Mehmet \u00d6zay 13.07.2025
Cemaat, siyaset ve futbol\u2026
Sanki, bu ba\u015fl\u0131k, 1980\u2019leri, o d\u00f6nem g\u00fcndemi belirleyen sosyolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 an\u0131msat\u0131yor.
Evet, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fclebilir.
Ancak, bu yaz\u0131da, konuyu 1980\u2019ler s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde tutmak yerine ve hatta, bu d\u00f6nemi ilgili bir \u00fclke ile s\u0131n\u0131rland\u0131rmak yerine bu \u00fc\u00e7 kavram\u0131, daha geni\u015f perspektiften ve M\u00fcsl\u00fcman toplum geneline oturtarak k\u0131saca ele alaca\u011f\u0131m.
Cemaat\u00e7ilik ekseninde olan biteni, sosyolojinin elverdi\u011fi baz\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131mlarla, benzeri ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 yap\u0131larla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.
Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n, herhangi bir teolojik tart\u0131\u015fma eksenli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da burada, en az\u0131ndan meseleyi teolojik boyuta ta\u015f\u0131madan, belki daha alt d\u00fczeyde anlamaya el verece\u011fini s\u00f6yleyebilirim.
Nihayetinde, uzunca bir s\u00fcredir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde belki de, bizatihi s\u00fcre\u00e7lerin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan olsa gerek, \u2018akut\u2019 veya \u2018kangren\u2019 hale gelmi\u015f oldu\u011funu g\u00fcvenle ifade edebilece\u011fimiz bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.
Cemaat
\u00d6nce, cemaat meselesine bakal\u0131m\u2026
Cemaat yap\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n, ne kadar faydal\u0131 oldu\u011funa dair literat\u00fcr var. Bu hususlar\u0131, burada tekrar etmenin gere\u011fi yok.
Burada daha \u00e7ok, meselenin \u00f6te taraf\u0131na bakma \u00e7abas\u0131 sergilenece\u011fini ifade edeyim\u2026
M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda, sekteryen yap\u0131la\u015fmalar\u0131n bu toplumlar\u0131 getirdi\u011fi yerin maddi yap\u0131la\u015fmalar\u0131ndaki g\u00f6rece ve de s\u00f6zde ba\u015far\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6tesinde siyasal, k\u00fclt\u00fcrel ve hatta teolojik ba\u011flamlar\u0131nda \u00f6nemli sorunlara yol a\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k y\u00fcreklilikle s\u00f6ylemek gerekiyor.
Bunda, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc \u015fartlar\u0131nda zemin bulan ve geli\u015fen sekteryen hareketler ile bu sekteryenizmi gizli a\u00e7\u0131k destekleyen i\u00e7 ve tarihsel fakt\u00f6rleri analiz etmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durum arz etmektedir.
\u0130ngilizceden, kaba bir adaptasyonla kullan\u0131lagelen sekteryenizmin M\u00fcsl\u00fcman toplumlarda, \u0130slami referanslar\u0131 dikkate alarak \u00fcretilen \u2018cemaat\u2019 kavram\u0131n\u0131n sekteryenizmle \u00f6rt\u00fc\u015fen y\u00f6nlerinden hareket ederek, sekteryen yerine \u2018cemaat\u2019 kavram\u0131n\u0131 kullanman\u0131n, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar\u0131 anlama s\u00fcrecinin ba\u015f\u0131nda gayet \u00f6nemli oldu\u011fu ifade edilmelidir.
Uluslararas\u0131 ve akademik literat\u00fcrde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u2018sekteryen\u2019 kelimesine paralel giden izah tarz\u0131nda keskin ayr\u0131\u015fma, \u00e7at\u0131\u015fma, sava\u015f durumlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 dikkat \u00e7ekiyor.
Bu durumdan hareketle, varl\u0131k nedeni dini ve dini teolojik ve tarihsel k\u00f6klere sahip olmas\u0131 beklenen cemaat yap\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131n, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6nemde bize sundu\u011fu imk\u00e2n gayet daralt\u0131c\u0131, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131, d\u0131\u015flay\u0131c\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flat\u0131c\u0131 ve k\u00f6r\u00fckletici vb. y\u00f6nleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ya da bu y\u00f6ne kas\u0131tl\u0131 ve kas\u0131ts\u0131z, bilin\u00e7li veya bilin\u00e7siz olarak evrildi\u011fi ortadad\u0131r.
Temelde, \u2018cemaat\u2019 kavram\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmeye el veren ve -yine, literat\u00fcrde sekteryen olu\u015fumlar olarak yer bulan- orta ve b\u00fcy\u00fck boyutlarda kendine b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015f ortamlar\u0131nda yer bulan olu\u015fumlar\u0131 hat\u0131rlamakta yarar var.
