{"id":4061,"date":"2021-09-19T18:05:54","date_gmt":"2021-09-19T18:05:54","guid":{"rendered":"http:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/?p=4061"},"modified":"2021-09-20T20:22:39","modified_gmt":"2021-09-20T20:22:39","slug":"afganistan-ve-ulus-devlet-insasi-afghanistan-and-a-nation-state-building","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/afganistan-ve-ulus-devlet-insasi-afghanistan-and-a-nation-state-building\/","title":{"rendered":"Afganistan ve ulus devlet in\u015fas\u0131 \/ Afghanistan and a nation-state building"},"content":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay 10.09.2021<\/strong><\/p>\n

Afganistan\u2019da Taliban y\u00f6netimi yerle\u015firken, uluslararas\u0131 arenada Afganistan konusu \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan de\u011ferlendirilmeye ve konu\u015fulmaya devam ediliyor. Bu s\u00fcre\u00e7te, etkisini yitirmeyen olgu, ABD\u2019nin Afganistan\u2019dan \u00e7ekilme karar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 durum.<\/p>\n

Bir yandan ABD kamuoyunda mevcut y\u00f6netim ve ba\u015fkan Joe Biden itibar ve g\u00fcvenirlik kayb\u0131na u\u011frar ve ciddi anlamda sorgulan\u0131rken, benzer bir sorgulama, ABD ile yak\u0131n ittifak ili\u015fkisine sahip, \u00f6rne\u011fin Asya-Pasifik\u2019teki baz\u0131 \u00fclkelerinde de i\u00e7ten i\u00e7e hissediliyor.<\/p>\n

Afganistan\u2019daki y\u00f6netimden hareketle, ulusal ve k\u00fcresel g\u00fcvenlik eksenli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclen ba\u011flamlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bir yandan kovid-19\u2019un etkisi, \u00f6te yandan on y\u0131llar\u0131n istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla kan\u0131ksanm\u0131\u015fl\u0131k itkisi olu\u015fturan yoksulluk ve yoksunlu\u011fun nas\u0131l a\u015f\u0131labilece\u011fine dair s\u00f6ylemler g\u00fcndemde yer al\u0131yor.<\/p>\n

Asl\u0131nda bu ve benzeri olgular\u0131 da kapsayacak ve bir anlamda genel bir istikrar ve g\u00fcven ortam\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 umut edilen geli\u015fme, Taliban y\u00f6netiminin ve de \u015fu anda toplumsal ve siyasal yap\u0131 i\u00e7erisinde ne kadar etkin bir \u015fekilde var olup olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lamayan Afganistan toplumunun yakla\u015f\u0131m\u0131yla belirlenmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

Emirlik ve Ulus-devlet normlar\u0131<\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131da dikkat \u00e7ekilen husus akla hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, ister istemez ulus-devlet kavram\u0131n\u0131 getirmektedir. Temelde, y\u00f6netim ve geni\u015f toplum kesimlerinin birbiri anlayabildi\u011fi, siyasi\/ekonomik ve toplumsal istikrar\u0131 sa\u011flamaya d\u00f6n\u00fck s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ara\u00e7lar\u0131 ortaya koyabilmektir.<\/p>\n

Her ne kadar, Afganistan\u2019da y\u00f6netimin devlet idaresi ve ekonomi alanlar\u0131nda yap\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 tamamla\/ya\/mad\u0131\u011f\u0131 \u015fu a\u015famada, devletin ismi konusunda \u0130slam emirli\u011fi<\/em> kavram\u0131 kullan\u0131lsa da, bunun modern ba\u011flamda bir \u00f6rne\u011finin olmamas\u0131, nas\u0131l bir idareyi ortaya koyaca\u011f\u0131n\u0131 da k\u00fcresel kamuoyunun ilgili \u00e7evrelerinde merak edildi\u011fi de bir ger\u00e7ek.<\/p>\n

Ad\u0131na \u2018emirlik de\u2019 dense, co\u011frafyas\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131, belirli insan kitlesini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran bir yap\u0131 olarak Afganistan\u2019da Taliban y\u00f6netiminin halk\u0131na g\u00f6t\u00fcrece\u011fi hizmetlerin temel siyasal ve toplumsal normlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ulus-devletin sundu\u011fu hizmetlerden uzak olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n

Bir siyasi yap\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n \u2018emirlik\u2019 olmas\u0131, halk\u0131na g\u00fcvenlik, bar\u0131\u015f ve refah getirmesi i\u00e7in kafi olmad\u0131\u011f\u0131 ortada.<\/p>\n

