{"id":6130,"date":"2025-10-03T14:48:24","date_gmt":"2025-10-03T14:48:24","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6130"},"modified":"2025-10-03T14:48:27","modified_gmt":"2025-10-03T14:48:27","slug":"baris-savas-dikotomisi-fukuyamaya-elestirel-bakis-peace-and-war-dichotomy-a-critical-outlook-on-fukuyama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/baris-savas-dikotomisi-fukuyamaya-elestirel-bakis-peace-and-war-dichotomy-a-critical-outlook-on-fukuyama\/","title":{"rendered":"Bar\u0131\u015f-sava\u015f dikotomisi: Fukuyama\u2019ya ele\u015ftirel bak\u0131\u015f \/ Peace and war dichotomy: A critical outlook on Fukuyama"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay 16.07.2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ni merkeze alarak ve geli\u015fmekte olan baz\u0131 ulus-devletlerin y\u00f6nelimini buna ekleyerek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ulus-devletlerinde ekonomi-politik sistemin ve bunun s\u00fcr\u00fckledi\u011fi k\u00fcresel sistemin nereye evrildi\u011fi konusu, can al\u0131c\u0131 bir \u015fekilde kar\u015f\u0131m\u0131za bar\u0131\u015f-sava\u015f dikomotisini \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00f6nceki yaz\u0131da, ABD\u2019de ya\u015fanan de\u011fi\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde dile getirdi\u011fim liberalle\u015fme sonras\u0131 (post-liberal<\/em>) geli\u015fmeleri, 1989 s\u00fcrecinde liberalizmin zaferi s\u00f6ylemini g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yan Francis Fukuyama\u2019n\u0131n, s\u00fcrecin ba\u015flar\u0131nda dile getirdi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fleri k\u0131saca dikkat alarak irdelemeye devam ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da vurgulad\u0131\u011f\u0131m bar\u0131\u015f-sava\u015f dikotomisi…<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu dikotominin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sorumlusu kim?\u201d sorusuna, geli\u015fig\u00fczel bir cevap vermekten ziyade, son d\u00f6nem tarihsel geli\u015fmeleri hat\u0131rlayarak soruna yakla\u015fmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n

Tarihin sona ermesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Francis Fukuyama\u2019n\u0131n, \u2018Tarihin Sonu\u2019 olgusuyla g\u00fcndemi belirledi\u011fi g\u00fcnlerde, pek \u00e7ok olumlu-olumsuz, ya da ele\u015ftirel tepkiler g\u00fcndeme gelmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin, ekonomi politik ba\u011flamda benimsedi\u011fi ideolojik alan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, modern Bat\u0131\u2019n\u0131n temellerini olu\u015fturan liberal ideolojinin, s\u00fcrgit devam edece\u011fine y\u00f6nelik bir at\u0131f s\u00f6z konusuydu.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, s\u00f6z konusu bu ideolojiye y\u00f6nelik bir inan\u00e7 \u015feklinde de tezah\u00fcr ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi, ekonomi-politik alanda olmasa da, esaslar noktas\u0131nda ait oldu\u011fu Bat\u0131 medeniyeti \u00e7er\u00e7evesinde geri pl\u00e2na d\u00fc\u015fen bir birlik olarak tarihe ge\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n

Liberalizmin, kom\u00fcnizmle aras\u0131nda olan rekabeti kazand\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki iddia ve bunu takiben bu ekonomi politik ideolojinin, s\u00fcrgit devam\u0131n\u0131 sa\u011flayacak olan ise sadece, Bat\u0131 Avrupa ve \u00f6zellikle de, Kuzey Amerika\u2019da geli\u015fme kaydeden liberal sistemle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayaca\u011f\u0131na vurgu  yap\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, bunun yan\u0131 s\u0131ra ve bundan daha da \u00f6te, bu devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayacak ve peki\u015ftirecek geli\u015fme, di\u011fer toplumlar\u0131n veya ulus devletlerin liberalizme y\u00f6nelmeleri ile ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131. Kimilerince yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmayla irtibatland\u0131r\u0131lan \u2018Tarihin sonu\u2019, bu anlama tekab\u00fcl eden bir boyuta sahipti…<\/p>\n\n\n\n

