\u00c7in Ba\u015fbakan\u0131 Xi Jinping, tarihi Avrupa ziyaretine ba\u015flad\u0131. Cumartesi g\u00fcn\u00fc kalabal\u0131k bir heyette Hollanda\u2019ya gelen Jinping, N\u00fckleer G\u00fcvenlik Zirvesi ve G-7 toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lacak. 1 Nisan\u2019a kadar s\u00fcrecek Avrupa ziyareti s\u0131ras\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Barack Obama\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, AB\u2019nin \u00f6nc\u00fc \u00fclkelerinin ba\u015fbakanlar\u0131 ile de g\u00f6r\u00fc\u015fecek. Bunlar aras\u0131nda \u00f6zellikle Almanya Ba\u015fbakan\u0131 Angela Merkel, Fransa Devlet Ba\u015fkan\u0131 Francois Hollande, Hollanda Ba\u015fbakan\u0131 Mark Rutte bulunuyor.<\/p>\n
Jinping\u2019in bu ziyareti G-7 ve N\u00fckleer G\u00fcvenlik ba\u011flam\u0131nda olsa da, toplant\u0131lar\u0131n Avrupa\u2019da olmas\u0131 \u00c7in i\u00e7in bu ziyareti \u00f6zellikle ekonomik i\u015fbirli\u011fi boyutunda Avrupal\u0131 liderlerle ve i\u015f \u00e7evreleriyle biraraya gelmek i\u00e7in \u00f6nemli bir f\u0131rsat. \u00c7in delegasyonunda 200\u2019e yak\u0131n \u00fcst d\u00fczey i\u015f adam\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 da haliyle bunun g\u00f6stergesi. \u00c7inli yetkililerin Avrupal\u0131 meslekda\u015flar\u0131yla yapacaklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan \u00f6nemli bir tarihi d\u00f6neme i\u015faret ediyor. \u0130lki, \u00c7in-Avrupa Birli\u011fi (AB) ikili ili\u015fkilerinin ba\u015flamas\u0131ndan bu yana on y\u0131l ge\u00e7ti. \u0130kincisi, bu ziyaret, \u00c7in\u2019in gelecek on y\u0131l\u0131na damgas\u0131n\u0131 vurmakla kalmayacak, belki de elli y\u0131ll\u0131k gelece\u011fini \u015fekillendirecek Xi Jinping\u2019in ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 il\u00e2n etmesinden hemen sonra ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n
\u00c7in-AB ekonomik i\u015fbirli\u011fini kapsayan \u00f6nemli bir toplant\u0131 Jinping\u2019in Ba\u015fkan se\u00e7ilmesinin hemen ard\u0131ndan ge\u00e7en Kas\u0131m ay\u0131nda Pekin\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Jinping\u2019in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l boyunca \u00c7in\u2019i y\u00f6netece\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda AB ile ili\u015fkilerde b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yakla\u015f\u0131m g\u00f6zlemlenece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu anlamda, Jinping\u2019in \u00c7in\u2019de neredeyse \u2018tek adam\u2019 konumuna getirtilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, AB ili\u015fkilerinde belirleyici unsur elbette ki gene Jinping\u2019in y\u00f6netece\u011fi politikalar olacak.<\/p>\n
AB\u2019nin neredeyse her alanda \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik\u201d, \u201c\u015feffafl\u0131k\u201d gibi kavramlar\u0131 \u00f6ncelledi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Jinping\u2019le birlikte \u00c7in\u2019de sadece bir ekonomi y\u00f6netimi de\u011fil, siyasi karar mekanizmalar\u0131nda ve b\u00fcrokraside bir \u2018anlay\u0131\u015f\u2019 de\u011fi\u015fimin de ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n okunmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Peter Navarro\u2019nun \u201ckovboy kapitalizmi\u201d uygulay\u0131c\u0131s\u0131 olarak niteledi\u011fi \u00c7in\u2019i dizginleyecek olan da bu s\u00fcre\u00e7 olacakt\u0131r. Bu nedenledir ki, son bir y\u0131l i\u00e7erisinde \u00c7in\u2019de \u00f6nemli bir kavram olarak \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik\u201de vurgu yap\u0131l\u0131yor. Bu ba\u011flamlar\u0131 dikkate alarak ifade