Malezya siyasetinde \u20181 Malezya Kalk\u0131nma Fonu\u2019 (1MDB) ba\u011flam\u0131nda s\u00fcren ele\u015ftiriler, iktidar ile muhalefet aras\u0131nda bir iti\u015f kak\u0131\u015f olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015f bulunuyor. Bu s\u00fcre\u00e7te, 59 y\u0131ld\u0131r iktidarda olan Ulusal Cephe koalisyonunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sona erdirmeye \u2018and i\u00e7mi\u015f\u2019 bir ittifaklar zincirinin do\u011fmas\u0131 ve geli\u015fmesine tan\u0131k olunuyor. Bunun en son \u00f6rne\u011fi ise, eski Ba\u015fbakanlardan Dr. Mahathir Muhammed\u2019in hapiste be\u015f y\u0131ll\u0131k cezas\u0131n\u0131 \u00e7ekmekte olan Enver \u0130brahim\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015fmesi oldu. 18 y\u0131l sonra ger\u00e7ekle\u015fen bu g\u00f6r\u00fc\u015fme, bir iki y\u0131l i\u00e7erisinde yap\u0131laca\u011f\u0131 tahmin edilen 14. genel se\u00e7imlerde Ulusal Cephe iktidar\u0131na son verme hesaplar\u0131nda yeni bir a\u00e7\u0131l\u0131m olmas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n
Necib bin Rezak\u2019\u0131n 2009 y\u0131l\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k koltu\u011funa oturmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan g\u00fcndeme getirdi\u011fi 1MDB, \u00fclkede yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak yeni bir olanak olarak belirmi\u015fti. Ba\u015fbakan\u2019\u0131n bu fonu kurmas\u0131, 2020 y\u0131l\u0131nda kalk\u0131nm\u0131\u015f \u00fclkeler seviyesine \u00e7\u0131kma hedefini (Wavasan 2020) ger\u00e7ekle\u015ftirmeyle de ba\u011flant\u0131l\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla fonla ilgili ya\u015fananlar sadece siyasi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ekonomik sonu\u00e7lar\u0131 da bulunuyor.\u00a0 Maliye Bakan\u0131, fon\u2019un kurucusu ve ard\u0131ndan fonun \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticisi s\u0131fat ve sorumluluklar\u0131n\u0131 b\u00fcnyesinde ta\u015f\u0131yan Ba\u015fbakan Necib bin Rezak\u2019\u0131n bir de ki\u015fisel banka hesaplar\u0131n\u0131n i\u015fin i\u00e7ine kar\u0131\u015fmas\u0131 g\u00f6zleri do\u011frudan Ba\u015fbakan ve h\u00fck\u00fcmete \u00e7evrilmesine neden oldu. Asl\u0131nda genel itibar\u0131yla Malezya toplumunda, fonla ilgili para aklama i\u015fi ve bunun uluslararas\u0131 \u00e7evrelerce g\u00fcndeme getirilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tepki olu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7. Bununla birlikte, daha \u00e7ok ilgi \u00e7eken ise Ba\u015fbakan\u2019\u0131n ki\u015fisel banka hesab\u0131na para aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131.<\/p>\n
\u0130ktidar ve h\u00fck\u00fcmet \u00e7evrelerinin bu geli\u015fmelerdeki rol\u00fc ve tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tav\u0131r da, en az Ba\u015fbakan kadar ele\u015ftirilerden pay\u0131n\u0131 al\u0131yor. Bu nedenle, sorun salt bir fondaki paralar\u0131n ne \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, aksine devlet sisteminin i\u015fleyi\u015finde sistemik bir y\u00f6netim sorununun g\u00f6r\u00fcn\u00fcr y\u00f6n\u00fcn\u00fc ortaya koymas\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor. Birle\u015fik Ulusal Malay Organizasyonu (UMNO) i\u00e7erisinde bug\u00fcne kadar sadece az\u0131nl\u0131k bir kitlenin geli\u015fmelere ele\u015ftirel tepki vermesi, \u00f6te yandan bir di\u011fer az\u0131nl\u0131k kitlenin Ba\u015fbakan ad\u0131na \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131p savunmac\u0131 bir \u00e7aba sergilemesine kar\u015f\u0131l\u0131k, parti te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun sessiz kalmay\u0131 tercih