{"id":6306,"date":"2026-02-01T15:25:09","date_gmt":"2026-02-01T15:25:09","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6306"},"modified":"2026-02-01T15:25:27","modified_gmt":"2026-02-01T15:25:27","slug":"iran-dinamigi-uzerine-bazi-gorusler-some-ideas-on-iran-dynamics","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/iran-dinamigi-uzerine-bazi-gorusler-some-ideas-on-iran-dynamics\/","title":{"rendered":"\u0130ran dinami\u011fi \u00fczerine baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler \/ Some ideas on Iran dynamics"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay 16.07.2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019da, son d\u00f6nemde ya\u015fananlar sadece, i\u00e7 siyasal ve de ekonomik gerilimlerin \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil…<\/p>\n\n\n\n

Evet, do\u011fru…<\/p>\n\n\n\n

Son d\u00f6nemde ya\u015fanan meydan g\u00f6sterilerinin ard\u0131nda, farkl\u0131 ideolojik ve toplumsal s\u0131n\u0131f katmanlar\u0131ndan gruplar bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Gizli bir konsensus ya da ittifakla ya da tarihsel bir \u015fans olarak, t\u00fcm toplumsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla bu kesimlerin mevcut y\u00f6netime kar\u015f\u0131 bir araya geldiklerini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, k\u00fcresel yeniden yap\u0131la\u015fmay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren ve bu anlamda, \u00f6nemli ad\u0131mlar atmaktan \u00e7ekinmeyen ABD ba\u015fkan\u0131 Donald Trump\u2019\u0131n da hedefleri aras\u0131nda yer almas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u0130ran, d\u0131\u015f veya uluslararas\u0131 gerilime konu olmas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

ABD\u2019yi ya da Trump\u2019\u0131 bu alanda yanl\u0131z b\u0131rakmayan iki temel g\u00fc\u00e7 yap\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n da varl\u0131\u011f\u0131na vurgu yapmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar\u0131n ilki \u0130srail, ikincisi de, Bat\u0131\u2019n\u0131n siyasal tarihinde \u00f6nemli rol oynayan Avrupa…<\/p>\n\n\n\n

Birinci neden<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019\u0131 ABD\u2019nin hedefine koyan geli\u015fmeleri tek bir nedene de ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

1979 s\u00fcrecinde, ABD b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin maruz kald\u0131\u011f\u0131 ku\u015fatma ve bunun, ABD y\u00f6netimi ve kamuoyunda olu\u015fturdu\u011fu psikolojik gerilimi yabana atmamak laz\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bununla, ABD y\u00f6netiminin \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 kaba bir intikam pe\u015finde oldu\u011funu s\u00f6ylemek istemiyorum.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olman\u0131n getirdi\u011fi dayan\u0131lmaz a\u011f\u0131rl\u0131k alt\u0131nda, ABD y\u00f6netiminin, \u0130ran\u2019\u0131 siyasal ve de ekonomik olarak kendi radar\u0131 i\u00e7erisine alma konusundaki isteklili\u011finin, 1979\u2019dan beri var oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci neden<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019\u0131, genel itibar\u0131yla Bat\u0131 olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz g\u00fc\u00e7 yap\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n hedefi haline gelmesinde ikinci temel neden, \u0130srail\u2019in varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik do\u011frudan ve dolayl\u0131 olarak hissedilen  tehdittir.<\/p>\n\n\n\n

Bu tehdit, \u0130ran\u2019\u0131n salt bir \u2018\u0130slam Cumhuriyeti\u2019 olmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor…<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, geni\u015f Ortado\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kendisini \u2018\u0130slam\u2019 ile tan\u0131mlayan di\u011fer \u00fclkeler de mevcut…<\/p>\n\n\n\n