etmek gerekirse, \u00c7in-AB ili\u015fkilerini gelecek on y\u0131lda \u015fekillendirecek husus bu kavram etraf\u0131nda \u00f6r\u00fcnt\u00fclenece\u011fi a\u015fik\u00e2r. Bu minvalde AB\u2019nin gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki e\u015fitsizlik, i\u015f\u00e7i haklar\u0131, temel sa\u011fl\u0131k hizmetleri, \u00e7evre problemleri, b\u00fcrokrasideki yolsuzluk gibi \u00c7in\u2019in \u00fcstesinden gelmek zorunda oldu\u011fu t\u00fcm \u2018kara deliklerle\u2019 m\u00fccadelede \u00f6nemli katk\u0131lar yapaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n
\u00c7in ve AB ili\u015fkilerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, iki \u2018g\u00fc\u00e7\u2019 aras\u0131ndaki ili\u015fkinin jeo-politik yan\u0131ndan ziyade jeo-ekonomik ba\u011flam\u0131 a\u011f\u0131r bas\u0131yor. Yani bu ba\u011flamda, \u00c7in-ABD ili\u015fkilerinde g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir jeo-politik etkile\u015fimden ziyade, \u00c7in-AB ili\u015fkilerinde jeo-ekonomik hususiyetler \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7in-AB\u2019nin ekonomi temelinde ciddi ad\u0131mlar atmalar\u0131, kimi uzmanlar\u0131n dile getirdi\u011fi \u015fekilde, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemin jeo-ekonomik \u00e7a\u011f\u0131n g\u00f6stergesi olarak okunuyor.<\/p>\n
AB, \u00c7in\u2019in en b\u00fcy\u00fck ticaret orta\u011f\u0131. Ancak bu ili\u015fkinin yat\u0131r\u0131mlar boyutunun %3\u2019lerde oldu\u011fu hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6nemli bir zaafiyetin varl\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. \u00c7in\u2019in \u201cistikrarl\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir\u201d kalk\u0131nma safhas\u0131na ge\u00e7mesinin bir zorunluluk olarak hissedildi\u011fi \u015fu d\u00f6nemde, Avrupa gibi teknolojik yeterlilik sahibi bir b\u00f6lgenin \u00c7in\u2019e neredeyse her alanda katk\u0131da bulunabilece\u011fine \u015f\u00fcphe yok. \u00d6te yandan, \u00c7in\u2019deki en \u00f6nemli d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131m\u0131n ABD k\u00f6kenli \u015firketlerce yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7in\u2019in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131ll\u0131k ekonomik yap\u0131lanma projeksiyonunda d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mda, yukar\u0131da zikredilen minimal orandan da hareketle, AB\u2019den oldu\u011funca yararlanma gibi stratejik bir a\u00e7\u0131l\u0131m pe\u015finde oldu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz. AB\u2019nin, \u00c7in\u2019de yat\u0131r\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00c7in\u2019in iki yeg\u00e2ne vasf\u0131yla yani, hem sahip oldu\u011fu i\u015f g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131ndaki yeri hem de \u2018t\u00fcketim g\u00fcc\u00fc\u2019 noktas\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. \u00c7in, 1992\u2019den bu yana ABD \u015firketlerini nas\u0131l \u00fclkeye \u00e7ekmeyi ba\u015fard\u0131ysa, AB \u015firketleri de bu imk\u00e2nlardan oldu\u011funca faydalanacakt\u0131r. \u00c7in\u2019in i\u00e7inden ge\u00e7mekte oldu\u011fu bu s\u00fcre\u00e7, AB\u2019nin ekonomik dar bo\u011fazda bulundu\u011fu d\u00f6neme denk gelmesi iki \u201cekonomi blo\u011funu\u201d birbirine muhta\u00e7 k\u0131l\u0131yor. Giderek artan say\u0131da kitleyi orta s\u0131n\u0131fla\u015fma heyecan\u0131n\u0131n b\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7in\u2019de t\u00fcketimci ekonominin tam yol almas\u0131, Avrupal\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u2018\u00fcretim-ihracat-yerli t\u00fcketim\u2019 s\u00fcre\u00e7lerinde kayda de\u011fer rol oynayabileceklerini ortaya koyuyor.<\/p>\n
