle\u015fmeye devam ediyor. Ba\u015fkan Aquino\u2019nun \u2018reform\u2019 d\u00f6nemi olarak an\u0131lmay\u0131 hak eden son alt\u0131 y\u0131ll\u0131k y\u00f6netiminde, ekonomik anlamda kalk\u0131nma hamlelerinin, geni\u015f toplum kesimlerinde kar\u015f\u0131l\u0131k bulup bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da sorgulanmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. \u00d6rne\u011fin Filipinler\u2019in, Uluslararas\u0131 \u015eeffafl\u0131k Kurumu\u2019nca yolsuzluk konusunda 135 \u00fclke aras\u0131nda halen 95. s\u0131rada yer almas\u0131, yap\u0131sal problemlerin devam etti\u011fi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. \u00d6te yandan, son d\u00f6nemde istikrarl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesiyle ASEAN i\u00e7erisinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde \u00c7in\u2019le \u2018kar\u015f\u0131la\u015fmalarda\u2019 agresif tutumuyla dikkat \u00e7eken Filipinler\u2019in, ABD\u2019nin Asya \u00e7a\u011f\u0131 projesinde aktif bir \u015fekilde yer almas\u0131na ra\u011fmen, bu s\u00fcrecin ne \u015fekilde devam edece\u011fi veya ettirilece\u011fi de merak konusu.<\/p>\n
Filipinler\u2019deki se\u00e7im, sadece yukar\u0131da dile getirilen sorunlar ba\u011flam\u0131nda \u00fclke i\u00e7 politikas\u0131 i\u00e7in de\u011fil, \u00c7in ve ASEAN\u2019la ili\u015fkiler ba\u015fta olmak \u00fczere, b\u00f6lgesel ve g\u00f6rece uluslararas\u0131 siyaset i\u00e7in de \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bu nedenle \u00fclkedeki se\u00e7im \u00e7e\u015fitli \u00e7evrelerce yak\u0131ndan izleniyor. Son alt\u0131 y\u0131ld\u0131r, ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fcten Benigno Aquino, geni\u015f kamuoyu nezdinde ba\u015far\u0131l\u0131 kabul edilmesine ra\u011fmen, ba\u015fkanl\u0131kta tek d\u00f6nem \u015fart\u0131 nedeniyle aday olmad\u0131. 2010\u2019dan bu yana \u00fclkeyi y\u00f6neten Ba\u015fkan Aquino halefine, \u2018i\u015flerin iyiye evrildi\u011fi\u2019 izlenimi veren bir \u00fclke b\u0131rakacak. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda y\u00fczde alt\u0131l\u0131k b\u00fcy\u00fcme oran\u0131, sadece son k\u0131rk y\u0131lda Filipinler ekonomisinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en ba\u015far\u0131l\u0131 d\u00f6nem olarak an\u0131lmay\u0131 hak etmekle kalm\u0131yor, ASEAN i\u00e7erisinde de en ba\u015far\u0131l\u0131 birka\u00e7 \u00fclkeden biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Aquino\u2019nun bu d\u00f6nemde, hem b\u00f6lgesel ve hem de uluslararas\u0131 kamuoyu nezdinde pop\u00fclaritesinin artmas\u0131nda \u00fclkenin g\u00fcneyinde Mindanao\u2019da bar\u0131\u015f s\u00fcrecini prati\u011fe d\u00f6kmesi oldu. Aquino\u2019nun b\u00fcy\u00fck \u00e7aba sarf etti\u011fi bar\u0131\u015f s\u00fcreci nihai noktada senato taraf\u0131ndan onaylan\/a\/mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Mindanao siyasetini belirleyecek \u015fekilde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmese de, gelecek i\u00e7in umudun devam etmesi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu nedenle, Aquino, bug\u00fcn yap\u0131lacak se\u00e7imlerde Filipinli se\u00e7menin Mindanao bar\u0131\u015f s\u00fcrecini de dikkatlerden uzak tutmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 kayda de\u011ferdi.<\/p>\n
