{"id":6127,"date":"2025-10-01T10:50:36","date_gmt":"2025-10-01T10:50:36","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6127"},"modified":"2025-10-01T10:50:38","modified_gmt":"2025-10-01T10:50:38","slug":"abd-ve-dunyanin-savas-yonu-the-u-s-and-the-war-aspect-of-the-world","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/abd-ve-dunyanin-savas-yonu-the-u-s-and-the-war-aspect-of-the-world\/","title":{"rendered":"ABD ve d\u00fcnyan\u0131n sava\u015f y\u00f6n\u00fc \/ The U.S. and the war aspect of the world"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mehmet \u00d6zay 16.07.2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya\u2019da, son d\u00f6nemde ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinin k\u00fcresel toplumun, sava\u015f ve bar\u0131\u015f aras\u0131nda acilen bir se\u00e7im yapmas\u0131n\u0131 gerektirecek boyutta oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>9 Kas\u0131m 1989\u2019da Berlin Duvar\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve 25 Aral\u0131k 1991\u2019de Sovyet Rusya\u2019s\u0131n\u0131n on be\u015f yeni ulus-devletin kurulmas\u0131yla sonu\u00e7lanan \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile ba\u015flayan de\u011fi\u015fim -ve bir anlamda geli\u015fme-, Do\u011fu-Bat\u0131 dikotomisinde, ABD-Sovyetler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerini bar\u0131\u015f\u0131n almakta oldu\u011funa dair emareler olarak beliriyordu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7\u00f6z\u00fcme y\u00f6nelik politikalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sovyet sisteminin da\u011f\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan yeni ulus-devlet Rusya Cumhuriyeti ile ABD aras\u0131nda n\u00fckleer silahlar\u0131n son verilmese bile, azalt\u0131lmas\u0131 konusundaki giri\u015fimler k\u00fcresel toplumun gelece\u011fine dair umut verici geli\u015fmeler olarak dikkat \u00e7ekiyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle, ortada kendisiyle m\u00fccadele edilecek bir \u2018g\u00fc\u00e7\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, k\u00fcresel sistemi ABD yap\u0131la\u015fmas\u0131na devredecek her hamlenin ortaya konulmas\u0131na elverir bir durum \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ki \u00fclke ve\/ya blok aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ula\u015fabilece\u011fi n\u00fckleer \u00e7at\u0131\u015fma riskinin azalt\u0131lmas\u0131na paralel olarak iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele bir di\u011fer \u00f6nemli alan olarak g\u00fcndeme geliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada, ortak ve payla\u015f\u0131lan d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011finde, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin belirleyici olaca\u011f\u0131na dair kayg\u0131 verici veriler, bu alanda \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 konusunda yak\u0131n i\u015fbirliklerine ve giri\u015fmelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda bir anlamda kataliz\u00f6r rol\u00fc oynuyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Temelde, ikinci s\u00fcrecin birincisinden geri kalmayacak denli insan eliyle \u00fcretilen \u2018bozguncu\u2019 bir y\u00f6nelimin oldu\u011funa ku\u015fku yoktu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AB yap\u0131la\u015fmas\u0131 umudu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fu-Bat\u0131 g\u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc veya dikotomisinin sona ermesi anlam\u0131na gelen ve kendini, So\u011fuk Sava\u015f Sonras\u0131 d\u00f6nem olarak adland\u0131r\u0131lan s\u00fcre\u00e7, Avrupa k\u0131tas\u0131 i\u00e7in yeni bir imk\u00e2n\u0131n olu\u015fmas\u0131na da el verir boyutlar\u0131 i\u00e7eriyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durum, bir yandan, bizatihi Avrupa k\u0131tas\u0131n\u0131n tarihsel ve medeniyet ge\u00e7mi\u015finin belirleyicili\u011fi ile oldu\u011fu kadar \u00f6te yandan, yukar\u0131da k\u0131saca dikkat \u00e7ekilen jeo-politik de\u011fi\u015fimin de etkisiyle g\u00fcndeme geliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede, ad\u0131na Avrupa Birli\u011fi denilen b\u00f6lgesel yap\u0131, do\u011fal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015facak \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcnyesine katt\u0131\u011f\u0131 yeni ulus-devletlerle k\u00fclt\u00fcrel ve medeniyet boyutunu geli\u015fletmeye y\u00f6nelik hamleleriyle dikkat \u00e7ekiyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131 i\u00e7erisinde, AB\u2019ye y\u00f6nelik, \u201cyay\u0131lmac\u0131l\u0131k\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmayan bu s\u00fcre\u00e7, b\u00f6lgesel birli\u011fe yeni kat\u0131lmakta olan \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da, hemen her a\u00e7\u0131dan, gayet cazip oldu\u011funa ku\u015fku yoktu.