Bunun \u00f6tesinde, temel olgu veya ayr\u0131\u015fma, \u0130ran\u2019da, \u0130slam-i rejimin kendisine \u00e7izdi\u011fi jeo-politik ve jeo-dini hedefler \u00e7er\u00e7evesindeki yap\u0131la\u015fmas\u0131yla belirginlik kazan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu jeo-dini hedeflerin ba\u015f\u0131nda ise, Filistin\u2019in geldi\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r…<\/p>\n\n\n\n

Jeo-dini hedef<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ad\u0131na, Filistin topraklar\u0131 denilen co\u011frafyada ya\u015fananlar, Mescid-i Aksa\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu ku\u015fatma tehdidi, bu co\u011frafyay\u0131 yani Filistin\u2019i, 1979\u2019den bu yana, \u0130ran\u2019\u0131n jeo-dini hedeflerinin ba\u015f\u0131na koymu\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n

Bu konuda, kimsenin \u015f\u00fcphesi oldu\u011funu sanm\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

Filistin topraklar\u0131na y\u00f6nelik \u0130srail i\u015fgalinin sadece \u0130ran\u2019\u0131n de\u011fil, ad\u0131na M\u00fcsl\u00fcman toplum denilen ve farkl\u0131 ulus-devletler \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tepkisini \u00e7ekti\u011fi de, bir o kadar do\u011frudur.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, bir ulus-devlet olarak \u0130ran\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Bat\u0131 ve Bat\u0131 sisteminin Ortado\u011fu\u2019daki birincil temsilcisi h\u00fckm\u00fcndeki \u0130srail i\u00e7in tehdit olmas\u0131, \u00f6rne\u011fin ad\u0131na, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnya diyebilece\u011fimiz co\u011frafyalardan y\u00fckselen tepkilerden farkl\u0131l\u0131k arz ediyor.<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyadan y\u00fckselen tepkisellik konusunu, birka\u00e7 c\u00fcmle ile a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn.  <\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019daki geni\u015f Malay d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temsilcisi konumundaki birer ulus-devlet olarak Endonezya ve Malezya, \u0130srail ile do\u011frudan ikili ili\u015fkiler i\u00e7erisinde olmamakla \u0130srail\u2019i jeo-politik arenalar\u0131ndan savu\u015fturabilirlerken, bu siyasal tutum aktif de\u011fil, pasif bir tepki \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Oysa, -yukar\u0131da dikkat \u00e7ekti\u011fim \u00fczere, bir ulus-devlet olarak ve de bu devletin ontolojik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130srail gibi bir g\u00fcce kar\u015f\u0131 yap\u0131la\u015fma olarak ortaya koymas\u0131 \u0130ran\u2019\u0131, Bat\u0131 sistemi nezdinde farkl\u0131 bir \u015fekilde konumland\u0131r\u0131lmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, \u0130ran, \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 sahip oldu\u011fu ulus-devlet nosyonu i\u00e7erisinde kollektif bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmas\u0131yla tehdit olu\u015fumunda \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019dan \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik ele\u015ftirileri, ABD\u2019de oldu\u011fu gibi salt \u0130srail fakt\u00f6r\u00fcyle e\u015fle\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa, t\u00fcm benzerli\u011fine ra\u011fmen, ABD\u2019den siyasal temeller noktas\u0131nda ayr\u0131\u015fmas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bununla s\u00f6ylemek istedi\u011fim, t\u00fcm ya\u015fanan travmalara ra\u011fmen, Avrupa\u2019n\u0131n bir \u015fekilde Bat\u0131\u2019n\u0131n vicdan\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynamaya devam etmesidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu rolde belirleyici olan insan haklar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere temel haklar noktas\u0131nda \u0130ran\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan zaafiyete y\u00f6nelik ele\u015ftirileri geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, \u00f6zellikle son d\u00f6nemde \u0130ran\u2019daki g\u00f6steriler \u00e7er\u00e7evesinde ya\u015fanan tepkilerde kendini gayet net bir \u015fekilde ortaya koymu\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran ve \u00f6tekiler  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir ulus devlet olarak \u0130ran\u2019\u0131n, siyasal rejim olarak benimsedi\u011fi \u0130slam Cumhuriyeti olgusuna ra\u011fmen, \u0130ran\u2019\u0131n az\u0131msanmayacak s\u00fcredir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 tehdit ile halk\u0131n\u0131n kahir ekseriyeti M\u00fcsl\u00fcman olan ulus-devletler ile ili\u015fkileri de, en az bu \u00fclkeye y\u00f6nelik tehditler kadar anla\u015f\u0131lmay\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, \u0130ran\u2019\u0131n, Bat\u0131 sistemi nezdinde bir tehdit unsuru olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda, Filistin konusunda sergiledi\u011fi siyasal ve militarist yap\u0131la\u015fmas\u0131, ilgili ulus-devletlerden -en az\u0131ndan- a\u00e7\u0131k bir destek bulmas\u0131na neden olmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu durumu nas\u0131l anlamak gerekiyor?<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019\u0131n yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki diyebilece\u011fimiz Ortado\u011fu\u2019daki ba\u015fta K\u00f6rfez \u00dclkeleri olmak \u00fczere neredeyse, t\u00fcm Arap \u00fclkeleri kar\u015f\u0131s\u0131nda yapayaln\u0131z kalmas\u0131, modern ulus-devlet s\u00fcre\u00e7lerinde ya\u015fanan siyasal ve ekonomik \u00e7eki\u015fmelerin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak anlamak yanl\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, bug\u00fcn Bat\u0131 sistemi kar\u015f\u0131s\u0131nda hedef haline gelen \u0130ran\u2019\u0131n yaln\u0131zl\u0131\u011fa terk edilmesinde, kendi b\u00f6lgesinde yani, Ortado\u011fu\u2019da ya\u015fananlar\u0131n kayda de\u011fer bir rol\u00fc bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu anlamda, \u0130ran\u2019\u0131n siyasal ontolojisi ile kom\u015fu \u00fclkeler yani, Arap \u00fclkelerin siyasal ontolojileri aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir evrenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, g\u00fcn\u00fcn reel politik<\/em> durumuyla \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da dikkat \u00e7ekti\u011fim hususlar, bir ulus-devlet olarak \u0130ran\u2019\u0131n veya siyasal rejim olarak \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 zorluklara tekab\u00fcl ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019da ya\u015fanacak olas\u0131 bir de\u011fi\u015fimin t\u0131pk\u0131, 1979\u2019da ya\u015fanan de\u011fi\u015fimin ard\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bir dizi geli\u015fmelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n