Aquino\u2019lu y\u0131llardaki politikalar eklenecek bir ba\u015fka husus ise, \u00c7in\u2019in G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019nde tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgeler meselesindeki agresif \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ezilmeyen bir duru\u015f sergilenemesidir. Bu \u00e7er\u00e7evede, Filipinler y\u00f6netimi, uluslararas\u0131 kamuoyunun da ilgisini ve takdirini kazanacak \u015fekilde Uluslararas\u0131 Tahkim Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131mak suretiyle konuyu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine ta\u015f\u0131d\u0131. Bu geli\u015fmeler, Filipinleri bir anda ASEAN i\u00e7erisinde ekonomisiyle, \u00fclke i\u00e7erisinde bar\u0131\u015fa giden s\u00fcrece ad\u0131m at\u0131lmas\u0131yla ve \u00c7in\u2019le ili\u015fkilerde dikkat \u00e7eken bir konuma getirdi.<\/p>\n
Bu giri\u015fimlerin \u00f6nemli ad\u0131mlar olmakla birlikte, k\u0131sa vadede sonu\u00e7 vermek yerine s\u00fcreklilik arz edecek \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lmaya muhta\u00e7 konular oldu\u011fu da ger\u00e7ek. Bu nedenle s\u00f6z konusu bu giri\u015fimlerde, \u00f6rne\u011fin Mindanao bar\u0131\u015f\u0131 ve geni\u015f yoksul kesimlerinin sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclememesi ba\u011flam\u0131nda son ad\u0131m\/lar\u0131n at\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 da yad\u0131rgamamak gerekir. Aquino\u2019nun t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, Mindanao bar\u0131\u015f s\u00fcreci hayata ge\u00e7irelemedi\u011fi gibi, ekonomik kalk\u0131nman\u0131n \u00fclkenin geni\u015f yoksul kesimlerinin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek de g\u00fc\u00e7. \u0130\u015fte t\u00fcm bu hususlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bug\u00fcn yap\u0131lacak se\u00e7imlerin \u00f6nemi bir kez daha ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda, se\u00e7imler hem Filipinler hem de b\u00f6lge istikrar\u0131 i\u00e7in \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u00dclkenin bitmek bilmeyen mafya ve yoksulluk sorunu, son noktas\u0131 konulmam\u0131\u015f Mindanao Bar\u0131\u015f s\u00fcreci ve \u00c7in\u2019le ya\u015fanan deniz s\u0131n\u0131rlar\u0131 meselesi de yeni ba\u015fkan\u0131n masas\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131 ilk konular olacak. Peki bu konular ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck aday\u0131 konumundaki Duterte taraf\u0131ndan gerekti\u011fince y\u00f6netilebilecek mi?<\/p>\n
Davao Belediye ba\u015fkan\u0131 Duterte\u2019nin kampanya s\u00fcrecinde a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kamu g\u00fcvenli\u011fine verdi ve bu anlamda ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in maftayik organizasyonlarla m\u00fccadelede \u2018demir yumruk\u2019 s\u00f6ylemi g\u00fcndemde yer tuttu. \u00d6yle ki, su\u00e7lular\u0131n yarg\u0131lanmadan infaz\u0131na kadar giden bu s\u00f6ylem son d\u00f6nemde yap\u0131lan kamuoyu yoklamalar\u0131nda kendisine \u2018destek\u2019 olarak yans\u0131d\u0131. Amerika\u2019da se\u00e7im s\u00fcrecinde yer alan Cumhuriyet\u00e7i aday Trumpvari kampanya y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde yorumlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na neden olan Duterte, bu duru\u015fudan taviz vermek yerine, giderek s\u00f6yleminde sertlik yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n pl\u00e2na \u00e7\u0131kard\u0131. Duterte\u2019nin bu usl\u00fcbu, Filipinli se\u00e7menler \u00fczerinde g\u00fc\u00e7 olu\u015fturman\u0131n yolu olarak de\u011ferlendirildi. Ve bunda da ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Ba\u015fkan Aquino ise, Duterte\u2019nin \u201cgerekirse Senato\u2019yu kapat\u0131r\u0131m\u201d yollu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 gibi s\u00f6ylemlerin, \u00fclkede demokratikle\u015fme s\u00fcrecine olumlu katk\u0131s\u0131ndan ziyade, negatif etkileri