<\/p>\n\n\n\n<p>Avrupa\u2019yla tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkileri oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen baz\u0131 \u00fclkelerin ise, Birlik b\u00fcnyesine al\u0131nmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fanan hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 belki de, Birlik\u2019e kabul edilen kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u00fclkelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 memnuniyetin bir sa\u011flamas\u0131 \u015feklindeydi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fukuyama yan\u0131ld\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Francis Fukuyama\u2019n\u0131n d\u00fcnyaya il\u00e2n etme sorumlulu\u011funu \u00fcstlendi\u011fi ve kazanan\u0131n ABD oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki \u2018siyaset teori\u2019sinin bir s\u00fcre sonra yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yine, Fukuyama\u2019n\u0131n bizatihi kendisi taraf\u0131ndan g\u00fcndeme getirilmek zorunda kal\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD\u2019nin veya Bat\u0131\u2019n\u0131n, teorik anlamda geri \u00e7ekilmesi anlam\u0131na gelen bu yakla\u015f\u0131m nas\u0131l yorumlanmal\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>Bat\u0131\u2019da, \u00f6zellikle son on y\u0131ldaki geli\u015fmelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Bat\u0131\u2019n\u0131n ekonomi politik olarak ili\u015fkisini de etkileyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde, -ki birini \u00f6tekinden ayr\u0131\u015ft\u0131rmada hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylenebilir- siyasal tutumlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim, bize 1990\u2019larda gizli olarak ba\u015flayan s\u00fcrecin tedrici evrilmesiyle birlikte, 2015\u2019den bu yana ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm bir kan\u0131t olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede, Fukuyama\u2019n\u0131n teorisini ve sonras\u0131ndaki geli\u015fmelerle bir kez daha okumakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6yle ki, aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda Bat\u0131, k\u00fcresel geli\u015fmeleri kontrol edebilir oldu\u011fu -en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde- bir ortamda rasyonel tutumlar geli\u015ftirmek yerine, bug\u00fcn Trump \u00f6rne\u011finde gayet a\u015fik\u00e2r oldu\u011fu \u00fczere, irrasyonel tutumlarla k\u00fcresel ekonomi-politik \u00fczerinde g\u00fc\u00e7 temerk\u00fcz\u00fcyle adeta, yeni bir \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 evrenin geli\u015fmesine \u00f6n ayak oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu noktada, 25-30 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te olan bitene detayl\u0131 bir \u015fekilde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bug\u00fcn, ayn\u0131 ABD\u2019nin n\u00fckleer silahlar, k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi -yine Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00fcretti\u011fi sorunlar\u0131 rasyonel politikalarla ve k\u00fcresel toplumu ikna ederek ve de onlar\u0131n en az\u0131ndan, manevi deste\u011fini yan\u0131na alarak de\u011fi\u015fimi y\u00f6netebilme kabiliyetinden epeyce anlam kaybetti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn\u00fcn ABD\u2019sinin d\u00fcn\u00fcn Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin yap\u0131la\u015ft\u0131rmak istedi\u011fi siyasal sistem ve bunun temelleri ba\u011flam\u0131nda olmasa da, en az\u0131ndan, y\u00f6ntem olarak ayn\u0131 yerde durmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylenebilir mi?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet \u00d6zay &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;01.10.2025 D\u00fcnya\u2019da, son d\u00f6nemde ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinin k\u00fcresel toplumun, sava\u015f ve bar\u0131\u015f aras\u0131nda acilen bir se\u00e7im yapmas\u0131n\u0131 gerektirecek boyutta oldu\u011funu g\u00f6steriyor. 9 Kas\u0131m 1989\u2019da Berlin Duvar\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve 25 Aral\u0131k 1991\u2019de Sovyet Rusya\u2019s\u0131n\u0131n on be\u015f yeni ulus-devletin kurulmas\u0131yla sonu\u00e7lanan \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile ba\u015flayan de\u011fi\u015fim -ve bir anlamda geli\u015fme-, Do\u011fu-Bat\u0131 dikotomisinde, ABD-Sovyetler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6128,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-6127","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-asya-pasifik","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6127"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6127\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}