Bunu s\u00f6ylerken, \u0130ran\u2019\u0131n siyasal ontolojisiyle \u2018\u00f6tekiler\u2019in siyasal ontolojileri aras\u0131ndaki fark\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ediyor de\u011filim.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, tarihsel olarak bir M\u00fcsl\u00fcman toplumda ya\u015fanan de\u011fi\u015fimlerin \u015fu veya bu \u015fekilde \u00f6tekisinde kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011fundan hareket edersek, \u0130ran\u2019da ya\u015fanacak herhangi bir de\u011fi\u015fimin \u2018\u00f6tekiler\u2019 \u00fczerindeki yans\u0131malar\u0131n\u0131 durup beklemek gerekiyor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                                  01.02.2026 \u0130ran\u2019da, son d\u00f6nemde ya\u015fananlar sadece, i\u00e7 siyasal ve de ekonomik gerilimlerin \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil… Evet, do\u011fru… Son d\u00f6nemde ya\u015fanan meydan g\u00f6sterilerinin ard\u0131nda, farkl\u0131 ideolojik ve toplumsal s\u0131n\u0131f katmanlar\u0131ndan gruplar bulunuyor. Gizli bir konsensus ya da ittifakla ya da tarihsel bir \u015fans olarak, t\u00fcm toplumsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla bu kesimlerin mevcut y\u00f6netime kar\u015f\u0131 bir araya […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,71,1],"tags":[],"class_list":["post-6306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gunluk-yazilar","category-ortadogu","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}