olaca\u011f\u0131 kanaatini y\u00fcksek sesle dile getirdi ve di\u011fer adaylara biraraya gelerek koalisyon olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Ba\u015fkan\u2019\u0131n, Duterte\u2019nin \u00f6n\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmas\u0131na ra\u011fmen, adaylar\u0131n b\u00f6ylesi bir giri\u015fimi yads\u0131malar\u0131, bir anlamda Filipinlerin yak\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in nas\u0131l bir tehlikenin olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131n ipu\u00e7unu veriyor.<\/p>\n
Duterte\u2019yi bu denli agresif k\u0131lan husus, \u00fclke genelinde yayg\u0131n olan \u00e7e\u015fitli su\u00e7 unsurlar\u0131yd\u0131. Bu t\u00fcr toplumlarda yayg\u0131n olan mafya t\u00fcr\u00fc yap\u0131la\u015fmalar\u0131n genel kamu g\u00fcvenli\u011fini tehlikey sokmas\u0131, geni\u015f kitlelerin bu sorunun bir an \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 umuduyla Duterte gibi agresif politikac\u0131lar\u0131 g\u00fc\u00e7 merkezine ta\u015f\u0131yabilir. Halk bu y\u00f6nelimiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir karar vermi\u015f gibi olsa da, temelde var olmas\u0131 gereken \u2018demokratik\u2019 temay\u00fcllerle ve \u015feffaf ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir adalet mekanizmas\u0131yla hareket kabiliyetinin de b\u00f6ylesi toplumlarda s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir ba\u015fka g\u00f6stergesidir.<\/p>\n
Duterte\u2019nin neredeyse herkesi k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irecekmi\u015fcesine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n sadece \u2018adi su\u00e7larla\u2019 ba\u011flant\u0131l\u0131 y\u00f6n\u00fc bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olur. Bug\u00fcn Filipinler toplumunun birinci meselelerinden biri kamu g\u00fcvenli\u011fi ise, bir di\u011fer \u00f6nemli konu \u00fclkenin g\u00fcneyindeki Mindanao Bar\u0131\u015f S\u00fcreci\u2019dir. Uzun y\u0131llar sonras\u0131nda gelen Bangsamoro Kapsaml\u0131 Anla\u015fmas\u0131 ve buna dayal\u0131 olarak \u00e7\u0131kart\u0131lan Bangsamoro Temel Yasas\u0131\u2019n\u0131n parlamentodan ge\u00e7irilmeyi\u015fi bile kendi ba\u015f\u0131na yak\u0131n ve orta vadede \u00fclkenin hangi zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131n\u0131n habercisi.<\/p>\n
Uzun y\u0131llar Filipinler y\u00f6netiminin zulm\u00fc alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Mindanao halk\u0131n\u0131n bar\u0131\u015fla bulu\u015fmas\u0131na ramak kala ilgili yasan\u0131n senatodan ge\u00e7irilmemesi bu kitle i\u00e7erisindeki kimi \u00e7evrelerde \u00fcmitsizli\u011fin olu\u015fmas\u0131na neden oldu. Mindanao\u2019yu \u00f6nemli k\u0131lan bir di\u011fer husus ise, b\u00f6lgede k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde kendi ba\u015f\u0131na hareket eden, mobilite kabiliyeti y\u00fcksek silahl\u0131 gruplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131. Filipinler\u2019de iktidara gelecek a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i s\u00f6ylemi kendine kalkan yapacak siyasi elit, \u00f6zellikle Sulu Denizi ve \u00e7evresindeki faaliyetleri, Malezya\u2019n\u0131n Sabah Eyaleti\u2019ne n\u00fcfuz edebilecek kadar yayg\u0131n ve sald\u0131rgan tutumlar\u0131 bu yap\u0131lar ile Mindanao halk\u0131n\u0131n me\u015fru temsilcisi konumundaki Moro \u0130slami Kurtulu\u015f Cephesi\u2019nin (MILF) birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7abilir. Bu ise t\u00fcm bar\u0131\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi ve yeni bir \u2018alevli\u2019 d\u00f6nemin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n