{"id":6512,"date":"2026-06-11T15:47:59","date_gmt":"2026-06-11T15:47:59","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6512"},"modified":"2026-06-11T15:47:59","modified_gmt":"2026-06-11T15:47:59","slug":"sabri-orman-ve-islam-iktisadi-sabri-orman-and-islamic-economics","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/sabri-orman-ve-islam-iktisadi-sabri-orman-and-islamic-economics\/","title":{"rendered":"Sabri Orman ve \u0130slam \u0130ktisad\u0131 \/ Sabri Orman and Islamic Economics"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 11.06.2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sabri Orman Hoca\u2019n\u0131n vefat y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle k\u0131sa bir yaz\u0131yla kendisini anmak ve ortaya koydu\u011fu akademik, entellekt\u00fcel d\u00fc\u015f\u00fcncesinden bir par\u00e7as\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Hoca\u2019n\u0131n vefat\u0131n\u0131n alt\u0131nc\u0131 y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn bir vak\u0131f \u00fcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan etkinli\u011fe dinleyici olarak kat\u0131lmay\u0131 arzu etmi\u015f olsam da, b\u00f6yle bir maddi alt yap\u0131n\u0131n yap\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011funu sonradan fark ederek, bu geli\u015fmeye \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc belirtmek isterim.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nejatullah Siddiqi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn, yine benzer bir \u015fekilde bulundu\u011fumuz mek\u00e2nda, son d\u00f6nemde yeti\u015fmi\u015f Hindistanl\u0131 bilim insanlar\u0131ndan, merhum Mohammed Nejatullah Siddiqi Hoca\u2019ya adanan bir eserin tan\u0131t\u0131m\u0131 ve bu ba\u011flamda d\u00fczenlenen bir panele dinleyici olarak kat\u0131lmam dolay\u0131s\u0131yla, Sabri Orman Hoca\u2019n\u0131n, \u2018\u0130slam \u0130ktisad\u0131\u2019 konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00fclkede s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7evreyle kalmamas\u0131 gerekti\u011fini bana hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131ymetli \u0130mtiyaz Yusuf Hoca ile rahmetli Nejatullah Siddiqi\u2019nin ye\u011feni Mohammad Ahmadullah Siddiqi\u2019nin edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 ve Malezya ba\u015fbakan\u0131 Enver \u0130brahim\u2019in \u00d6ns\u00f6z ile katk\u0131da bulundu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma, Siddiqi Hoca\u2019n\u0131n \u0130slam Ekonomisi alan\u0131nda yenile\u015ftirici ve diriltici katk\u0131s\u0131na binaen geli\u015fmeleri ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Sabri Orman Hoca\u2019n\u0131n, \u2018\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi\u2019 \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131la\u015fan bir kurumda hem, fiili olarak yer alm\u0131\u015f ve hocal\u0131k yapm\u0131\u015f olmas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda yukar\u0131da dikkat \u00e7ekti\u011fim, \u0130slam \u0130ktisad\u0131 alan\u0131ndaki yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme f\u0131rsat\u0131 bulmas\u0131n\u0131 \u00f6nemli bir imk\u00e2n olarak g\u00f6rmek gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gazali ve \u0130slam \u0130ktisad\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sabri Hoca\u2019n\u0131n, \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nden 1981 y\u0131l\u0131nda tamamlad\u0131\u011f\u0131 doktora tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Gazali\u2019nin \u0130ktisat Felsefesi konulu oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve ard\u0131ndan, 1984 y\u0131l\u0131nda bir eser olarak yay\u0131nlanmas\u0131yla geni\u015f kamuoyunun ilgisine sunulmu\u015ftu. \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin biny\u0131lc\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda \u00f6nemli yer alan Gazali\u2019nin bir iktisat\u00e7\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 malum.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve Sabri Hoca \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Gazali\u2019nin \u201csistematik bir \u0130slam ekonomisi teorisi\u201d geli\u015ftirmedi\u011fini de ortaya koyuyor. Bununla birlikte, Gazali\u2019nin, \u201ctoplumsal ger\u00e7eklik\u201d ba\u011flam\u0131nda ihtiya\u00e7 duydu\u011fu noktalarda iktisat alan\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin, Sabri Hoca, me\u015fhur <em>Ihya al-Ulum ad-Din<\/em> adl\u0131 eserde, Gazali\u2019nin iktisata dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini sistematik olarak geli\u015ftirip bir b\u00f6l\u00fcm alt\u0131nda yer vermedi\u011fini hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikte, Gazali\u2019nin ortaya koymu\u015f oldu\u011fu ve \u2018geni\u015f \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi\u2019 olarak adland\u0131rabilece\u011fim \u2018ilmi yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u2019dan hareketle -t\u0131pk\u0131 e\u011fitim, \u0130slam hukuku, tasavvuf gibi \u00e7e\u015fitli alanlarda oldu\u011fu gibi \u2018iktisat\u2019 alan\u0131nda da bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 olma veya bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, \u2018bilgi ve ilham\u2019 al\u0131nabilecek bir kaynak olma niteti\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na ku\u015fku yok.