Tekerr\u00fcr edecek tarih<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fukuyama\u2019n\u0131n bu kavramla, Bat\u0131 liberalizm\u2019in \u00f6nemine ve mevcut ekonomi-politik sistemler aras\u0131nda \u2018kazanan\u2019 olarak geli\u015ftirdi\u011fi tez\u2019in, bizzat kendisi taraf\u0131ndan yeniden de\u011ferlendirilmeye al\u0131nmas\u0131ndan \u00f6nce ortaya konulan g\u00f6r\u00fc\u015flerden bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, \u201cbekleyelim-g\u00f6relim\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu yakla\u015f\u0131m, Fukuyama\u2019n\u0131n sundu\u011fu tezi temkinli bir \u015fekilde kar\u015f\u0131larken, gizli a\u00e7\u0131k bir \u015f\u00fcpheyi de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Ve bu teze y\u00f6nelik ele\u015ftirel yakla\u015fan metinler, sadece o d\u00f6nem de\u011fil, sonras\u0131nda da devam etti.<\/p>\n\n\n\n

Fukuyama\u2019n\u0131n, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, b\u00fcy\u00fck bir \u00f6z g\u00fcvenle, siyaset felsefesi ve biliminin verileriyle hareket ederek ortaya koydu\u011fu tezinin \u00f6nemli bir gerek\u00e7esini, liberalizmin ya da liberal demokrasinin, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonlanmas\u0131yla ortadan kald\u0131r\u0131lan \u2018fa\u015fizm\u2019 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa siyasal geli\u015fmeleri ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren, K\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131n\u0131 saran modern milliyet\u00e7ilik ve bunun giderek, Prusya\u2019da \u201chalk hareketi \u201c (v\u00f6lkisch movement<\/em>) olarak belirginle\u015fmeye ba\u015flayan \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, bir ideolojik a\u00e7\u0131l\u0131ma sahne olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Bu siyasal hareketin nihayetinde, 20. y\u00fczy\u0131l ilk birka\u00e7 on y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da evrildi\u011fi siyasal ideolojinin ve de rejimin, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda ortadan kalkmas\u0131 liberalizmin bir ba\u015far\u0131s\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Fukuyama, Bat\u0131\u2019da yak\u0131n tarihi ge\u00e7mi\u015fte ortaya \u00e7\u0131kan bu geli\u015fmeyi temel alarak, bunun bir benzerinin, ayn\u0131  y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru bu sefer, kom\u00fcnist blo\u011fun iflas\u0131 sonras\u0131nda bekliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, 1991\u2019den bu yana eski Sovyetler sistemine ba\u011fl\u0131 topluluklarda ve onlar\u0131n ait oldu\u011fu ulus devletlerde \u2018liberalle\u015fmeye\u2019 y\u00f6nelik bir y\u00f6nelimin olmamas\u0131, Fukuyama\u2019n\u0131n tezinde yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir sonucu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

O y\u0131llarda, Fukuyama\u2019n\u0131n teziyle do\u011frudan ilintili kurubilece\u011fine ku\u015fku olmayacak \u015fekilde, aradan ge\u00e7en birka\u00e7 on y\u0131lda benzeri bir s\u00fcre\u00e7, eski Sovyet sisteminin siyasal ideolojisiyle \u00f6rt\u00fc\u015fen \u00c7in\u2019deki geli\u015fmelerle g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n\n\n\n