etmesinde partinin k\u00f6kl\u00fc ve geleneksel hiyerar\u015fisinin rol\u00fc yads\u0131namaz. Bu k\u00f6kl\u00fc ve hiyerar\u015fik yap\u0131lanmada parti ba\u015fkan\u0131n\u0131n sadece parti siyasetini belirlemedeki rol\u00fc de\u011fil, parti \u2018b\u00fct\u00e7esi ve fonlar\u0131n\u0131n\u2019 \u2018yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya\u2019 ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 da y\u00f6netmesini yabana atmamak gerekir. S\u00f6z konusu fonun kullan\u0131m\u0131nda 3.5 il\u00e2 4 milyar dolar\u0131n kara para transferine konu olmas\u0131, sadece muhalefetten baz\u0131 isimlerin \u2018usuls\u00fczl\u00fck\u2019 s\u00f6ylemine konu olmakla kalmad\u0131. Bu s\u00fcrecin iki \u00f6nemli temel noktas\u0131 bulunuyor. \u0130lki, UMNO i\u00e7erisinde geli\u015fen ve kopmalarla neticelenen tepki; ikincisi de uluslararas\u0131 \u00e7evreler.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda, Ba\u015fbakan Necib bin Rezak ve h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik artarak devam eden ele\u015ftiriler, sadece iktidar ve muhalefet aras\u0131nda \u2018ele\u015ftiri-savunma\u2019 aras\u0131nda gidip gelen klasik bir s\u00fcrece tekab\u00fcl etmedi\u011fi ortada. Neredeyse bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir iktidar\u0131 olu\u015fturan Ulusal Cephe koalisyonunun b\u00fcy\u00fck orta\u011f\u0131 UMNO i\u00e7inden gelen gizli muhalefetin kendini a\u00e7\u0131\u011fa vurmas\u0131yla yeni y\u00f6nelimler kazanmaya devam ediyor. Ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Milli E\u011fitim Bakan\u0131 Muhyiddin Yasin\u2019in \u00f6nce parti ve h\u00fck\u00fcmetteki g\u00f6revlerinin dondurulmas\u0131, akabinde ihrac\u0131 kadar onunla birlikte hareket eden, \u00f6rne\u011fin Kedah Eyaleti Ba\u015fbakan\u0131 Mukhriz Mahathir ve Sabah Eyaleti\u2019nin \u00f6nemli siyaset\u00e7isi konumundaki \u015eafii Abdal ile di\u011fer baz\u0131 siyasiler ve parti te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n da benzer s\u00fcrece konu olmalar\u0131 UMNO\u2019da ba\u015flayan kan kayb\u0131n\u0131n durdurulup durdurulmayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. Bu kopu\u015f s\u00fcrecinde Dr. Mahathir\u2019in rol\u00fc ise \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde bir belirleyicilik ta\u015f\u0131yor. Bununla birlikte, yak\u0131n zamana kadar baz\u0131 \u00e7evrelerin Dr. Mahathir ve Ba\u015fbakan Necib bin Razak\u2019\u0131n \u2018aras\u0131n\u0131 bulma \u00e7abas\u0131 sonu\u00e7 vermedi\u011fi gibi, art\u0131k iplerin tamam\u0131yla koptu\u011fu a\u015fik\u00e2r. Zaten konu, iki lider aras\u0131nda bir husumet \u015feklinde tezah\u00fcr etseydi, ara bulucular\u0131n \u00e7abas\u0131 da sonu\u00e7 verirdi.<\/p>\n
\u00d6te yandan, \u00fclkedeki ilgili kurumlar\u0131n fon ve de \u00f6zellikle Ba\u015fbakan\u2019\u0131n hesaplar\u0131yla ilgili s\u00fcreci \u2018soru\u015fturmas\u0131n\u0131n\u2019 ard\u0131ndan Ba\u015fbakan\u2019\u0131n ki\u015fisel banka hesab\u0131na yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen mebla\u011fla ilgili herhangi bir \u2018us\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011fe\u2019 mahal olmad\u0131\u011f\u0131na karar verdi. Ancak, 2013 y\u0131l\u0131 genel se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan ba\u015flayan s\u00fcrecin giderek ulusal boyuttan uluslararas\u0131 boyuta evrilmesinde s\u0131ras\u0131yla \u015fu hususlar\u0131n rol\u00fc b\u00fcy\u00fck: a) fonla ilgili para transferlerinin Singapur\u2019dan ba\u015flayarak \u0130svi\u00e7re bankalar\u0131na kadar ula\u015fmas\u0131 ve para aklama s\u00fcre\u00e7lerine konu olmas\u0131; b) K\u00f6rfez ve