Tabii AB\u2019nin olas\u0131 yat\u0131r\u0131m ili\u015fkilerini salt \u2018materyalist\u2019 yat\u0131r\u0131m anlam\u0131nda ele almamak gerekir. Nas\u0131l ki, ge\u00e7en otuz y\u0131lda Amerikan k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerini \u00f6z\u00fcmseme konusunda pek de \u00e7ekincesi olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u00c7in y\u00f6netimine ve de toplumuna, Avrupa de\u011ferlerinin e\u011fitim, k\u00fclt\u00fcr, sanat, spor gibi \u00e7ok farkl\u0131 alanlardaki \u2018yat\u0131r\u0131mlarla\u2019 gelece\u011fine ku\u015fku yok. \u00c7inli \u00f6\u011frencilerin Avrupa\u2019da ana dili \u0130ngilizce olmayan \u00fclkelere giderek artan ilgisi herhalde buna k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6rnek olarak kabul edilebilir. Bunu ayr\u0131ca, Politb\u00fcro\u2019nun dokuz \u00fcyesinin kabaca \u201c\u00f6\u011frenen h\u00fck\u00fcmet\u201d diye \u00e7evirebilece\u011fimiz bir yakla\u015f\u0131m\u0131 hayata ge\u00e7irerek periyodik olarak bir dizi \u2018e\u011fitim\u2019 s\u00fcre\u00e7lerine tabi olduklar\u0131ndan hareketle de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Bu siyasi lider tabakas\u0131n\u0131n bir s\u00fcredir devam eden \u201ctaklit\u00e7ilik\u201dten \u201cyenilik\u00e7ili\u011fe\u201d ge\u00e7me yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda ku\u015fkusuz ki kayda de\u011fer bir \u00e7aba.<\/p>\n
Son otuz y\u0131lda, \u00f6zellikle 14 y\u0131l s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ard\u0131ndan 2001\u2019de \u2018D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne \u00fcyeli\u011fe kabul edilmesi ve yirmi y\u0131l boyunca iki haneli b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecinde \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 Amerikan ekonomisi ve de\u011ferleri olan \u00c7in, bu sefer, yeni bir ekonomi kalk\u0131nma e\u015fi\u011finde jeo-ekonominin bir di\u011fer \u00f6nemli aya\u011f\u0131 AB ile etkile\u015fimi, ku\u015fkusuz ki \u00c7in\u2019in k\u00fcresel sisteme eklemlenmesi veya bu eklemlenmenin k\u00f6kle\u015fmesi yolunda kayda de\u011fer bir a\u00e7\u0131l\u0131m. Bu noktada s\u00f6zde sosyalist siyasi modelini, k\u00fcresel kapitalist ekonomi modeliyle eklemlemesi kimilerinin g\u00f6z\u00fcnde bir \u2018ba\u015far\u0131\u2019 olarak dikkat \u00e7ekilse de, Lee Kuan Yew\u2019a at\u0131fla ifade edersek, \u00c7in\u2019in bu alanda ba\u015fat bir g\u00fc\u00e7 olmaya niyeti varsa, ba\u015far\u0131yla ge\u00e7mesi gereken daha ba\u015fka safhalar da var. \u0130\u015fte belki de, \u00c7in\u2019de bu safhalardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 AB ile ekonomik ili\u015fkilerini derinle\u015ftirmede bulaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir inan\u00e7 mevcut.<\/p>\n
\u00c7in Ba\u015fbakan\u0131 Xi Jinping, ge\u00e7en y\u0131l sonlar\u0131nda d\u00fczenlenen Kom\u00fcnist Partisi Kongresi\u2019nin \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Plenium\u2019unda al\u0131nan kararlar\u0131n ard\u0131ndan \u00c7in\u2019in ekonomisinde yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 hayata ge\u00e7irme \u00e7abas\u0131nda. Bu anlamda, son otuz y\u0131lda kayda \u00c7in modernle\u015fmesinin en \u00f6nemli safhas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren \u00fclke \u015fimdi farkl\u0131 bir evreye girmeye haz\u0131rlan\u0131yor. Asl\u0131nda bu evrenin siyasi aya\u011f\u0131n\u0131 Xi Jiping\u2019in 2012 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131\u2019nda y\u00f6netime gelmesiyle ba\u015flad\u0131. Xi Jiping