{"id":6114,"date":"2025-09-21T16:36:21","date_gmt":"2025-09-21T16:36:21","guid":{"rendered":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=6114"},"modified":"2025-09-21T16:36:23","modified_gmt":"2025-09-21T16:36:23","slug":"amerikanin-krizi-dunyanin-krizi-americas-crisis-the-worlds-crisis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/amerikanin-krizi-dunyanin-krizi-americas-crisis-the-worlds-crisis\/","title":{"rendered":"Amerikan\u2019\u0131n krizi, d\u00fcnyan\u0131n krizi \/ \u00a0America’s crisis, the world’s crisis"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay 16.07.2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2018Amerika\u2019 ve \u2018kriz\u2019 kavramlar\u0131n\u0131n yan yana geli\u015fine, bir s\u00fcredir giderek artan bir \u015fekilde tan\u0131k oluyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bunun canl\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, hissedilebilir, anla\u015f\u0131labilir boyutlar\u0131na g\u00fcn be g\u00fcn ya\u015fananlar ile tan\u0131kl\u0131k ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, Amerika\u2019da var oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen krizin salt kendinde ve kendi co\u011frafyas\u0131nda, kendi toplumunda olan bitenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. En az\u0131ndan, alg\u0131 ve anlay\u0131\u015f ba\u011flam\u0131nda krizin yay\u0131lmac\u0131 bir nitelik arz etti\u011fini ileri s\u00fcrmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, Amerika\u2019da de\u011ferler kaymas\u0131 ve erozonu olarak zikredilen ger\u00e7ekli\u011fin, k\u00fcresel boyutta etkisinden ve yayg\u0131nla\u015fmac\u0131 y\u00f6n\u00fcne vurgu yapmak istiyorum…<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresellik ve benzerlik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cAmerikan de\u011ferleri\u201d olarak at\u0131fta bulunulan olgular b\u00fct\u00fcn\u00fcne, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lge, \u00fclke ve k\u00fclt\u00fcrlerinden ele\u015ftiriler getirilmeyecek olanlar yok de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, yine d\u00fcnyan\u0131n benzeri farkl\u0131 b\u00f6lge, \u00fclke ve k\u00fclt\u00fcrlerine ev sahipli\u011fi yapan toplumlar\u0131n, Amerikan\u2019\u0131n tarihsel olarak a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yolda gizli\/a\u00e7\u0131k yol alma arzusunda olmalar\u0131n\u0131n da, ger\u00e7ekli\u011fin bir di\u011fer yar\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funa ku\u015fku yok.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen ilk durum, Amerikan de\u011ferlerini yads\u0131y\u0131c\u0131 bir ba\u011flama otururken, ikincisi Amerikan\u2019\u0131n, modern d\u00f6nemde takip edilmesinin gizli\/a\u00e7\u0131k arzu edilir ve bunun ulusal yarar oldu\u011funa dair bir inanc\u0131n geli\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fu, de\u011ferler k\u00fcmesine ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderme yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bir s\u00fcredir, Amerikan de\u011ferlerinde ya\u015fanan erozyon sadece, Amerika\u2019da tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer toplumlar\u0131nda formel olarak s\u00f6ylemek gerekirse, y\u00fcksek e\u011fitimlisinden az e\u011fitimlisine kadar, Amerika\u2019y\u0131 de\u011fi\u015fik mecralardan takip edenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da, kayda de\u011fer bir sorunun oldu\u011funu ileri s\u00fcrebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bir s\u00fcredir ya\u015fanmakta olan ve giderek artma e\u011filimi g\u00f6steren Amerikan krizinin sadece, Amerikan toplumuyla ilgili bir sorun olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun \u00f6tesinde, bir k\u00fcresel sorun olarak n\u00fcksetti\u011fi iddias\u0131n\u0131 yabana atmamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Bunun ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 vb. ba\u011flamda g\u00fcndeme gelen ve bir t\u00fcr \u2018obezik\u2019 boyuta ta\u015f\u0131nan k\u00fcreselle\u015fme ile a\u00e7\u0131klanabilirli\u011finin d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

Ve bunun yan\u0131 s\u0131ra, sorunun \u201cbiz Bat\u0131c\u0131 de\u011filiz\u201d, \u2018Bat\u0131l\u0131 de\u011ferlerle ilgilenmiyoruz\u201d, Bat\u0131l\u0131 de\u011ferler zaten bize yabanc\u0131 ve d\u00fc\u015fman\u201d gibi d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve \u00f6tekile\u015ftirici basit temellendirmelerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Modernlik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu durum, bize e\u011fitim\u2019den teknoloji\u2019ye, toplumsal adalet duygusundan formelle\u015ftirmi\u015f bir kamusel etik ba\u011flam\u0131na de\u011fin Amerikan\u2019\u0131n, 1830\u2019larda Alex Tocquivelle\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla \u00f6nce Fransa ve Avrupa\u2019ya ard\u0131ndan, di\u011fer d\u00fcnya toplumlar\u0131na tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan bu yana, do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak, Amerikan\u2019\u0131n \u00f6nce kendi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u015fekillendiren ve bunu ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ortaya koyan modern bir devlet olmas\u0131yla ilintilidir.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda bu sefer Max Weber, k\u0131sa ancak dolu dolu ge\u00e7en Amerikan seyahatinde, -farkl\u0131 ba\u011flamlar\u0131na vurguyla birlikte- bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Amerikan toplumunda olan biteni ortaya koyuyordu…<\/p>\n\n\n\n