Ortado\u011fu\u2019dan birka\u00e7 \u00fclke ve bu \u00fclkelerdeki yat\u0131r\u0131m kurumlar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n ge\u00e7mesi; c) be\u015f farkl\u0131 \u00fclkede resmi makamlarca para transferlerine y\u00f6nelik soru\u015fturmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi; d) ABD Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 soru\u015fturmas\u0131nda \u20181 numaral\u0131 devlet memuru\u2019 ifadesiyle a\u00e7\u0131k\/gizli g\u00f6nderme yap\u0131lmas\u0131. T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7ler, Ba\u015fbakan Necib bin Rezak ve iktidar\u0131n\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7lerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu ortaya koymakla kalm\u0131yor, en az\u0131ndan baz\u0131 \u00e7evrelerce ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan bu yana y\u00f6netimde g\u00f6r\u00fclen en b\u00fcy\u00fck zaafiyet olarak kabul ediliyor.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, fon kullan\u0131m\u0131ndaki usuls\u00fczl\u00fckler kar\u015f\u0131s\u0131nda muhalefet ve UMNO i\u00e7inde geli\u015ftirilen ele\u015ftirilerin etkisi, eski Ba\u015fbakanlardan Dr. Mahathir Muhammed ile 18 y\u0131l \u00f6nce onun yard\u0131mc\u0131s\u0131 konumundaki Enver \u0130brahim\u2019in bulu\u015fmas\u0131na kadar geldi. Dr. Mahathir, ulusal cephe iktidar\u0131n\u0131n, daha do\u011frusu bu cephenin en b\u00fcy\u00fck orta\u011f\u0131 UMNO iktidar\u0131n\u0131n sona erdirilmesinde t\u00fcm muhalefet g\u00fc\u00e7lerinin birlikteli\u011fine yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu bu bulu\u015fman\u0131n nedenini ortaya koyuyordu. Dr. Mahathir\u2019in Ba\u015fbakan\u2019a y\u00f6nelik ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u2018siyasi harek\u00e2tta\u2019 Enver \u0130brahim\u2019in merkezi role ta\u015f\u0131nmas\u0131, \u00fclke siyasetinde son yirmi y\u0131lda olan bitenle al\u00e2kal\u0131. Asl\u0131nda Enver \u0130brahim, son yirmi y\u0131lda reform hareketinin lideri olarak \u00f6nemli bir rol oynuyordu. \u00d6yle ki, bu s\u00fcrecin \u00f6zeti mahiyetinde olmak \u00fczere \u015fu s\u00f6ylenebilir. Enver \u0130brahim\u2019in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 reform hareketi ve bunun somut bir geli\u015fmesi olarak Halk\u0131n Eylem Partisi (DAP) ve Malezya \u0130slam Partisi (PAS) gibi biraraya gelmesi g\u00fc\u00e7 iki siyasi partiyi \u2018Halk Cephesi Koalisyou\u2019nda biraraya getirmesi; 2008 se\u00e7imlerinde ulusal cephenin oylar\u0131n y\u00fczde 51\u2019ini al\u0131p, mecliste \u00fc\u00e7te ikilik \u00e7o\u011funlu\u011fu kaybetmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, muhalefetin 5 eyalet y\u00f6netimini kazanmas\u0131; 2013 se\u00e7imlerinde ise, ulusal cephenin oylar\u0131n y\u00fczde 48\u2019inden biraz fazlas\u0131n\u0131 alarak gene mecliste \u00fc\u00e7te ikilik \u00e7o\u011funlu\u011fu yitirmesi bu s\u00fcrecin hi\u00e7 ku\u015fku yok ki temel a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n
2014 y\u0131l\u0131nda g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flayan ve s\u00fcre\u00e7te muhalefetin \u00e7abas\u0131; UMNO\u2019da i\u00e7 tepkiler \u00e7er\u00e7evesinde Ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revinden al\u0131nmas\u0131 ve ard\u0131ndan partiden ihrac\u0131; Dr. Mahathir Muhammed\u2019in Ba\u015fbakan\u2019\u0131 ve UMNO\u2019yu hedef alan a\u011f\u0131r ithamlar\u0131 ve UMNO \u00fcyeli\u011finden istifas\u0131; Muhyiddin Yasin\u2019le birlikte ve belki de bundan da \u00f6te bug\u00fcn Enver \u0130brahim\u2019i ulusal siyasetteki me\u015fruiyetine daha da vurgu yapan bir s\u00fcrece i\u015faret ediyor. Eski ba\u015fbakan