y\u00f6netimi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131la damgas\u0131n\u0131 vurmakla kalmayacak, belki de gelecek yar\u0131m y\u00fczy\u0131lda \u00c7in\u2019nin y\u00f6neliminde belirleyici olacak. T\u0131pk\u0131 1970\u2019li y\u0131llarda, Deng Xiaoping ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi ABD\u2019nin el vermesiyle piyasa ekonomisine ad\u0131m atmakla bug\u00fcnlere geldiyse, bug\u00fcnk\u00fc \u00e7abalar da \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki k\u0131sa ve orta vadede yeni ekonomik ve belki de akabinde siyasi yap\u0131la\u015fmalara neden olacak.<\/p>\n
Jinping, bu s\u00fcrece haz\u0131rlan\u0131rken kendini tamam\u0131yla Bat\u0131\u2019ya teslim etmi\u015f de de\u011fil. Aksine, \u00c7in\u2019in eko-politik d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131nda, ge\u00e7mi\u015fi kendine dayanak noktas\u0131 k\u0131l\u0131yor. Bu anlamda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lider fig\u00fcr\u00fc \u00e7izme hedefinde kaynaklar\u0131 \u00fclkenin \u00f6zellikle 20. y\u00fczy\u0131lda yeti\u015ftirdi\u011fi iki \u00f6nemli liderin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 meczedip kendi politikalar\u0131na y\u00f6n verme \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Asl\u0131nda bu d\u00f6nem, \u00c7in modernle\u015fmesinde bir ba\u015fka safhaya ge\u00e7i\u015f anlam\u0131 ta\u015f\u0131rken, Jinping \u00f6nce Avrupa\u2019daki geli\u015fmelerden esinlenen Milliyet\u00e7i ak\u0131m, ard\u0131ndan Mao ile kom\u00fcnizm ideolojisinin nereye gitmesi gerekti\u011fi konusunda kafa yoruyor olsa gerek. \u00c7in\u2019den \u0130skandinav \u00fclkelerindeki gibi bir \u2018refah\u2019 devleti a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 beklemek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, dev n\u00fcfusu -ki burada homojen bir n\u00fcfustan da bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil- birbirine eklemleyecek bir ideolojinin ne olmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmeyecektir. \u00c7in\u2019i sadece \u201ct\u00fcketim ekonomisi\u201dnin cazibesi ile birarada tutamayaca\u011f\u0131, bu anlamda \u00c7in\u2019in ge\u00e7mi\u015ften getirdi\u011fi de\u011ferlere referans yapma zorunlulu\u011fu \u00e7ok daha anlaml\u0131 olacakt\u0131r. Ortada bir Maocu tutumdan ziyade, Mao\u2019nun liderli\u011findeki Kom\u00fcnist Devrim \u00f6ncesi ile Mao sonras\u0131nda Deng Xiaoping liderli\u011finde \u00fclkenin modern d\u00fcnyan\u0131n kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerine y\u00f6nelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci birle\u015ftirme \u00e7abas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Kimi g\u00f6zlemcilerin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere Jinping, Maovari bir tek adaml\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131na do\u011fru e\u011filim sergilerken, bunu \u00f6rne\u011fin yolsuzluk gibi, kapitalist sistemin getirdi\u011fi k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131ma ba\u011flam\u0131nda bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131yor. Bu geleneksel yap\u0131la\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurumsal boyuta ihtiyac\u0131 oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yok. Bu kurumsalla\u015fmay\u0131 hayata ge\u00e7irmede \u00c7in\u2019in bug\u00fcne kadar ekonomi yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 \u2018taklit\u2019 etti\u011fi Bat\u0131\u2019n\u0131n referanslar\u0131na ihtiyac\u0131 var. Bu ihtiya\u00e7 farkl\u0131 gerek\u00e7elerle de olsa \u00c7in ve AB\u2019yi birbirine daha da yakla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n