\u00d6yle ki, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 co\u011frafyalar\u0131n insan yap\u0131s\u0131, k\u00fclt\u00fcrel ve tarihsel dinamikleri, jeo-politik ve jeo-ekonomik ge\u00e7mi\u015fi ve bug\u00fcn\u00fcn\u00fcn de i\u00e7inde oldu\u011fu unsurlar\u0131n ve geli\u015fmelerin de etkisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131, kendinde, anlaml\u0131, mensubu bulunan bireylerin sosyal\/dini\/k\u00fclt\u00fcrel ya\u015famlar\u0131n\u0131 yap\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve in\u015fa edici oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecek cemaat yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir d\u00f6nem sonra, ayn\u0131 b\u00f6lge ve ard\u0131ndan, nihayet k\u00fcresel \u00e7at\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131n ana ak\u0131m unsurlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmalar\u0131n\u0131 iyi de\u011ferlendirmek gerekiyor.
Tarihsel ve sosyolojik kopukluk
M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ve \u00f6zelde bu toplumlar i\u00e7erisinde varl\u0131klar\u0131yla geni\u015f kitleleri b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran cemaat olu\u015fumlar\u0131n\u0131n tarihle olan ili\u015fkilerinde, kayda de\u011fer iki durum s\u00f6z konusudur.
\u0130lki, bu toplular\u0131n tarihle ili\u015fkilerinin kopuklu\u011fudur\u2026
\u0130kincisi ise, yine bu toplumlar\u0131n, tarihi s\u00fcre\u00e7lerde ortaya \u00e7\u0131kan hatal\u0131 yap\u0131la\u015fmalar\u0131n, yanl\u0131\u015f y\u00f6nelimlerin, de\u011fi\u015fimi y\u00f6netememe ve de\u011fi\u015fimi anlayamama gibi bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmalar\u0131d\u0131r.
Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, bu toplumlar\u0131n tarihsel ve sosyolojik ba\u011flamlar\u0131 ortaya koyamama, geli\u015ftirememe ve nihayetinde anlayamamaya tekab\u00fcl eden bir dizi olumsuz s\u00fcrekliliklerin ne\u015fet etti\u011fi bir durum bulunuyor.
Birbirini destekleyen yukar\u0131da dile getirilen bu iki yap\u0131n\u0131n, bug\u00fcn \u00fcretti\u011fi ve genel anlam\u0131yla, M\u00fcsl\u00fcman toplum tipi ya da mikro ba\u011flamda s\u00f6ylemek gerekirse M\u00fcsl\u00fcman birey tipi, ba\u011fl\u0131 bulunuldu\u011fu belirtilen dinle ve bu dinin hedef olarak belirledi\u011fi ve \u00fcretmek istedi\u011fi insan, toplum, sistem gibi kurumlar ve d\u00fczenlere ula\u015fmaktan, bunlar\u0131 ortaya koyma cesaretinden ve \u015fayet, az \u00f6l\u00e7\u00fcde ise \u00f6rnek te\u015fkil edecek bir yap\u0131lanma var ise, onu beslemekten uzak bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ortaya koymaktad\u0131r.
Cemaat, siyaset, futbol
\u00d6nceki ilgili yaz\u0131lar\u0131m dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, cemaat olgusunun olumlu bir g\u00f6sterge olarak belirlendi\u011fini hat\u0131rlatmal\u0131y\u0131m.
Bunun yan\u0131nda ve \u00f6tesinde, cemaat olgusunun sadece, M\u00fcsl\u00fcman toplumlara \u00f6zg\u00fc bir y\u00f6n\u00fc bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, sadece dini yap\u0131lara hasredilebilecek s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011fa da sahip de\u011fil.
Bununla s\u00f6ylenmek istenen, \u2018dini cemaatler\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 gibi sosyolojik bak\u0131\u015f\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi bir kavramsalla\u015ft\u0131rma olarak \u2018sek\u00fcler cemaatler\u2019 kavram\u0131n\u0131n da bize, \u2018cemaat\u2019in toplumun oda\u011f\u0131nda ve b\u00fcnyesindeki yerine i\u015faret etmesiyle dikkat \u00e7ekicidir.
Sadede gelirsek\u2026
Bir dini cemaate mensubiyetin bir siyasi parti (political party) \u00fcyeli\u011finden, bir futbol tak\u0131m\u0131 taraftarl\u0131\u011f\u0131ndan (football fans) farkl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.
Biri dini temelde di\u011fer ikisi genel itibar\u0131yla d\u00fcnyevi ba\u011flamlar\u0131yla belirlenmi\u015flikleriyle ortaya \u00e7\u0131kan durumun birbirine benzerli\u011fine yol a\u00e7an husus, yukar\u0131da dile getirdi\u011fim ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 hatta sava\u015fa yol a\u00e7\u0131c\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde ta\u015f\u0131mas\u0131ndan kaynaklan\u0131r.
