Endonezya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Joko Widodo\u2019nun (Jokowi) Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ne ziyareti ger\u00e7ekle\u015fti. Ancak, 25-29 Ekim tarihleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi il\u00e2n edilen gezi sadece iki g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc. Jokowi\u2019nin ziyareti yar\u0131da kesmesine sebep ise, \u00fclkede s\u00fcren yang\u0131nlar\u0131n aciliyet s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015fmas\u0131yd\u0131. Endonezya i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli olan bir gezinin zaten iki ay\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir devam eden yag\u0131nlar nedeniyle yar\u0131da kesilmi\u015f olmas\u0131 bir talihsizlik. Bir yandan Jokowi, \u00f6te yandan Jokowi h\u00fck\u00fcmetinden beklentileri olan \u00e7evreler ABD gezisinden b\u00fcy\u00fck umutlar belkiyordu. Bu noktada gezinin bu umutlar\u0131 ye\u015fertecek \u015fekilde ba\u015far\u0131l\u0131 ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6ylemek biraz g\u00fc\u00e7. Bunda t\u00fcm su\u00e7u, \u2018yang\u0131nlara\u2019 ba\u011flamak da do\u011fru de\u011fil.<\/p>\n
Ancak bu yang\u0131nlar konusu bile Endonezya\u2019n\u0131n end\u00fcstri, yerel ve merkezi y\u00f6netim, \u00e7evre bilinci ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, kom\u015fularla ili\u015fkiler gibi bir \u00e7ok alanda ne kadar eksikleri oldu\u011funu ortaya koymas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor. 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren tehlike arz etmeye ba\u015flayan ve kurak mevsim olarak bilinen A\u011fustos-Kas\u0131m aras\u0131 d\u00f6nemde her y\u0131l periyodik olarak g\u00fcndeme gelen yang\u0131nlar, \u00f6yle s\u0131radan ve do\u011fal yang\u0131nlar de\u011fil. Bizzat insan elinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc. Burada iki husus \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130lki, palmiye ya\u011f\u0131 \u00fcretimini sa\u011flayan \u00f6zel bir t\u00fcr palmiye a\u011fa\u00e7lar\u0131ndan olu\u015fan\u00a0 plantasyonlarda an\u0131zlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131. \u0130kincisi ise, bu olduk\u00e7a k\u00e2rl\u0131 palmiye ya\u011f\u0131 \u00fcretimi i\u00e7in her y\u0131l yeni tar\u0131m alanlar\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n kesilmesi.<\/p>\n
Bu yang\u0131nlar\u0131n bu y\u0131l Tayland\u2019\u0131n g\u00fcneyi Patani b\u00f6lgesi ile Filipinlerin g\u00fcneyinde Mindanao\u2019ya kadar ula\u015fmas\u0131 tehlikenin sadece Endonezya halk\u0131 ve do\u011fal \u00e7evresi i\u00e7in de\u011fil, b\u00f6lge \u00fclkelerini de i\u00e7ine alacak boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu yang\u0131nlar\u0131n dolayl\u0131 da olsa, Endonezya\u2019n\u0131n uluslararas\u0131 ili\u015fkilerini etkileyecek d\u00fczeye gelebilece\u011fi Jokowi\u2019nin ABD gezisinin yar\u0131da kesilmesinde kendini ortaya koydu. Asl\u0131nda ni\u00e7in yar\u0131da kesildi\u011fine dair Cakarta y\u00f6netiminden makul bir a\u00e7\u0131klamada sad\u0131r olmu\u015f de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaten Jokowi daha bir ay \u00f6ncesinde, hem Sumatra Adas\u0131 hem de Kalimantan Adas\u0131\u2019nda bizzat g\u00f6zlemlerde bulunmu\u015f, yetkililere yang\u0131nlar bir an evvel s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi konusunda emirler ya\u011fd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ABD ziyareti gibi \u00f6nemli bir geli\u015fme s\u0131ras\u0131nda apar topar g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sona erdirip geri d\u00f6nmesi, acaba Cakarta\u2019da bu geziden ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u00e7evrelerin bir m\u00fcdahalesi mi sorusunu akla getiriyor. Bu soruyu burada b\u0131rak\u0131p, iki g\u00fcnl\u00fck gezi \u00f6ncesi ve sonras\u0131ndaki hususlara de\u011finelim.<\/p>\n