\u00d6te yandan, \u2018emirlik\u2019 iddias\u0131n\u0131 ortaya at\u0131lmas\u0131 salt d\u00fcnyevi de\u011fil, uhrevi sorumlulu\u011fu da i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcvenlik, bar\u0131\u015f ve refah konusunda ne kadar ciddi olundu\u011fu ve bu konuda ne kadar ciddi ve samimi \u00e7abalar sergilenece\u011fi beyan edilmi\u015f olunuyor.<\/p>\n

Biz yine, \u00f6zellikle 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 olu\u015fan k\u00fcresel d\u00fczen ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan eski s\u00f6m\u00fcrge yeni \u00f6zg\u00fcr\/ba\u011f\u0131ms\u0131z(!) \u00fclkeler \u00f6rneklerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kar\u015f\u0131m\u0131za ulus-devlet yap\u0131la\u015fman\u0131n ba\u015fat bir y\u00f6netim modeli olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Modern siyaset biliminde ulus-devletle\u015fme s\u00fcrecinin temel \u00f6gelerinden olan dil birli\u011fi, merkezi idarenin y\u00f6netimdeki g\u00fcc\u00fc ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, \u00e7evredeki yap\u0131lara kazand\u0131r\u0131lan yerel y\u00f6netim becerileri gibi bir dizi unsuru Afganistan\u2019da g\u00f6rmek i\u00e7in birka\u00e7 y\u0131l beklemek gerekecek.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 yard\u0131ma muhta\u00e7l\u0131k<\/strong><\/p>\n

Tam da bu noktada, Taliban y\u00f6netiminin ne kadar haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 durup d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 yard\u0131mlar\u0131 davet eden bir s\u00f6ylemle uluslararas\u0131 medyan\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan Taliban s\u00f6zc\u00fcleri, ne kendi y\u00f6netimlerinin bu sorunlar\u0131 alt edebilecek bir yap\u0131da olabildiklerini veya buna dair bir tarih verebiliyorlar ne de sadece halk\u0131n\u0131n kahir ekseriyeti M\u00fcsl\u00fcman olan toplumlardan yard\u0131m talep edebiliyorlar.<\/p>\n

D\u00f6nd\u00fckleri y\u00f6n\u00fcn yine Bat\u0131 olmas\u0131, kendi i\u00e7inde ne denli dikotomik bir durumun var oldu\u011funu da ortaya koyuyor.<\/p>\n

\u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, Bat\u0131l\u0131 terminolojiye s\u0131\u011f\u0131narak bir t\u00fcr Ayd\u0131nlanmac\u0131 h\u00fcmanist ba\u011flam\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek Bat\u0131\u2019y\u0131 yard\u0131m yapmaya zorunlu addetmekte \u00fczerinde ciddiyetle durulmas\u0131n\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n

Afganistan\u2019da y\u00fczy\u0131l\u0131n biti\u015fi<\/strong><\/p>\n

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi\u2019nin istila giri\u015fimine ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1979 y\u0131l\u0131 Afganistan modern tarihinde bir mil\u00e2d iken, 2001 y\u0131l\u0131 ikinci mil\u00e2d\u0131 te\u015fkil ediyordu. 2021 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131 \u00f6yle g\u00f6steriyor ki, Afganistan\u2019\u0131n uzun 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n\u0131n ancak \u015fu an bitti\u011fine i\u015faret ediyor.<\/p>\n

Bu arg\u00fcman, Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zelde de ABD\u2019nin b\u00f6lgesel koruma i\u015flevini ve rol\u00fcn\u00fc art\u0131k yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n etmesidir. Bunun en \u00f6nemli g\u00f6stergesini de, i\u00e7erden ve d\u0131\u015fardan gelen uyar\u0131lara ra\u011fmen ve bizzat Kabil havaliman\u0131ndaki tahliye s\u00fcrecinde ya\u015fanan trajik geli\u015fmelere ve ard\u0131ndan ne b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak bilip bilmemesine ra\u011fmen, ABD\u2019nin geri d\u00f6nme niyetinde olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Hatta ya\u015fanan t\u00fcm kaosa kar\u015f\u0131n, Amerikan ve k\u00fcresel kamuoyuna Afganistan\u2019dan \u00e7ekilmenin, ne kadar hakl\u0131 gerek\u00e7eleri oldu\u011funu ifadeye devam ediyorlar. Nedir bu gerek\u00e7eler diye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131ka \u00e7\u0131ka \u00c7in ve Rusya ile daha etkin m\u00fccadele \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