Dini cemaat olman\u0131n, b\u00fct\u00fcn i\u00e7erisinde zaman ve mek\u00e2n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan nedenlerle b\u00fct\u00fcne hasretilemeyecek somutluklar\u0131n ya\u015fanabilece\u011fi bir alan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r temelde arzu edilen.
Bir ba\u015fka ifadeyle s\u00f6ylemek gerekirse, ad\u0131na \u00fcmmet denilen b\u00fct\u00fcn\u00fcn biraz da, imajinatif (imaginative) olarak olu\u015fturulmu\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131n getirdi\u011fi mu\u011flakl\u0131\u011f\u0131 a\u015fman\u0131n yolu olarak, bireyin i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck toplum i\u00e7erisinde ve kendi ya\u015fam s\u00fcrecinde ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na tekab\u00fcl eder.
Burada temel sorun ad\u0131na cemaat denilen yap\u0131lar\u0131n, din gibi ulvi bir varl\u0131k ve onun sundu\u011fu ya\u015fam imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 anlamak, ya\u015famak yerine ve bu alanda tarihsel ve -\u015fayet varsa- sosyolojik olarak ortaya konulmu\u015f bilgiyi, kurumsalla\u015fmay\u0131, ya\u015fam bi\u00e7imlerini d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 -k\u0131sacas\u0131 toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi- i\u00e7ine alan b\u00fct\u00fcn\u00fc geli\u015ftirip geli\u015ftirmedikleridir.
Bu konuda verilebilecek cevaplar\u0131n k\u0131s\u0131r, zihnimizi-duygular\u0131m\u0131z\u0131-d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi tatmin etmekten uzak oldu\u011funa ku\u015fku yok.
Ve bu durum, bize cemaatcilik ya da cemaat \u00fcyeli\u011fi ile bir siyasi partiye \u00fcye olmak ve bir futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n taraftar\u0131 olmak aras\u0131nda bir fark\u0131n olu\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.
Mutlakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ku\u015fku olmayan ancak g\u00f6revi temelde, ad\u0131na toplum denilen ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenlemekle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 beklenen siyasal yap\u0131n\u0131n ve bunun ana organlar\u0131 olan siyasi partilerin teklile\u015ftiricili\u011fi bir ba\u015fka ifadeyle d\u00fcnyevi temellerle olu\u015fturulmu\u015f siyasal ideolojilerin mutlakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla; \u00f6l\u00fcm\u00fcne bir futbol tak\u0131m tutmakla ve bu futbol kat\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n pazara kadar de\u011fil mezara kadar birliktelikle ili\u015fkilendirilebilecek cemaat yap\u0131lar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu ifade etmek gerekiyor.
Do\u011fusu\u2019ndan Bat\u0131s\u0131\u2019na M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7lerin halli meselesinin hi\u00e7 de kolay olmad\u0131\u011f\u0131 ortada.
Ancak, temelde problemin tespitinin, problemi \u00e7\u00f6zmeye niyet edenler i\u00e7in \u00f6nemli bir ba\u015flang\u0131\u00e7 te\u015fkil etti\u011fini hat\u0131rlamak gerekir.
Ve buna g\u00f6re, M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131n ve \u00f6zellikle de, cemaat\u00e7i yap\u0131la\u015fmalar\u0131n (sectarian structures) i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durum \u00fczerinde ciddi olarak ele almak ve tart\u0131\u015fmak, bizatihi din ad\u0131na varl\u0131k g\u00f6steren bu yap\u0131lar\u0131n neye tekab\u00fcl edip etmediklerini anlama a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli arz ediyor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mehmet \u00d6zay 13.07.2025Cemaat, siyaset ve futbol\u2026Sanki, bu ba\u015fl\u0131k, 1980\u2019leri, o d\u00f6nem g\u00fcndemi belirleyen sosyolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 an\u0131msat\u0131yor.Evet, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fclebilir.Ancak, bu yaz\u0131da, konuyu 1980\u2019ler s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde tutmak yerine ve hatta, bu d\u00f6nemi ilgili bir \u00fclke ile s\u0131n\u0131rland\u0131rmak yerine bu \u00fc\u00e7 kavram\u0131, daha geni\u015f perspektiften ve M\u00fcsl\u00fcman toplum geneline oturtarak k\u0131saca ele alaca\u011f\u0131m.Cemaat\u00e7ilik […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,75],"tags":[],"class_list":["post-5949","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gunluk-yazilar","category-sosyoloji-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5949"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5949\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}