Kimi \u00f6l\u00e7\u00fclerde, en az\u0131ndan teorik bir \u00e7abadan bahsedilebilirse, \u00c7in -ve buna Vietnam\u2019\u0131 da eklemek m\u00fcmk\u00fcn- \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi daha \u00e7ok, -basite indirgeyerek s\u00f6ylemek gerekirse-, liberal ekonominin baz\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131 pragmatik bir yakla\u015f\u0131mla i\u00e7selle\u015ftirmek suretiyle, siyasi ideolojik sistemlerini devam ettiren devletlerin varl\u0131\u011f\u0131 ve de geli\u015fimi g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n\n\n\n

1989 ile ba\u015flayan 1991 ile zirvesine ula\u015fan Sovyet Blo\u011fu\u2019nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc s\u00fcreci sonras\u0131nda, ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenen \u201cliberal\u201d toplum ve bunun in\u015fa edece\u011fi varsay\u0131lan \u201cliberal\u201d sistem, Fukuyama ve onun temsil etti\u011fi siyasal ideoloji ve toplum kesimleri i\u00e7in bir umuda i\u015faret ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu \u2018umudun\u2019, Sovyet blo\u011fu i\u00e7erisinde ve 1989 ile birlikte on be\u015f ulus devlet ve toplumlar\u0131nda bug\u00fcne kadar ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131 kadar, d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer k\u00f6\u015fesinde benzeri sisteme sahip \u00f6rne\u011fin, \u00c7in ve Vietnam\u2019da liberal e\u011filimlerle sistemi belirlemeye dair bir halk hareketinin -n\u00fcvelerine rastlanmakla birlikte-, geli\u015fme kaydetmedi\u011fine tan\u0131k olundu ve bu tan\u0131kl\u0131k, bug\u00fcn de devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Sovyetler\u2019in ard\u0131ndan, \u00c7in\u2019i ve Vietnam\u2019\u0131 \u00f6rnek vermem sadece, siyasal ideoloji olarak eski Sovyet sistemine benzerliklerinden kaynaklanm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Sovyetler\u2019in aksine, bu iki devlet, So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminin ideolojisini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde bug\u00fcnlere ta\u015f\u0131rken, ayn\u0131 zamanda \u2018liberal ekonomi\u2019nin kurumsal unsurlar\u0131n\u0131 belirli \u00f6l\u00e7\u00fclerde i\u00e7selle\u015ftirmeleriyle dikkat \u00e7ekiyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Fukuyama\u2019n\u0131n tezi ba\u011flam\u0131nda, Do\u011fu ve Bat\u0131 ekseninde ya\u015fanan bu geli\u015fmeleri ele al\u0131rken, bug\u00fcn gelinen noktada, umudun yerini kayg\u0131 ve endi\u015fenin alm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada durup, \u201cBat\u0131 liberalizminin Do\u011fu ekonomi politi\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda kazanma konumunda olmaktan epeyce uzakla\u015fmas\u0131n\u0131, aradan ge\u00e7en ve bug\u00fcne kadar gelen s\u00fcre zarf\u0131nda, ABD\u2019de sergileyen siyasal yakla\u015f\u0131mlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z ele alman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d sorgulamak gerekiyor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                                  03.10.2025 Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ni merkeze alarak ve geli\u015fmekte olan baz\u0131 ulus-devletlerin y\u00f6nelimini buna ekleyerek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ulus-devletlerinde ekonomi-politik sistemin ve bunun s\u00fcr\u00fckledi\u011fi k\u00fcresel sistemin nereye evrildi\u011fi konusu, can al\u0131c\u0131 bir \u015fekilde kar\u015f\u0131m\u0131za bar\u0131\u015f-sava\u015f dikomotisini \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bir \u00f6nceki yaz\u0131da, ABD\u2019de ya\u015fanan de\u011fi\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde dile getirdi\u011fim liberalle\u015fme sonras\u0131 (post-liberal) geli\u015fmeleri, 1989 s\u00fcrecinde liberalizmin zaferi s\u00f6ylemini […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-6130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-asya-pasifik","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6130"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6130\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}