15 Eyl\u00fcl\u2019de il\u00e2n edilen Aukus<\/em> (Australya, \u0130ngiltere ve ABD) ittifak\u0131n\u0131n temel hedefinin Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik son derece a\u00e7\u0131k bir askeri yap\u0131lanma olmas\u0131 ABD, Japonya, Avustralya ve Hindistan\u2019dan olu\u015fan D\u00f6rtl\u00fc G\u00fcvenlik Diyalogu (Quadrilateral<\/u><\/em>) olu\u015fumundan sonraki ikinci \u00f6nemli giri\u015fim olarak dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n

Biden y\u00f6netimi Taliban\u2019dan umutlu!<\/strong><\/p>\n

ABD y\u00f6netiminin Afganistan\u2019da yeni kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan sistemden olumlu beklentileri olmas\u0131n\u0131, \u2018siyasal iyimserlik\u2019 olarak adland\u0131rabiliriz. Hatta, uluslararas\u0131 politika ba\u011flam\u0131nda gayet olumlu bir s\u00fcrece do\u011fru gidildi\u011fi intiba\u0131 bile verebilmektedir bu tutum.<\/p>\n

Bununla birlikte, s\u00f6z konusu bu politikan\u0131n, iki amaca matuf bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Bir yandan, Amerikan kamuoyuna Kabil havaliman\u0131 kaosunu unutturmaya y\u00f6nelik \u00f6te yandan, Afganistan\u2019da Taliban y\u00f6netimini do\u011fru politikalara \u00e7ekmede yeni bir dil\/s\u00f6ylem kullanma gereklili\u011fidir. Dolayl\u0131 bir \u015fekilde, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ortam\u0131 tesis etmede, g\u00fcc\u00fcn ve yetkinin Taliban\u2019da oldu\u011funu ortaya koymakt\u0131r.<\/p>\n

Bu noktada, ABD d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Anthony Blinken\u2019in, s\u00f6z konusu bu iyimser yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 peki\u015ftiricek \u015fekilde, Taliban y\u00f6netiminin \u201culuslararas\u0131 toplumun\u201d bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda oldu\u011funa dair yapt\u0131\u011f\u0131 dolayl\u0131 vurgudur.<\/p>\n

Ancak, Taliban\u2019\u0131n ni\u00e7in b\u00f6yle bir bask\u0131 alt\u0131nda kalmas\u0131 gerekti\u011fine dair elde herhangi bir veri\/dayanak bulunmuyor. \u00d6yle ki, ortada Taliban\u2019a kar\u015f\u0131 diyelim ki, uluslararas\u0131 toplumun istemedi\u011fi bir \u015feyi yapt\u0131rtacak bir g\u00fc\u00e7 mevcut mu diye sormak gerekiyor.<\/p>\n

ABD y\u00f6netimi, bundan yirmi y\u0131l \u00f6nce sorunlu bir \u015fekilde girdi\u011fi Afganistan\u2019dan, yirmi y\u0131l sonra yine sorunlu bir \u015fekilde \u00e7\u0131karken, arkas\u0131nda sivil bir idare olu\u015fturamaman\u0131n sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131yor. Bu sorumluluk, kendi Amerikan ve Afganistan kamuoyu olmak \u00fczere, k\u00fcresel kamuoyuna y\u00f6nelik.<\/p>\n

Afganistan\u2019dan \u00e7\u0131kmay\u0131, son yirmi y\u0131lda \u00f6nemli birer rakip haline gelen \u00c7in ve Rusya\u2019yla m\u00fccadele i\u00e7in yapm\u0131\u015f olmas\u0131 ise bir ba\u015fka \u00e7eli\u015fkili hususa neden oluyor.<\/p>\n

\u00d6yle ki, Taliban y\u00f6netimi, Bat\u0131l\u0131 devletlerin insani yard\u0131mdan, teknik yard\u0131ma kadar \u00e7e\u015fitli alanlardaki yakla\u015f\u0131m\u0131na insan haklar\u0131 \u015fart\u0131yla yakla\u015f\u0131rken, \u00c7in ve Rusya bu unsurlar\u0131 hi\u00e7e sayarak Afganistan\u2019a yard\u0131ma haz\u0131r konumdalar.<\/p>\n

\u015eu an itibar\u0131yla, ABD\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131nda Biden y\u00f6netiminin ifade etti\u011fi gibi ba\u015f edilmesi gereken \u00c7in ve Rusya bulunmuyor. T\u00fcm belirsizli\u011fiyle, kendi post-modern icad\u0131 olan da Afganistan yer al\u0131yor.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mehmet \u00d6zay\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 19.09.2021 Afganistan\u2019da Taliban y\u00f6netimi yerle\u015firken, uluslararas\u0131 arenada […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":4062,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-4061","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-asya-pasifik","category-gunluk-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4061"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4061\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4062"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guneydoguasyacalismalari.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}