yani Dr. Mahathir ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 yani Enver \u0130brahim aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fme, \u00fclke siyasal ya\u015fam\u0131nda son yirmi y\u0131l\u0131n yeniden de\u011ferlendirilmesi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme yirmi y\u0131l \u00f6nce ne oldu\u011fu ve akabinde geli\u015fen s\u00fcre\u00e7lerin \u00f6nemi kadar, \u00fclke siyasal ya\u015fam\u0131n\u0131n yak\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in de ipu\u00e7lar\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu nedenle Dr. Mahathir\u2019in Enver \u0130brahim\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015fmesi Malezya siyasetinin gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyicilik \u00f6zelli\u011fine sahip.<\/p>\n
Enver \u0130brahim\u2019in, t\u0131pk\u0131 1998 y\u0131l\u0131nda hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan davan\u0131n bir benzeri su\u00e7lamaya maruz kalarak uzun s\u00fcren yarg\u0131lanman\u0131n ard\u0131ndan 2015 y\u0131l\u0131nda be\u015f y\u0131ll\u0131k hapis cezas\u0131 ald\u0131. Farkl\u0131 etnik siyasi merkezler aras\u0131nda birle\u015ftirici unsur olan Enver \u0130brahim\u2019in cezaevine\u00a0 g\u00f6nderilmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Malezya \u0130slam Partisi (PAS) Halk Cephesi koalisyonundan ayr\u0131larak UMNO ile siyasi fl\u00f6rte ba\u015flad\u0131. Muhalefet i\u00e7inden Enver \u0130brahim\u2019in yerini alacak bir lider \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ya\u015fanan i\u00e7 s\u0131k\u0131nt\u0131lar iktidara y\u00f6nelik hesapla\u015fmada kan kayb\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu durumdan hareketle, Dr. Mahathir, UMNO kar\u015f\u0131t\u0131 t\u00fcm \u00e7evrelerin ittifak\u0131 olmaks\u0131z\u0131n gelecek se\u00e7imlerde iktidarda b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim beklemenin hayal oldu\u011funa vurgu yapmas\u0131 \u2018kurt\u2019 politikac\u0131n\u0131n \u00fclke siyasetini yakinen okuyabildi\u011finin bir g\u00f6stergesidir. Bunun ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 da kendisi atan Dr. Mahathir, \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cHalk Deklarasyonu ve Malezya\u2019y\u0131 Kurtaral\u0131m\u201d hareketi \u00e7er\u00e7evesinde ge\u00e7mi\u015fte neredeyse kanl\u0131 b\u0131\u00e7akl\u0131 oldu\u011fu \u00c7in k\u00f6kenli politikac\u0131larla bile ayn\u0131 masaya oturdu. Dr. Mahathir\u2019in bu k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, etnik \u2018monotonlu\u011fa\u2019 dayal\u0131 siyasi partilerin temelde modern Malezya siyasetinde ne denli etkin oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fine i\u015faret ediyor. Dr. Mahathir\u2019in 1998 y\u0131l\u0131nda, o d\u00f6nem yard\u0131mc\u0131s\u0131 olan ve kendisinden sonra UMNO ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve de do\u011fal olarak Ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc aday\u0131 konumundaki Enver \u0130brahim\u2019e y\u00f6nelik o d\u00f6nemki iddialara verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6nelik bir i\u00e7 hesapla\u015fma i\u00e7inde oldu\u011funu s\u00f6ylemek de m\u00fcmk\u00fcn. Bununla birlikte, en az\u0131ndan \u015fimdilik Dr. Mahathir\u2019in, bu i\u00e7 hesapla\u015fmadan \u201cEnver \u0130brahim\u2019e haks\u0131zl\u0131k yapm\u0131\u015f\u0131m\u201d sonucunu \u00e7\u0131kart\u0131p \u00e7\u0131kartmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Ancak yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fme b\u00f6ylesi bir ihtimali i\u00e7inde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na da ku\u015fku yok.<\/p>\n