 Amerikan\u2019\u0131n, 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren kendini k\u00fcresel topluma tan\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla ba\u015flayan ve ini\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 ba\u011flamlar\u0131yla devam eden, gayet \u00f6nemli bir s\u00fcre\u00e7 bulunuyor kar\u015f\u0131m\u0131zda.<\/p>\n\n\n\n

Ve bu varl\u0131k kendini, \u2018ilerleme\u2019 (progressive<\/em>) kavram\u0131yla tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Burada kast edilen \u2018ilerleme\u2019, Amerikan siyasal ger\u00e7ekli\u011finde, \u2018Cumhuriyet\u00e7i muhafazak\u00e2r\u2019 ve \u2018Demokrat liberal\u2019 ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir olguya tekab\u00fcl ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lerlemenin, sosyolojik alg\u0131 ve bilgideki yerinin, \u2018modern\u2019, \u2018modernite\u2019, \u2018modernle\u015fme\u2019  ile ili\u015fkili oldu\u011funu hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, anlatmak istedi\u011fim husus belki, biraz daha netle\u015fecektir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.  <\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya co\u011frafyas\u0131n\u0131n -abart\u0131 pay\u0131 da i\u00e7inde olmak kayd\u0131yla- her bir k\u00f6\u015fesindeki toplumlar\u0131n \u2018modernle\u015fme\u2019 konusundaki talepleri, istekleri, belki de zorlamalara maruz kalarak bu y\u00f6nde gitme s\u00fcre\u00e7lerinde temel ald\u0131klar\u0131 \u2018de\u011ferler\u2019 y\u00fckl\u00fc olgular nedir sorusunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, \u2018Bat\u0131 modernle\u015fmesi\u2019 ve de Bat\u0131 i\u00e7erisinde, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Amerika\u2019n\u0131n pay\u0131 az\u0131msanacak gibi de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Bir kez daha hat\u0131rlatmakta yarar var ki, burada kast\u0131m, \u2018Bat\u0131l\u0131la\u015fmac\u0131l\u0131k\u2019 olgusuna teslim olmak veya \u2018Bat\u0131l\u0131la\u015fma\u2019 olgusuna temsil olundu\u011funu s\u00f6ylemek de\u011fil…<\/p>\n\n\n\n

Aksine, kast\u0131m, d\u00fcnyan\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde bir ulusun olu\u015fturdu\u011fu toplumsal nizam\u0131n, o toplumu olu\u015fturan bireyler \u00fczerinde tesis etti\u011fi tatmin d\u00fczeyidir.<\/p>\n\n\n\n

Yine burada, bunun ni\u00e7in b\u00f6yle oldu\u011fu, neye ra\u011fmen b\u00f6yle oldu\u011fu gibi sorular\u0131 sormak ve cevab\u0131n\u0131 aramak de\u011fil…<\/p>\n\n\n\n

Modellik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dikkatinizi \u00e7ekmi\u015ftir, \u015fu ana kadar \u2018M\u00fcsl\u00fcmanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u2019 diyerek, Amerikan de\u011ferlerine bak\u0131\u015f\u0131 dini bir ba\u011flama ve k\u00fcresel toplumun belli bir kesimine at\u0131fla s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015f de\u011filim.<\/p>\n\n\n\n

Bunu, bilin\u00e7li olarak yap\u0131yorum. Bunun, aksini de yapmak m\u00fcmk\u00fcn elbette.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, burada s\u00f6ylemek istedi\u011fim g\u00fcneyinden kuzeyine, do\u011fusundan bat\u0131s\u0131na k\u00fcresel toplumun siyasal, toplumsal, ekonomik, teknolojik ve hatta, kimi \u00f6l\u00e7\u00fclerde k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131la\u015fmas\u0131nda kendine bir model olarak ve de s\u00fcreklilik arz edecek \u015fekilde, y\u00f6neliminde Amerikan\u2019\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lgili toplumlar bunu, elbette kendilerini ait hissettikleri dini, k\u00fclt\u00fcrel, ananevi ba\u011flamlardan t\u00fcm\u00fcyle koparak ortaya koymuyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, farkl\u0131la\u015fan boyutlar\u0131yla, bunu, bir t\u00fcr eklektizm aray\u0131\u015f\u0131nda ya da zorunlulu\u011funda olarak kas\u0131tl\u0131 ve bilin\u00e7li olarak yap\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Amerika\u2019da ya\u015fanan krizin boyutlar\u0131 farkl\u0131la\u015fmakla birlikte kendini, k\u00fcresel boyuta yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, Amerikan\u2019\u0131n bir siyasal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel g\u00fc\u00e7 olarak ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kadar, \u00f6teki toplumlar\u0131n bu g\u00fcce bir model olarak besledikleri ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ba\u011fd\u0131r…<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay                                                                                                                  21.09.2025 \u2018Amerika\u2019 ve \u2018kriz\u2019 kavramlar\u0131n\u0131n yan yana geli\u015fine, bir s\u00fcredir giderek artan bir \u015fekilde tan\u0131k oluyoruz. Bunun canl\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, hissedilebilir, anla\u015f\u0131labilir boyutlar\u0131na g\u00fcn be g\u00fcn ya\u015fananlar ile tan\u0131kl\u0131k ediyoruz. Ancak, Amerika\u2019da var oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen krizin salt kendinde ve kendi co\u011frafyas\u0131nda, kendi toplumunda olan bitenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. En az\u0131ndan, alg\u0131 ve anlay\u0131\u015f […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":6115,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-6114","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-asya-pasifik","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6114"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6114\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}