<\/p>\n\n\n\n<p>Sabri Hoca\u2019n\u0131n, Gazali\u2019yi iktisat bilimi \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131p i\u015flemesi hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, iki a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lki, Gazali gibi \u0130slam tarihinin gayet \u00f6nemli ve belki de, ilk evrensel d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan birinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p, bu d\u00f6nemi belirleyen isim veya isimlerden biri olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bilginin \u0130slamile\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi, 20. y\u00fczy\u0131l son \u00e7eyre\u011finde g\u00fcndeme gelen \u2018bilginin \u0130slamile\u015ftirilmesi\u2019 olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz alan\u0131n giderek akademik kurumlarda ve d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda giderek yer edinmesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, bu akademik ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ikliminin temel ve ger\u00e7ek\u00e7i toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n zorlamas\u0131yla ve talebiyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 da bir ba\u015fka husustur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu anlamda, \u2018p\u00fcr bir \u0130slamla\u015fma\u2019dan ziyade, toplumsal gerek\u00e7eleri olan bir maddi zemin \u00fczerinden, \u0130slami bilginin iktisadi alana dair verilerini Gazali \u00fczerinden ele al\u0131p de\u011ferlendirmek k\u0131ymetli bir \u00e7abay\u0131 gerektirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sabri Hoca\u2019n\u0131n, -haddimi a\u015fmayarak s\u00f6ylemem gerekirse, yapt\u0131\u011f\u0131 tam da buydu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2018P\u00fcr bir \u0130slamla\u015fma\u2019dan kas\u0131t, \u0130slam \u0130ktisat bilgisini salt iktisat bilgisi olarak anlama \u00e7abas\u0131na tekab\u00fcl etti\u011fidir. Bunda hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, zararl\u0131 bir y\u00f6n bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Toplumsal adalet<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ancak, vurgulamak istedi\u011fim husus, Sabri Hoca\u2019n\u0131n, Gazali ve \u0130ktisat ba\u011flam\u0131n\u0131, 20. y\u00fczy\u0131lda y\u00fcksek sesle g\u00fcndeme getirmeyi gerektirecek ko\u015fullar\u0131n ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Gazali\u2019de iktisat olgusunu i\u015flerken, Hoca\u2019n\u0131n dikkate ald\u0131\u011f\u0131 kavramsalla\u015ft\u0131rmalardan \u00f6nde geleninin belki de, ilkinin \u2018toplumsal adalet\u2019 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir hukuk bilim kavram\u0131 olan \u2018adalet\u2019in, ekonomi alan\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011funa \u015fa\u015f\u0131rmak gerekmiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Nihayetinde, psikolojisinden, t\u00fcketimci boyutuna de\u011fin iktisadi davran\u0131\u015f\u0131n neye tekab\u00fcl etti\u011fi meselesinde \u2018adalet\u2019, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00f6nem arz ediyor. Bu hususa, burada detay\u0131yla girmeye gerek g\u00f6rm\u00fcyorum ve yeri de de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak kastetmek istedi\u011fim, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesi ba\u011flam\u0131nda ekonomik faaliyetlerin yerinin adil olmak, adaletli olmak ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi veya ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki bir iddian\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bir \u00f6neri: \u201c\u0130slam \u0130ktisat D\u00fc\u015f\u00fcncesi Tarihi\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dikkate almak istedi\u011fim bir di\u011fer husus, Gazali\u2019nin iktisat felsefesine dair g\u00f6r\u00fc\u015flerinden hareketle Sabri Hoca\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir \u201c\u0130slam \u0130ktisat D\u00fc\u015f\u00fcncesi Tarihi\u201d fikrini ortaya atm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hoca\u2019n\u0131n bundan kast\u0131, \u0130slam \u0130ktisad\u0131na dair eserler kaleme alm\u0131\u015f, g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koymu\u015f \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin, ilim adamlar\u0131n\u0131n eserlerinin biraraya getirilmesi ve bu geni\u015f eserler \u00fczerinden, kapsaml\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ortaya konulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7aban\u0131n temel yap\u0131sal ama\u00e7lar\u0131ndan biri, \u201cteorik bir perspektifle\u2019 hareket etmektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7aban\u0131n, ayn\u0131 zamanda biraraya getirilen t\u00fcm birincil ve ikincil kabul edilebilecek kaynaklardan hareketle \u0130slam ekonomi teorisi veya teorileri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131labilece\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n \u2018bir ideal\u2019 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne k\u0131smen kat\u0131labiliriz&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak, bu ideali ger\u00e7ekle\u015ftirebilme yetisinin oldu\u011funu da unutmamak gerekir. Bu \u00e7aban\u0131n maddi boyutu kadar, ilmi, akademik \u00e7aba ve istikrara ihtiya\u00e7 oldu\u011fu da bir o kadar ger\u00e7ek.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn, merhum Nejatullah Siddiqi Hoca\u2019ya ithaf edilen bir eserin tan\u0131t\u0131m\u0131 vesilesiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen panele kat\u0131lan Prof. Shahed \u0130brahim Mohsin Khawaja Hoca\u2019n\u0131n, \u0130slam ekonomisine dair \u2018teorik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u2019 gayet azl\u0131\u011f\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 vurguyu burada hat\u0131rlatmak ve merhum Sabri Hoca\u2019n\u0131n tasar\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bilimsel \u00e7aban\u0131n ne denli \u00f6nemli oldu\u011funa bir kez daha i\u015faret etmek isterim.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu vesileyle, Sabri Hoca\u2019ya Allah rahmet dilerim. Ruhu \u015fad olsun&#8230;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 11.06.2026 Sabri Orman Hoca\u2019n\u0131n vefat y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle k\u0131sa bir yaz\u0131yla kendisini anmak ve ortaya koydu\u011fu akademik, entellekt\u00fcel d\u00fc\u015f\u00fcncesinden bir par\u00e7as\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmek istiyorum. Hoca\u2019n\u0131n vefat\u0131n\u0131n alt\u0131nc\u0131 y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn bir vak\u0131f \u00fcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan etkinli\u011fe dinleyici olarak kat\u0131lmay\u0131 arzu etmi\u015f olsam da, b\u00f6yle bir maddi alt yap\u0131n\u0131n yap\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011funu sonradan fark ederek, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6513,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-6512","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6512"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6512\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}