Jokowi\u2019nin bu ziyaretinde \u00f6ncelik, ABD i\u015f \u00e7evrelerinin yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00fclkeye \u00e7ekmenin yan\u0131 s\u0131ra, 5 Ekim\u2019de imzalanan Trans-Pasifik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131\u2019na (TPPA) taraf olduklar\u0131n\u0131 ortaya koymakt\u0131. Benzer bir ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 Japonya, \u00c7in, G\u00fcney Kore, Malezya ve Singapur ziyaretlerinde de ortaya koydu\u011funu g\u00f6zlemledi\u011fimiz Jokowi\u2019nin bu politikas\u0131nda pek bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yok. Ancak aralar\u0131nda ABD\u2019nin de oldu\u011fu bu geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin Endonezya\u2019da \u00e7ok \u00e7e\u015fitli alanlarda yat\u0131r\u0131m yapabilmelerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak yasal ve de fiziki alt yap\u0131n\u0131n ne kadar haz\u0131r oldu\u011fu da cevapland\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken konular\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor. Bunlar aras\u0131nda, Jokowi\u2019nin 2013\u2019de 8, 2014\u2019de 12 milyar dolara ula\u015fan \u2018dijital ekonomi\u2019yi g\u00fcndeme getirerek, bu alanda Endonezya\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir potansiyel oldu\u011funu vurgulamas\u0131 dikkat \u00e7ekiciydi.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, TPPA gibi \u00fcye \u00fclkeler aras\u0131nda ilgili alanlarda standardizasyon zorunlulu\u011fu \u015fu a\u015famada Endonezya y\u00f6netiminin ortaya koyabilece\u011fi bir inisiyatif olarak g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Bununla birlikte, G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi ve 230 milyonu a\u015fan n\u00fcfusuyla Endonezya\u2019n\u0131n ABD i\u00e7in cazibe merkezi olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Bu nedenle, ABD Ticaret Bakan\u0131 Michael Froman iki \u00fclke i\u015f konseyi toplant\u0131s\u0131nda Endonezya\u2019ya TPPA ile ilgili bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flayacaklar\u0131n\u0131 ifade etti. Bu a\u00e7\u0131klama bir umut olarak de\u011ferlendirilebilirse de, Froman\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n devam\u0131ndaki ifadeleri, i\u015f\u00e7i haklar\u0131ndan entellekt\u00fcel m\u00fclkiyete kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli alanlarda standardizasyon ve Endonezya\u2019n\u0131n b\u00fcrokrasi, ithalat-ihracat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 gibi alanlarda acilen yerine getirmesi gereken reformlar konusu Endonezya\u2019n\u0131n ev \u00f6devi mahiyetindeydi.<\/p>\n
Bununla birlikte, Jokowi\u2019nin yat\u0131r\u0131m talepleri, ABD\u2019nin deste\u011fiyle be\u015f y\u0131la yay\u0131lacak \u015fekilde 200 milyar Dolar olarak imzaya ba\u011fland\u0131. Bu yat\u0131r\u0131m alanlar\u0131n\u0131n neler i\u00e7eriyor diye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131m\u0131za, Coca-Cola\u2019n\u0131n 500 milyon Dolar; General Electric\u2019in enerji ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde bir milyar Dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131m\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. Ayr\u0131ca, Endonezya ulusal petrol \u015firketi Pertamina ile Corpus Christie Liquefaction grubu aras\u0131nda 13 milyar Dolarl\u0131k gaz anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Ayr\u0131ca, Papua\u2019da alt\u0131n ve petrol ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli madenleri i\u015fleten ABD\u2019li \u015firketlerin yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da g\u00fcndeme geldi\u011fi tahmin ediliyor.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin dikkat \u00e7eken bir di\u011fer alan\u0131 b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fcvenlik meseleleri. Bununla Ortado\u011fu\u2019daki geli\u015fmeler ile G\u00fcney \u00c7in Denizi odakl\u0131 deniz yolu ula\u015f\u0131m\u0131 akla geliyor. Tabii Ortado\u011fu ile Endonezya\u2019n\u0131n ne ili\u015fkisi olabilir sorusuna \u00fclkenin demokrafik yap\u0131s\u0131na bakarak cevap vermek m\u00fcmk\u00fcn. Endonezya\u2019da her ba\u015fkan\u0131n istisnas\u0131z g\u00fcndeme ald\u0131\u011f\u0131 husus, \u00fclkenin kahir ekseriyetinin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck demokrasisi te\u015fkil etmesi. Jokowi de bu hususu atlamad\u0131 elbette. Bu \u00f6zellikleriyle Endonezya\u2019n\u0131n, \u201cdemokrasinin ve \u00e7o\u011fulculu\u011fun tesisinde rol oynayabilece\u011fi; radikalizme ve ter\u00f6rizmle m\u00fccadele edebilece\u011fi\u201d y\u00f6n\u00fcndeki yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koydu. Ancak bu demokrafik \u00f6zelli\u011fin, geni\u015f anlam\u0131yla \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sorunlar\u0131na e\u011filinmesini, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunulmas\u0131n\u0131n yolunu bir t\u00fcrl\u00fc a\u00e7abildi\u011fini de s\u00f6ylemek maalesef m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Aksine, sanki bu demografik \u00f6zellik, demokratik de\u011ferler vs. \u00fclkeyi ba\u015fta ABD olmak \u00fczere bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler nezdinde bir t\u00fcr savunmac\u0131 hissiyat\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
\u00d6te yandan, Tak\u0131madalar cenneti olan Endonezya\u2019n\u0131n G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ne ve Sulu Denizi\u2019ne; Malaka Bo\u011fazlar\u0131\u2019na s\u0131n\u0131r ve i\u00e7inde yer almas\u0131 nedeniyle d\u00fcnya deniz ticaretinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131layan bu su yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi ABD i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip. Deniz yollar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi meselesinde de a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 Endonezya\u2019dan beklenen rol\u00fcn icrar\u0131 y\u00f6n\u00fc g\u00fcndemde pek g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor. Di\u011fer \u00fclkeler ya sorumluluktan ka\u00e7ma ad\u0131na ya da b\u00f6lgenin \u2018b\u00fcy\u00fck\u2019 \u00fclkesi alg\u0131lamas\u0131yla Endonezya\u2019n\u0131n ba\u015f rol oynamas\u0131n\u0131 isterken, Cakarta y\u00f6netim(ler)inde teori ve prati\u011fi ile bir a\u00e7\u0131l\u0131m g\u00f6r\u00fclemiyor. Deniz g\u00fcvenli\u011fi konusunun bir yan\u0131nda da, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00c7in fakt\u00f6r\u00fc var. Jokowi\u2019nin Washington\u2019da bulundu\u011fu saatlerde ABD sava\u015f gemilerinin G\u00fcney \u00c7in Denizi\u2019ndeki hareketlili\u011fi tam da bu g\u00fcvenlik sorununu ortaya koyuyor. 27 Ekim\u2019de ABD\u2019ye ait bir sava\u015f gemisinin \u00c7in\u2019in b\u00f6lgedeki baz\u0131 kayal\u0131klar \u00fczerine suni olarak in\u015fa etti\u011fi ve teritoryal hak iddias\u0131nda bulundu\u011fu Spratly Adalar\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131na kadar gelmesi \u00fczerine Jokowi, ABD ad\u0131n\u0131 zikretmemekle birlikte, taraflar\u0131 temkinli olmaya ve sorunun taraflar\u0131n bir araya gelerek \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinden yana olduklar\u0131n\u0131 tekrarlad\u0131. Ard\u0131ndan d\u0131\u015f politikada tarafs\u0131z yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6ylemesi, Endonezya y\u00f6netiminin\u00a0 \u201cne \u015fi\u015f yans\u0131n ne kebap\u201d ba\u011flam\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emedi\u011finin bir g\u00f6stergesi asl\u0131nda.<\/p>\n
<\/p>\n